Son yıllarda otizm spektrum bozukluğu ile ilgili farkındalığın artması olumlu bir gelişme olarak değerlendirilse de dijital dünyanın denetimsiz yapısı yeni ve tehlikeli bir trendi beraberinde getirdi. Çocuklar ve gençler toplumsal medyada gördükleri içeriklerden yola çıkarak kendi kendilerine otizm tanısı koymaya başladı.
Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Kısmı Öğr. Gör. Mitra Niazi, milletlerarası akademik yayınevi IGI Küresel tarafından yayımlanan “Clinical Perspectives on Recent Trends in Autism Assessment, Diagnosis, and Treatment” (Otizm Değerlendirmesi, Tanısı ve Tedavisindeki Son Trendlere Ait Klinik Bakış Açıları) isimli kitaba müellif olarak kıymetli bir katkı sundu.
Kitapta, Öğr. Gör. Mitra Niazi’nin kaleme aldığı “Unmasking Autism in the Digital Age: Occupational Therapy Responses to Social Media-Informed Self-Diagnosis in Children” (Dijital Çağda Otizmin Maskesini Kaldırmak: Çocuklarda Toplumsal Medya Kaynaklı Kendi Kendine Teşhis Koymaya Yönelik Ergoterapi Yanıtları) başlıklı kısım, çağımızın en karmaşık meselelerinden birini ergoterapi perspektifiyle masaya yatırıyor.
“Sosyal medya anlatıları, çocukların kimlik oluşumunu derinden etkiliyor”
Ana akım medya ve dijital platformların otizm algısını baştan aşağı tekrar şekillendirdiğine dikkat çeken Öğr. Gör. Mitra Niazi, toplumsal medyada sirkülasyona giren gayri resmî teşhis telaffuzlarının çocuklar üzerindeki tesirini şu sözlerle kıymetlendirdi:
“Günümüzde dijital platformlar, otizm ile ilgili bilgiye erişimde en süratli lakin bir o kadar da filtresiz kaynaklar haline geldi. Araştırmamızda bilhassa toplumsal medyadaki anlatıların, çocukların kimlik oluşum süreçlerini nasıl etkilediğini inceledik. Birçok çocuk ve ergen, çevrimiçi platformlarda izledikleri kısa görüntüler yahut okudukları şahsî tecrübeler üzerinden kendilerinde otizm belirtileri olduğuna inanarak kendi kendilerine teşhis koyma yoluna gidiyor. Bu durum yalnızca klinik müsabakaları karmaşıklaştırmakla kalmıyor; tıpkı vakitte aile dinamiklerinde tansiyonlara, toplumsal seviyede farklı yansılara ve önemli etik ikilemlere yol açıyor.”
“Amacımız tecrübesi geçersiz kılmak değil, ispata dayalı takviye sunmak”
Kitap kısmında, klinisyenlerin ve ergoterapistlerin bu yeni durum karşısında nasıl bir tavır sergilemesi gerektiğine dair bir yol haritası çizen Niazi, istikrarlı bir yaklaşımın kural olduğunu vurguladı ve şöyle devam etti:
“Klinik pratikte karşılaştığımız en büyük zorluklardan biri, toplumsal medya telaffuzlarıyla şekillenmiş bu öz-tanı argümanlarını hakikat yönetebilmek. Burada mesleksel terapi (ergoterapi) uygulamaları açısından kritik bir çizgi var. Çocukların yaşanmış tecrübelerini, hissettikleri farklılıkları yahut zorlukları katiyetle göz arkası etmemeli ve bunları geçersiz kılmamalıyız. Lakin bu doğrulama süreci, bilimsel destekten mahrum çevrimiçi testlere yahut fenomenlerin telaffuzlarına bırakılamaz. Yapılması gereken; çocuğun tecrübesini onaylarken, müdahaleleri ve asıl teşhisi kesinlikle delile dayalı, titiz bir klinik kıymetlendirme ve profesyonel takviye tabanına oturtmaktır.”
Profesyoneller için dijital çağ rehberi
Öğr. Gör. Mitra Niazi’nin çalışması, dijital kültür ile çocuk gelişiminin kesiştiği bu kuvvetli alanda çalışan sıhhat profesyonelleri, eğitimciler ve siyaset yapıcılar için bir rehber niteliği taşıyor. Kısımda, artan dijital klinik görünümde gelecekteki klinik uygulamalar ve araştırmalar için yönlendirici stratejiler de sunuluyor.
