Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), dünya besin sistemlerinin geleceğini şekillendirecek biyoteknolojik bir dönüşümü masaya yatıran kıymetli bir raporu kamuoyuna sundu. “Laboratuvardan Sofraya: Yapay Et” başlıklı çalışmayı değerlendiren KOSAM Yönetim Kurulu Lider Yardımcısı İsmail Hakkı Karaca, mevzunun yalnızca bir besin sıkıntısı olmadığını, birebir zamanda küresel rekabet, stratejik teknoloji ve ulusal iktisat güvenliği ile direkt kontaklı olduğunu vurguladı.
Karaca, “Raporumuz, yapay et teknolojisini ‘gündelik tartışmaların’ ötesine taşıyarak, Türkiye’nin 2053 vizyonu kapsamında stratejik bir teknoloji alanı olarak konumlandırmaktadır. Artık dünyada besin, güç ve su güvenliği birbiriyle iç içe geçmiş durumda. Yapay et de bu üçlü denklemin tam ortasında hem büyük bir potansiyel hem de şimdi netleşmemiş risklerle karşımıza çıkıyor. Türkiye olarak bu gelişmeyi uzaktan izleme lüksümüz yok. Tersine, öncü bir aktör olarak durum almak ve hazırlıklarımızı şimdiden tamamlamak zorundayız” dedi.
“Teknolojiyi Takip Eden Değil, Şekillendiren Pozisyonda Olmalıyız”
Karaca, raporun ortaya koyduğu ekonomik dataları yorumlarken, “Son on yılda dala aktarılan 3 milyar doların üzerindeki yatırım, kelam konusu alanın uzun vadeli potansiyelini ve stratejik kıymetini ortaya koymaktadır. TÜBİTAK takviyeli AR-GE projeleri, üniversite-sanayi iş birlikleri ve teknopark ekosistemimiz burada devreye girmeli. Kritik alt teknolojilerde yerli patentler ve tahliller geliştirmeliyiz. Aksi takdirde, bu yeni besin rejiminde de teknoloji ithal eden, standartları takip eden bir ülke pozisyonuna düşeriz” tabirlerini kullandı.
“Çevresel Tesir, Sürdürülebilirlik Söylemi Kadar Net Değil”
Yapay etin çevresel savlarının ayrıntılı incelenmesi gerektiğinin belirten Karaca; “Sıklıkla lisana getirilen ‘daha az kaynak tüketimi’ söylemi, şimdi her senaryo için geçerli değil. Üretimde kullanılan gücün kaynağı, atık idaresi ve suyun kalitesi, çevresel ayak izini belirliyor. Yeşil Kalkınma Devrimi ve 2053 Net Sıfır Emisyon taahhüdü çerçevesinde, bu teknolojinin fakat yenilenebilir güç ile entegre edilmiş, döngüsel iktisat prensiplerine uygun modelleri desteklenmeli. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın bu husustaki siyasetleri bir kılavuz olmalı” diye söyledi.
“Toplumsal Kabul, İnanç ve Şeffaflıkla Mümkün Olacak”
Toplumsal kabulün sağlanmasının en değerli şartının güven olduğunu vurgulayan Karaca, “Türk Milleti sofrasına gelen her lokmanın helal olmasına büyük kıymet verir. Bu hassasiyet, yapay et kelam konusu olduğunda daha da kritik hâle geliyor. Diyanet İşleri Başkanlığımız ile bilim insanlarımızın ortak çalışmasıyla, üretimin her kademesini kapsayan, şeffaf bir helal sertifikasyon protokolü hayata geçirilmeli. Ayrıyeten, Ticaret Bakanlığımızın öncülüğünde, tüketiciyi yanlışsız bilgilendirecek, endişeye değil bilgiye dayalı bir irtibat kampanyası başlatılmalıdır” biçiminde konuştu.
“Hukuki Boşluk, Acilen Stratejik Bir Çerçeveye Dönüştürülmeli”
Karaca, Türkiye’de yapay et için net bir türel düzenleme bulunmamasını bir risk olarak değerlendirirken, bunun birebir vakitte bir fırsat olduğunun da altını çizdi. Karaca; “Diğer ülkelerin düzenlemelerini taklit etmek yerine, kendi kıymetlerimizi ve stratejik çıkarlarımızı merkeze alan, özgün bir düzenleme yapmalıyız. Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda, FAO ve WHO standartlarını da dikkate alan, lakin yerli kuralları önceleyen, risk temelli, etaplı bir onay ve kontrol mekanizması kurulmalı” tabirlerine yer verdi.
“Dengeli ve Proaktif Yaklaşım, Bizi Geleceğe Hazırlayacak Tek Yoldur”
Karaca, “Yapay et, ne körü körüne desteklenmesi gereken bir mucize ne de katiyen reddedilmesi gereken bir tehdittir. Gerçekçi olmalıyız. Bu teknoloji, dünya besin sistemlerine çok boyutlu bir müdahaledir. Türkiye; akademik merak, ekonomik fizibilite, toplumsal kıymetler ve stratejik öngörüyü bir ortada tartan, istikrarlı ve proaktif bir yaklaşım sergilemelidir. Gelişmeleri yakından izlemeli, tüm paydaşları sürece dahil ederek şeffaf bir diyalog ortamı oluşturmalı ve nihayetinde, bu global dönüşümden güçlenerek çıkacak ulusal bir yol haritasını kararlılıkla uygulamaya koymalıyız” diyerek KOSAM raporunun temel iletisini özetledi.
“Laboratuvardan Sofraya: Yapay Et” raporunun, Türkiye’nin besin teknolojilerindeki dönüşüme liderlik etme potansiyelini gösteren kıymetli bir çalışma olduğunu belirten Karaca, raporun tamamına KOSAM web sitesi (www.kosam.org) üzerinden ulaşılabileceğini duyurdu.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
