ChatGPT’nin hayatımıza girmesinin üzerinden geçen üç yılda, üretken yapay zekâ teknolojileri iş dünyasında ve günlük ömürde esaslı değişikliklere yol açtı. Mastercard İktisat Enstitüsü’nün “2026 Ekonomik Görünüm” raporuna ve global bilgilere dayanan tahliline nazaran, yapay zekâ kullanımı artık deneme etabını geçerek global büyümenin merkezine yerleşiyor.
Mastercard İktisat Enstitüsü’nün (MEI) tahlillerine nazaran, yapay zekâ yatırımları ve adaptasyonu global ölçekte sürat kazanıyor. Rapora nazaran, ABD’de bilgi süreç ekipmanlarına yapılan yatırımlar, güçlü kurumsal talep ve elverişli vergi uygulamalarının tesiriyle 2025’in birinci yarısında bir evvelki yıla nazaran %20’den fazla artış gösterdi. MEI, 2026 yılında daha derin yapay zekâ entegrasyonunun global ekonomik büyümenin temel itici gücü olacağını öngörüyor. Enstitü tarafından geliştirilen ‘AI Enthusiasm Index’ verileri, ülkelerin ekonomik gelişmişlik seviyesi ile yapay zekâ adaptasyonu ortasında olumlu bir bağlantı olduğunu ortaya koyuyor. Endekse nazaran ABD ve Danimarka üzere gelişmiş ekonomiler dorukta yer alırken; Türkiye, Güney Kore, İtalya ve İspanya üzere ülkeler yapay zekâ benimsenmesinde son devirde en güçlü ivmeyi yakalayan ve süratle yükselen pazarlar ortasında dikkat çekiyor.
Sizin yerinize alışveriş yapan “yapay zekâ asistanları” periyodu başlıyor
Yapay zekâ bugüne kadar bilgileri tarayıp desenleri ortaya çıkarmakta ustalaşmıştı. Lakin teknolojinin bir sonraki adımı, öğrendiklerini kullanarak “muhakeme yapabilen” ve kullanıcı ismine aksiyona geçebilen sistemler inşa etmek. “Yapay Zekâ Asistanı” (Agentic AI) olarak isimlendirilen bu teknoloji, ticareti yine şekillendiriyor.
Eski jenerasyon yapay zekâ, bir seyahat planında yalnızca uçuş listesini sunarken; yeni kuşak yapay zekâ asistanları, kullanıcının vakit, maliyet, koltuk tercihi ve havayolu sadakat puanlarını dikkate alarak en uygun uçuşu seçip rezervasyonu kullanıcı ismine tamamlayabiliyor. Üstelik bu tercihleri bir sonraki seyahat için hafızasında tutuyor.
Bu sistemlerin inançlı çalışması, örneğin bir işletmenin ezkaza 300 koli tuvalet kâğıdı sipariş etmesi üzere kusurların önüne geçilmesi için sıkı kontrol düzenekleri gerekiyor. Mastercard, bu alandaki inancı tesis etmek emeliyle geçen yıl küresel ölçekte “Agent Pay” programını başlattı. Program, yapay zekâ asistanları aracılığıyla yapılan ticaretin (agentic commerce) botların müdahalesi olmadan, inançlı raylar üzerinde gerçekleşmesini sağlayan bir kabul çerçevesi sunuyor. 2026 yılında, tek bir misyonu yerine getirmek için birlikte çalışan çoklu asistan sistemlerinin (multi-agent systems) yaygınlaşması bekleniyor.
KOBİ’ler ve finansal kapsayıcılık için fırsat eşitliği
Yapay zekâ yalnızca dev şirketlerin değil, küçük işletmelerin de verimliliğini artırıyor. Microsoft Digital Doors etkinliğinde paylaşılan bilgilere nazaran; satış modellerini tahlil eden yapay zekâ araçlarını kullanan küçük işletmeler, %50 daha fazla nitelikli potansiyel müşteri (lead) elde ederken, dönüşüm oranlarını %20-30 artırabiliyor. İşletme sahiplerinin %78’i yapay zekânın kendilerine vakit kazandırdığını belirtiyor.
Teknoloji tıpkı vakitte finansal kapsayıcılık alanında da ihtilal yaratıyor. Mastercard Kapsayıcı Büyüme Merkezi tarafından desteklenen ve Kolombiya merkezli bir teşebbüs olan Quipu, klasik banka hesabı olmayan işletme sahiplerine yapay zekâ takviyeli mikro krediler sunuyor. Latin Amerika’da işletme sahiplerinin yaklaşık üçte biri kayıt dışı iktisatta yer alıyor ve banka geçmişleri olmadığı için kredi alamıyor. Quipu, yapay zekâyı kullanarak bu girişimcilerin kredi notunu toplumsal medya paylaşımları, envanter bilgileri ve gerçek vakitli süreçler üzere alternatif datalar üzerinden hesaplıyor. 2021’den bu yana 26.000 girişimciye 5 milyon dolar kredi dağıtıldı.
Siber tehditlere karşı “insan ve yapay zekâ” iş birliği
Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması, siber güvenlik risklerini de beraberinde getiriyor. Mastercard tarafından dünya genelinde 13.000 tüketiciyle yapılan bir ankete nazaran, tüketicilerin bir numaralı korkusu yapay zekâ ile üretilmiş geçersiz içerikler (deepfake vb.) oldu. İştirakçilerin yalnızca %13’ü bu cins geçersiz içerikleri ayırt edebileceğine güveniyor.
Siber hatalıların yapay zekâ dayanaklı oltalama (phishing) e-postaları ve deepfake görüntüleriyle daha inandırıcı hale geldiğine dikkat çeken uzmanlar, savunma tarafında da yapay zekânın kritik rol oynadığını belirtiyor. Mastercard uzmanları da dolandırıcıların daima değişen usullerine ve artan yaratıcılıklarına dikkat çekerek, yeni dolandırıcılık trendlerinin önüne geçmek için güvenlik tahlillerinin de aralıksız geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Uzmanlara nazaran tablonun umut verici tarafı, saldırganların yapay zekâyı çoğunlukla eski dolandırıcılık usullerini modernize etmek için kullanıyor olması. Mastercard ise siber güvenlik alanındaki esaslı tecrübesi ve yatırımlarıyla, yapay zekâyı savunma eserlerine entegre ederek tehditlerin bir adım önünde yer alıyor. Dijital ekosistemde itimat ögesini stratejisinin temeline koyan şirket, bu teknolojileri daha erişilebilir kılarak muhafaza kalkanını genişletiyor. Bu noktada insan faktörü de yadsınamaz bir ehemmiyete sahip. Yapay zekâya gerçek hayat bağlamı kazandıran ve yeni kuralları tanımlayan insan zekâsı, teknolojinin aktifliğini artıran en büyük güç olarak öne çıkıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