Niazi çalışmasının amacını, “Klinik uygulamalarımızda dijital dünyanın çocuklar üzerindeki tesirini artık dışarıda bırakamayız. Bu çalışma ile maksadımız; klinik karar alma süreçlerinde bilimsel titizlikten ödün vermeden, dijital çağın getirdiği bu yeni ‘kendi kendine tanı’ olgusuna karşı kapsayıcı, etik ve ispata dayalı stratejiler geliştirmektir.” sözleriyle özetledi.
Üsküdar Üniversitesi’nden global çapta bilimsel üretim
Otizm kıymetlendirme, teşhis ve tedavi süreçlerine aktüel, eleştirel ve çok boyutlu bir bakış kazandıran bu akademik katkı; Üsküdar Üniversitesinin toplumsal hassaslığı yüksek, şimdiki problemlere odaklanan ve milletlerarası bilimsel literatüre taraf veren vizyonunun kıymetli bir örneğini oluşturuyor. Profesyoneller, klinisyenler ve akademisyenler için müracaat kaynağı olacak bu eser, otizm alanında dijitalleşmenin getirdiği zorluklara karşı güçlü bir bilimsel duruş sergiliyor.
“İstediği tanıyı alana kadar uzman değiştirenler var”
Kitabın önsözünde yer alan genel klinik tespitler de Öğr. Gör. Mitra Niazi’nin ikazlarının ne kadar haklı olduğunu gözler önüne seriyor. Son on yılda otizm teşhis oranlarındaki keskin artışın ardında sadece farkındalığın değil, davranışların “kimlik temelli” açıklamalarına yönelik kültürel bir eğilimin de yattığı belirtiliyor.
Kitabın giriş kısmında, otizmin nörolojik ve gelişimsel temel yapısının değişmediği, fakat toplumsal medya tesiriyle kavramın “sonsuz esnek” bir hale getirilmeye çalışıldığı vurgulanarak şu çarpıcı tespitlere yer veriliyor:
“Klinik delillerden çok toplumsal medyadaki anlatılarla şekillenen kesin bir inançla uzmanlara başvuranların sayısı süratle artıyor. Hatta bir uzmandan otizm tanısı alamayan bireyler, istedikleri onayı alana kadar uzman değiştirmeye (doktor doktor gezmeye) başlıyor. Sosyal medyada ampirik delillerden mahrum halde popülerleşen ‘maskeleme’ yahut ‘nöroçeşitlilik’ üzere tabirler, ayırıcı tanıyı belirsizleştiriyor ve otizmin öteki psikiyatrik yahut kişilik temelli durumlarla karıştırılmasına yol açıyor.”
Bu bağlamda kitap, yaşanmış tecrübeleri küçümsemeden, sonları giderek bulanıklaşan otizm kavramını tekrar bilimsel ve titiz bir klinik yere oturtmayı hedefliyor.
Otizme çok disiplinli ve memleketler arası bakış
Öğr. Gör. Mitra Niazi’nin 8. kısmını kaleme aldığı kitap, yalnızca dijital çağın getirdiği meselelerle hudutlu kalmıyor. Memleketler arası bir müellif takımı tarafından hazırlanan 9 kısımlık eser, otizm spektrum bozukluğuna dair aktüel teşhis ve tedavi tartışmalarını tıp, ergoterapi, fizyoterapi ve sanat bağlamında çok disiplinli bir formda masaya yatırıyor:
Dr. Sanam Hafeez (Bölüm 1 ve 2), otizmin DSM-III’ten günümüze uzanan tarihi sürecini ve ergenlik/yetişkinlik periyodunda teşhis arayışının karmaşıklığını ele alıyor. Kyriaki Stavrou (Bölüm 4) ise klinik teşhiste nörobiyolojik ve davranışsal yaklaşımların nasıl entegre edilebileceğini inceliyor.
Scott M. Sokol (Bölüm 3) otizm ile cinsiyet çeşitliliği ortasındaki kesişimi ve birlikte görülme oranlarını tahlil ederken; Ryan Tessier (Bölüm 5) klinisyenleri en çok zorlayan bahislerden biri olan otizm ve bipolar bozukluk birlikteliğine odaklanıyor.
Mogulla Archana ve grubu (Bölüm 6), kısıtlı kaynaklara sahip bölgelerde maliyet faal bir tahlil olarak “ebeveyn aracılı erken müdahaleyi” anlatıyor. Preeti Shrinivas Ganachari (Bölüm 7) motor ve duyusal fonksiyon bozukluklarında fizyoterapi trendlerini ele alırken; Dunola Tri Nugraeni ve takımı (Bölüm 9) Cava folklorik tiyatrosunun otizmli çocuklarda empati ve toplumsal maharetleri geliştirmedeki “dönüştürücü” gücünü bilimsel literatüre sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
