Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın, ‘performatif erkeklik’ kavramı üzerinden erkeklerin benlik bedelini muvaffakiyet ve güçle tanımlamasının ruhsal tesirleri hakkında açıklamalarda bulundu.
Benlik pahasını muvaffakiyet ya da güce bağlayan bireylerde depresyon ve anksiyete riski daha yüksek!
Psikoloji perspektifinden ‘performatif erkeklik’ teriminin, erkeğin kendilik pahasını içsel gereksinimlerinden çok, dışarıdan onay alan davranışlar üzerinden kurması olarak tanımlandığını aktaran Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Yani ‘nasıl hissettiği’ değil, ‘nasıl göründüğü’ kıymetlidir. Güçlü görünmek, başarılı olmak, denetim sahibi olmak ve duygusal olarak etkilenmiyor izlenimi vermek, bu performansın temel kesimleridir.” dedi.
Klinik pratikte bu kavramla örtüşen kimi tekrar eden örüntülerle sıkça karşılaşıldığını tabir eden Aydın, “Duygularını tanımlamakta zorlanan, yardım istemeyi zayıflık olarak gören, bağlarda daima ‘veren’ lakin aslında duygusal olarak aralıklı kalan erkekler… Bu şahıslar birçok vakit terapiye ‘kaygım var’ ya da ‘öfke patlamaları yaşıyorum’ diye gelir. Lakin sürecin ilerleyen kademelerinde altta ağır bir değersizlik ve yetersizlik duygusu ortaya çıkar. Bu tablo, psikolojide ‘koşullu benlik değeri’ kavramıyla örtüşür. Araştırmalar, benlik bedelini sadece muvaffakiyete ya da güce bağlayan bireylerde depresyon ve anksiyete riskinin daha yüksek olduğunu gösteriyor.” halinde konuştu.
Duygu bastırmanın ruhsal maliyeti yüksek!
Toplumsal iletilerin erkeklere çok erken yaşlardan itibaren ‘güçlüysen varsın’ öğretisinde bulunduğuna dikkat çeken Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Erkek çocuk ağladığında ‘erkek adam ağlamaz’ denir. Korktuğunda ‘abartma’ diye uyarılır; başarısız olduğunda ise kıymeti sorgulanır.” dedi.
Böylece çocuğun, hislerini değil; sonuçlarını göstermesi gerektiğini öğrendiğini lisana getiren Aydın, “Bu süreçte kendilik algısı doğal olarak performansa dönüşür. Erkek, ‘Ben kimim?’ sorusunu ‘Ne kadar başarılıyım?’, ‘Ne kadar sağlamım?’, ‘Ne kadar denetim sahibiyim?’ sorularıyla yanıtlamaya başlar. Bunun bedeli ise duygusal bastırmadır. En sık bastırılan hisler endişe, keder, kırılganlık ve muhtaçlık hissetmedir. Halbuki his bastırmanın ruhsal maliyeti yüksektir. Araştırmalar, bastırılan hislerin vakitle somatik şikâyetler, öfke patlamaları ve alaka problemleri olarak geri döndüğünü gösteriyor.” açıklamasını yaptı.
Sürekli güçlü görünme muhtaçlığı, yetersiz ya da bedelsiz hissetmesiyle ilişkili!
Sürekli güçlü görünme muhtaçlığının, birden fazla vakit gerçek bir gücün değil; kırılgan bir benlik algısının göstergesi olduğunu kaydeden Klinik Psikolog Cumali Aydın şunları söyledi:
“Psikodinamik açıdan bakıldığında bu durum, kişinin içsel olarak kendini yetersiz ya da kıymetsiz hissetmesiyle bağlıdır. Güç ve denetim, bu hislere karşı geliştirilen bir savunma sistemidir. Klinikte sıkça şu tabloyu görürüz; dışarıdan çok başarılı, yönetici konumda, herkesin ‘güçlü’ dediği bir erkek, fakat iç dünyasında ağır bir kaybetme korkusu yaşar. Denetimi kaybettiği anlarda dert artar, münasebetlerde tahammülsüzlük başlar. Bu durum, psikolojide telafi edici savunmalar olarak isimlendirilir. Kişi, içsel eksiklik hissini dışsal güçle kapatmaya çalışır. Fakat bu sürdürülebilir değildir; zira performans düştüğünde benlik bedeli de çöker.”
