ABD’de oyun bağımlısı olduğu öne sürülen 11 yaşındaki bir çocuğun babasını öldürmesi ve geçtiğimiz günlerde Trabzon’da 13 yaşındaki Abdulkadir Eymen Bilgin’in vefatı, dijital bağımlılık tartışmalarını tekrar gündeme taşıyarak “yasaklama mı, güçlendirme mi?” sorusunu kamuoyunun merkezine yerleştirdi.
Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, dijital bağımlılık konusunu “yasaklama mı, güçlendirme mi?” bağlamında ele aldı.
Dijital okuryazarlık marifetlerinin geliştirilmesi hedefleniyor
Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, ülkemizde 3 Şubat 2026 tarihli resmî gazete yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile “Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Hareket Planı 2026-2030”nın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda yürürlüğe girdiğini hatırlatarak, “Bu hareket planının stratejik emelleri; Farkındalık ve Bilinçlendirme, Gözetici ve Önleyici Sistemlerin Geliştirilmesi, Dijital Risklere Karşı Müdahale ve Dayanak Sistemlerinin Güçlendirilmesi ve Yasal ve Kurumsal Düzenlemelerin Güçlendirilmesi başlıklarında belirlenmiştir. Bilhassa hem çocukların hem de ailelerin dijital okuryazarlık maharetlerinin geliştirilmesi, dijital platformlarda inançlı davranış biçimlerinin kazandırılması ve eleştirel düşünme, etik sorumluluk ve mahremiyet şuuru üzere hünerlerin desteklenmesi hedeflenmektedir. Çocukların bilgiye erişim, çevrim içi öğrenme ve teknolojiyi faal bir halde kullanmaları teşvik edilerek, dijital teknolojilerin sadece tüketim aracı değil birebir vakitte üretim ve gelişim alanı olarak görülmesi amaçlanmaktadır.” dedi.
Avustralya öncü oldu
10 Aralık 2025 prestijiyle Avustralya’da 16 yaş altındaki çocuk ve ergenlerin TikTok, Instagram, YouTube, Snapchat, X ve Facebook üzere büyük toplumsal medya platformlarında hesap açmaları ve mevcut hesaplarını sürdürmelerinin yasaklandığını kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, “28 Kasım 2024’te kabul edilen ‘Online Safety Amendment (Social Media En az Age) Bill 2024’ ile toplumsal medya kullanımında minimum yaş 16 olarak belirlenmiş; böylelikle bu kapsamda dünyada öncü bir düzenleme hayata geçirilmiştir. Yasa, yaptırımları çocuklara ya da ebeveynlere değil, direkt teknoloji şirketlerine yöneltmektedir. Düzenlemenin temel münasebeti, çocuk ve ergenlerin ruh sıhhatini, güvenliğini ve genel güzellik hâlini korumaktır. Siber zorbalık olaylarındaki artış, ziyanlı içeriklere maruz kalma, çevrim içi istismar riski, makûs niyetli yetişkinlerle temas mümkünlüğü ve daima karşılaştırma kültürünün benlik hürmeti üzerindeki olumsuz tesirleri, yasanın destek noktaları ortasında gösterilmektedir.” diye konuştu.
Sosyal medya yasaklamaları global ölçekte hızlandı
Avustralya’daki bu düzenlemenin, misal tartışmaları global ölçekte hızlandırdığını söyleyen Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, “Birleşik Krallık 16 yaş altına yönelik kısıtlamaları kıymetlendirmekte; Fransa’da 15 yaş altına toplumsal medya yasağını öngören tasarı parlamentodan geçmiştir. Çin, ‘minor mode’ uygulamasıyla yaşa bağlı ekran müddeti sınırlamaları getirmiştir. İspanya ve Danimarka’da da emsal düzenlemeler gündemdedir. Avrupa Parlamentosu ise bağlayıcı olmamakla birlikte 16 yaş hududunu öneren bir karar üzerinde uzlaşmıştır. Bu gelişmeler, toplumsal medyanın çocuk gelişimi üzerindeki tesirinin pedagojik bir tartışmanın ötesine geçerek tüzel ve siyasal bir problem hâline geldiğini göstermektedir.” tabirinde bulundu.
