Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Günay Hajiyeva, menopoz psikolojisine ait değerli değerlendirmelerde bulundu.
Menopoz fizyolojik sürecin bir parçası
Menopozun fizyolojik sürecin bir modülü olduğunu söz eden Dr. Günay Hajiyeva, “Menopoz, overlerde folikül rezervinin tükenmesiyle birlikte giden ve 12 ay adet görmemekle tanısı konulan bir süreçtir. Çoklukla 45 ila 55 yaş ortasındaki bayanları kapsasa da birtakım şahıslarda menopozun daha erken başlaması ya da daha geç bitmesi kelam konusu olabilir. Bu süreyi etkileyen kıymetli faktörler ortasında genetik yatkınlık öne çıkar; annenin menopoza giriş yaşı bizim için değerli bir referanstır. Ayrıyeten sigara kullanımı, ziyanlı alışkanlıklar, otoimmün süreçler ve gebelik sayısı üzere çevresel ve biyolojik faktörler de bu süreci etkileyebilir.” dedi.
Menopoz, bir bayanın hayatında değerli bir dönüm noktası
Menopozun, bir bayanın hayatında kıymetli bir dönüm noktası olarak vurgulandığını zira hormon sisteminde esaslı bir yine düzenlemenin kelam konusu olduğunu söz eden Dr. Günay Hajiyeva, “FSH (folikül uyarıcı hormon) bedellerinin yükselmesi, tam zıttı olarak östrojen ve progesteron bedellerinin düşmesi ana belirleyicidir. Östrojen yalnızca üreme için gerekli bir hormon değildir; birebir vakitte çok güçlü bir nöromodülatördür ve duygusal, ruhsal sistemimizi direkt tesirler. Östrojen azalmasıyla birlikte, hisleri yöneten limbik sistemde aktivasyon artışı yaşanırken, bizi frenleyen ve dengeleyen prefrontal korteks savunmasız kalır. Bu düzenek, bayanların ‘Ben bu türlü değildim, neler oldu, neden bu halde his dalgalanmaları yaşıyorum?’ halinde telaffuzlarda bulunmasına yol açar.” diye konuştu.
Menopoz süreciyle bayanın biyolojik ritmi değişiyor
Toplumda menopoz süreciyle ilgili birtakım önyargılar bulunsa da bayanın değişmediğini ve değişen tek şeyin biyolojik ritmi olduğunu anlatan Dr. Günay Hajiyeva, “Kadının biyolojik ritminin değişmesiyle birlikte, aslında bayanlar bu süreci kendini daha güzel anlamaya, birikimleri evrilerek kendisinin daha uygun bir versiyonuna dönüşmek için bir fırsat noktası olarak görmelidir. Menopoz, bayanın daha olgun, kendini daha aktüel ve daha derin bir versiyonuna geçiş için bir fırsattır. Bu süreçte yalnızca hormonal değil, tıpkı vakitte ruhsal ve toplumsal dalgalar da yaşanır. Melatonin, serotonin, adrenalin ve noradrenalin sistemlerinde de değişiklikler kelam mevzusudur. Ruhsal olarak bayanlarda ‘Acaba tekrar nasıl başlayacağım? Bu sürecin sonu mu?’ formunda yükler oluşabilir ve bu yükü toplumsal faktörler de etkileyebilir.” biçiminde konuştu.
Psikolojik olarak korku artışı en yaygın sorun olarak görülüyor
Bu süreçte en sık karşılaşılan ruhsal faktörlerin başında korku artışının geldiğini kaydeden Dr. Günay Hajiyeva, “Östrojenin azalması, bedenimizdeki en kıymetli tepki baskılayıcı nörotransmitter olan GABA sisteminde dengesizliğe yol açar, bu da dürtüsellik ve hisleri frenleyememe ile sonuçlanır. Emsal biçimde, serotonindeki dalgalanmalar ümitsizlik, isteksizlik ve hayattan zevk almama üzere depresif hisleri tetikler. Ayrıyeten odaklanma problemleri, unutkanlık, işi sürdürmekte zorlanma ve bilgiyi geri çağırmakta zorlanma üzere bilişsel işlevlerde da dalgalanmalar görülebilir.” tabirinde bulundu.