Güvenli bağlanma olmadığında çocuklar kendilik bedelini performansla telafi etmeye daha yatkın!
Performatif erkeklik inşasının çoğunlukla erken çocuklukta, bilhassa 4–6 yaş ortasında şekillenmeye başladığına vurgu yapan Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Bu dönem, çocuğun ‘ben kimim’ sorusunu çevresel geri bildirimlerle yanıtladığı kritik bir evredir.” dedi.
Çocuk, hislerini söz ettiğinde eleştiriliyor, muvaffakiyet gösterdiğinde ise takdir ediliyorsa, ‘sevilmek için başarmalıyım’ öğretisinin gerçekleştiğini aktaran Aydın, “Ergenlik devrinde bu yapı daha da pekişir. Akran kümelerinde güç, rekabet ve dayanıklılık ön plana çıkar. Bilhassa duygusal olarak aralı, muvaffakiyet odaklı ya da otoriter baba figürü olan ailelerde performatif kimlik daha güçlü biçimde gelişir. Bağlanma kuramı çalışmaları, inançlı bağlanmanın olmadığı ortamlarda çocukların kendilik pahasını performansla telafi etmeye daha yatkın olduğunu gösteriyor.” sözlerini kullandı.
Duygusal esnekliği yüksek erkeklerin ruh sıhhati da ilişkisel doyumu da daha yüksek!
Sağlıklı erkeklik kavramının, güçle değil esneklikle tanımlanması gerektiğine işaret eden Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Duygularını inkâr etmeyen, muhtaçlık duyduğunda yardım isteyebilen, hudut koyabilen fakat birebir vakitte yakınlık kurabilen bir erkeklik…” dedi.
Aydın, bu tarifin içinde olması gerekenleri şöyle sıraladı:
“Duygusal farkındalık ve söz hüneri, gücün yanında kırılganlığa da alan açabilme, muvaffakiyet kadar başarısızlığı da tolere edebilme ve denetim yerine alaka kurabilme hüneri. Araştırmalar, duygusal esnekliği yüksek erkeklerin hem ruh sıhhatinin hem de ilişkisel doyumunun daha yüksek olduğunu gösteriyor.”
Erkeklik, daima kanıtlanması gereken bir şey değil!
Ailelerin en kıymetli sorumluluğunun, erkek çocuklara hislerin cinsiyeti olmadığını öğretmek olduğunun altını çizen Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Ağlamak, korkmak, üzülmek zayıflık değil, insan olmanın kesimidir. Çocuğun sırf muvaffakiyetleri değil, uğraşı ve duygusal tecrübesi de görülmelidir.” dedi.
‘Kazandığın için aferin’ yerine ‘zorlandığını gördüm lakin vazgeçmedin’ demenin, performans yerine süreç odaklı bir benlik algısı geliştirdiğini söz eden Aydın, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Baba figürünün duygusal varlığı burada kritik ehemmiyettedir. Baba, sadece otorite değil; duygusal model de olmalıdır.
Erkekliğini bir performans üzere yaşadığını fark eden bir erkeğe şunu söylemek isterim: ‘Bu fark ediş, bir sorun değil; bir başlangıç.’ Bugüne kadar güçlü görünerek hayatta kalmayı öğrenmiş olabilirsiniz. Bu, bir maharettir. Fakat artık sırf güçlü değil, gerçek olmayı da öğrenebilirsiniz. Hislerinizi bastırmadan yaşamak sizi zayıflatmaz; tersine daha bütün bir insan yapar. Ve şunu bilmek kıymetli; erkekliğiniz, daima kanıtlanması gereken bir şey değil. Olduğunuz halinizle de bedelli olabilirsiniz.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