Yasaklama bir tahlil mü?
12–16 yaş aralığının kimlik gelişiminin hızlandığı, toplumsal kabul gereksiniminin arttığı ve duygusal dalgalanmaların ağırlaştığı kritik bir periyot olduğunu söz eden Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, “Ergenlikte bireyin fizikî değişimlere ahenk sağlaması, kendilik algısını yapılandırması ve toplumsal bağlantılar içinde pozisyonunu belirlemesi beklenir. Fakat nörogelişimsel açıdan dürtü denetimi ve uzun vadeli sonuçları kıymetlendirme kapasitesi şimdi tam olarak olgunlaşmamıştır. Bu durum, toplumsal medya ortamlarında karşılaşılan içeriklere karşı ergenleri daha kırılgan hâle getirebilmektedir.” halinde konuştu.
Ergenlik kırılgan bir dönem
Araştırmalar, toplumsal medya platformlarında idealize edilmiş hayat temsillerinin, harika vücut algısı ve popülerlik odaklı görünürlük kültürünün, ergenlerin benlik gelişimi üzerinde olumsuz tesirler yaratabildiğini ortaya koyduğunu da anlatan Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, “Özellikle toplumsal karşılaştırma süreçleri, özsaygı ve vücut algısı üzerinde belirleyici olabilmektedir. Bununla birlikte toplumsal medya, ergenlerin kendilerini tabir edebildikleri, akran münasebetlerini sürdürebildikleri ve toplumsal problemlere dair farkındalık geliştirebildikleri bir alan olarak da fonksiyon görmektedir. Hasebiyle toplumsal medya hem risk hem de fırsat barındıran çift taraflı bir dijital ekosistem sunmaktadır.” dedi.
Gençleri 16 yaşına kadar dijital tecrübeden bütünüyle uzak tutmanın da riski var
Çocukların dijital ortamlarda karşılaşabilecekleri risklerden korunması gerekliliğine vurgu yapan Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, “Ancak tahlilin sırf yasaklama üzerinden kurgulanması, toplumsal medyanın eğitim, yaratıcılık, toplumsal bağ kurma ve kamusal iştirak üzere olumlu istikametlerini göz arkası etme riskini taşımaktadır. Ayrıyeten gençleri 16 yaşına kadar dijital tecrübeden bütünüyle uzak tutmak, sonrasında ani ve kontrolsüz bir geçişe yol açabilir. Bu durum, dijital okuryazarlık ve öz düzenleme maharetlerinin kademeli olarak gelişmesini engelleyebilir.” diye konuştu.
Dijital okuryazarlık eğitimleri temel olmalı
Bu bağlamda daha sürdürülebilir bir yaklaşımın, “yasaklama” yerine “güvenli tasarım” ve “çocuk hakları temelli düzenleme” unsurlarını merkeze alan siyasetler geliştirmek olduğunu lisana getiren Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, “Algoritmik şeffaflık, yaşa uygun içerik tasarımı, bilgi müdafaa tedbirleri, tesirli kontrol düzenekleri ve dijital okuryazarlık eğitimleri bu yaklaşımın temel bileşenleri olmalıdır. Hedef, gençleri dijital dünyadan izole etmek değil; onları şuurlu, eleştirel düşünebilen ve çevrim içi risklerle başa çıkabilecek dayanıklılığa sahip bireyler olarak güçlendirmektir. 16 yaş altı toplumsal medya yasağı sadece hukuksal bir düzenleme değil; dijital çağda çocukluk ve ergenlik kavramlarının tekrar tanımlandığı bir kırılma noktasına işaret etmektedir. Bu kırılmanın nasıl yönetileceği ise yasaklardan çok, bilimsel bilgiye dayalı, çok paydaşlı ve çocuk merkezli siyasetlerin geliştirilmesine bağlıdır.” formunda kelamlarını tamamladı
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