Kadın daha tahammülsüz oluyor
Menopozun aile içi alakalarda de bariz tesirler yarattığına işaret eden Dr. Günay Hajiyeva, “Kadının daha tahammülsüz, çabuk sonlanan ve daha reaktif olması eşlerde şaşkınlık yaratabilir. Erkeklerin şaşkınlığını gerçek yönetmek için, bayanın kendini net bir biçimde anlatması en değerli tahlil noktalarından biridir. Cinsel isteksizlik, ağrılı birleşmeler yahut vajinal kuruluk üzere fizyolojik süreçler de çiftler ortasında yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bu durum, bayanın isteği ya da eşini sevip sevmemesi ile değil, büsbütün biyolojik süreçle ilgilidir ve bu net bir formda söylenmelidir.” dedi.
İçinizde 90’a kadar sayın!
Bu duygusal dalgalanmalarla başa çıkmak için pratik tekliflerin başında “90 Saniye Kuralı”nın geldiğine vurgu yapan Dr. Günay Hajiyeva, “Öfkenin limbik sistemde patlama noktasına ulaştığı süreç ortalama 90 saniye sürer. Bizi sinirlendiren bir olay olduğunda çabucak tepki vermek yerine sakin kalmak, yansıyı ertelemeye çalışmak, derin nefes almak yahut 1’den 90’a kadar yavaşça saymak üzere yollar, limbik sistemdeki patlamanın çözümlenmesine yardımcı olur ve denetimin bizde olduğu hissini güçlendirir.” diye konuştu.
Nefes idmanları de yardımcı oluyor
Bir başka değerli başa çıkma sisteminin ise yanlışsız nefes antrenmanları olduğunu kaydeden Dr. Günay Hajiyeva, “Vücudumuzdaki sempatik (savaş-kaç) ve parasempatik (gevşeme) sistemleri dengelemek için gerçek nefes tekniği hayati kıymete sahiptir. Gerçek nefes almada, karın kasları öne yanlışsız bombeleşmeli ve 4 saniye nefes alınmalı, 7 saniye tutulmalı ve 8 saniyede verilmelidir. Bu teknik, vagus hududunu uyararak parasempatik sistemi aktive eder ve negatif kanıların oluşumunu mahzurlar. Ayrıyeten hislerimizi boşaltmak ve söz etmek için his günlüğü tutmak da süreci sağlıklı yönetmeye yardımcı olur.” tabirinde de bulundu.
Gece terlemeleri ve sıcak basmaları da uyku bölünmelerini tetikleyebiliyor
Menopoz sürecinde sık görülen bir başka faktörün de uyku bozuklukları olduğunu söyleyen Dr. Günay Hajiyeva, şöyle devam etti:
“Östrojenin azalmasıyla melatonin istikrarı bozulur, sirkadiyen ritim aksar ve uyku düzensizlikleri başlar. Gece terlemeleri ve sıcak basmaları da uyku bölünmelerini tetikleyebilir. Bu yüzden birinci müdahale uykuyu düzenlemek olmalıdır. Uyku hijyenine dikkat etmek (her gün tıpkı saatte uyumak, yatak odasını yalnızca uyku ve cinsellik için kullanmak, gece geç saatlerde kafein tüketmemek) bu süreçte kritik rol oynar. Menopoz süreci, premenopozdan postmenopoza kadar toplamda ortalama 4 ila 7 yıl, hatta birtakım bayanlarda 10-15 yıl sürebilen uzun bir devirdir.”
Menopoz devrini desteklemek için mindfulness önerisi…
Bu uzun süreci daha sağlıklı yönetmek için hobileri ve ilgi alanlarını tekrar şekillendirmek ve uyku hijyeni üzere hayat biçimi düzenlemelerine odaklanmanın değerli olduğunu belirten Dr. Günay Hajiyeva, “Ancak birtakım bayanlar bu süreçte çok zorlanabilir. Denetim zorlanıyorsa, uyku düzenlenemiyorsa yahut duygudurum dalgalanmaları devam ediyorsa profesyonel takviye kuraldır. Menopoz devrini desteklemek için mindfulness, olumlu psikoterapi ve bilişsel davranışçı terapi (BDT) üzere metotlar uygulanabilir; gerekirse ilaç tedavisi de kelam konusu olabilir.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
