Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aldatma ve aldatılma psikolojisi konusunu kıymetlendirdi.
Aldatma, bir ihanet travmasıdır
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, fizikî aldatma ile duygusal aldatmayı ayırt etmek gerektiğini ve fizikî aldatmanın ötesinde duygusal aldatmaların da günümüzde önemli biçimde arttığını söz ederek, “Aldatma, aslında bir ihanet travmasıdır. Kişinin geriden bıçaklanmış üzere hissettiği her durum sadakatin ihlalidir” dedi.
Aldatmanın temelinde inanç ve dürüstlük eksikliği olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Yalan söyleyen şahıslar ekseriyetle aldatıcı oluyor. Aldatmanın karanlık üçlüsü vardır; yüksek narsizm, düşük dürtü denetimi ve yüksek dışa dönüklük. Bu üç özellik bir ortadaysa kişi aldatmaya daha yatkın hale gelir.” tabirinde bulundu.
Derin pişmanlık hissetmiyorsa, tıpkı yanılgıyı tekrar ediyor
Aldatma sonrası duygusal süreçlere değinen Prof. Dr. Tarhan, bazı şahısların derin pişmanlık hissederken, kimilerinin durumu rasyonalize etmeye çalıştığını belirtti. Prof. Dr. Tarhan, “Bir insan yanlış yapıp da derin pişmanlık hissetmiyorsa, birebir yanılgıyı tekrar eder. Birtakım bireyler kendilerini kandırmanın yolunu bulurlar; ‘zaten ilgimiz bitmişti’, ‘zaten artık bir şey hissetmiyordum’ derler. Bu zihinsel harekettir. Kendisini haklı çıkarmaya çalışır.” diye konuştu.
Prof. Dr. Tarhan, aldatma sonrası affetme sürecine ait olarak da “Derin bir pişmanlık hisseden bireye bir talih verilebilir lakin çabucak bağışlamak gerçek değildir. Samimiyet, sorumluluk ve bedel ödeme olup olmadığına bakılmalıdır” dedi.
Aldatılan insan önemli depresyona giriyor
İhanetin, kişinin benlik hürmetini direkt etkilediğini belirten Prof. Dr. Tarhan, aldatılan bireyin ağır bir duygusal travma yaşadığını vurguladı.
“Aldatılan insan ‘Ben sevilmeye paha değil miyim?’ diye düşünür ve önemli bir depresyona girer. Bu travma, ömür olayları ölçeğinde en yüksek gerilim pahasına sahip olaylardan biridir. Birçok araştırmada eşin aldatması, eşin vefatından bile daha yüksek travma puanı alıyor.” diyen Prof. Dr. Tarhan, bazı şahısların intikam gayeli aldatma davranışı gösterdiğini, kiminin ‘Sen beni aldattın, ben de seni aldatırım’ diyerek intikam aldatması yaptığını anlattı.
Evlilikte sadık kalmak ilkedir
Kültürel kalıpların da münasebetlerdeki sadakat anlayışını etkilediğini tabir eden Prof. Dr. Tarhan, şu değerlendirmede bulundu:
“Bizim kültürümüzde ‘erkek aldatabilir, bayan aldatmaz’ üzere yanlış bedel yargıları var. Bu iki taraf için de yanlıştır. Evlilik bir seyahattir. Yol arkadaşlığına sadık kalmak bir unsurdur. Bunun için fedakârlık ve istekleri erteleyebilme mahareti gerekir. Meskende itimat bağı oluşursa aile sığınak haline gelir. Bugün ailelerin sığınak olmamasının sebeplerinden biri inançlı alanların yok olmasıdır.”
Aldatma eğiliminin kökeninde bağlanma tarzlarının kıymetli bir rol oynadığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Aldatan ya da aldatılan bireylerin birçoklarında inançlı bağlanma yoktur. Korkulu, kaçıngan yahut dezorganize bağlanma tarzları görülür. İnsan ilişkisel bir varlıktır; beyin tek başına yaşamaya programlanmamıştır. İnançlı bağ kuramadığında, kişi ilgilerde ya kaçar ya da çok bağlanır.” sözünde bulundu.
Birlikte yemek yemek bile bağlantı kalitesini artırıyor
Prof. Dr. Tarhan, ilişkilerde sağlıklı bağlantının değerine işaret ederek, “İletişimde üç biçim vardır; sağlıklı irtibat, çatışmalı bağlantı ve iletişimsizlik. En berbatı iletişimsizliktir. Şayet meskende beşerler birbirine uzatma oynar üzere davranıyorsa, duygusal yatırımlar azalmış demektir. Meskene gelince ‘otelde güzel geldin’ der üzere bir hava varsa, orada inançlı bağ kalmamıştır. Göz teması, kısa fakat nitelikli sohbetler, birlikte sıcak yemek yemek bile bağlantının kalitesini artırır. ABD’de yapılan gerilim ölçeklerinde bile ‘Haftada kaç gün sıcak yemek yiyorsunuz?’ sorusu yer alır, zira bu bile ilişkisel doyumu gösterir” diye konuştu.
Aldatma alakaları toksik hale getirir
Aldatmanın münasebetleri dönüştürerek toksik bir yapı yarattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Aldatma ilgileri toksik hale getirir. Bu şahıslarla uzun seyahate çıkılmaz. Zira sadakat ihlal edilmiştir. Kırılgan münasebetler her vakit risk grubundadır. O nedenle bağlanma tarzlarının onarılması, inançlı irtibatın tekrar kurulması gerekir.” dedi.
İlişkilerde “güvenli alan” oluşturmanın değerine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Evin inançlı bir alan haline gelmesi, çiftlerin birbirine inançlı bağ kurabilmesiyle mümkündür. İnançlı bağ kurulan münasebetlerde huzur, sevgi ve sadakat kalıcı olur” tabirlerini kullandı.
İlişkilerde sadakatin yalnızca romantik bağlarla hudutlu olmadığını hatırlatan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Sadakat, bütün insan bağlarında geçerlidir. İş, arkadaşlık, aile ya da varoluşla olan ilgilerde de inanç ve doğruluk olmadan kalıcı bağ kurulamaz” halinde konuştu.
Dijital platformlar aldatmayı kolaylaştırdı lakin izleri de silinmiyor
Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, teknolojinin aldatmayı hem kolaylaştırdığını hem de saklanmasını zorlaştırdığını belirterek, “Dijital platformlar aldatma konusunda çok kolaylaştırdı. Ama birebir vakitte da dijital platformların avantajı da oldu. Daha evvel ‘yalancının mumu yatsıya kadar yanar’ diyorduk, artık internete kadar yanıyor. Bir insanın dijital hesabını incelediğinizde çelişkilerini, palavralarını görebiliyorsunuz. Kişinin tutarlılığı ve karakteri hakkında fikir verebiliyor bu izler. O nedenle bıraktığımız dijital izler çok değerli, kaybolmuyor. Bir gün önümüze çıkabilir.” diye konuştu.
Özellikle eşlerin kapalılık davranışlarının inancı zayıflattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Eve geldiğinde telefonunu kapatıyorsa bu inancı zedeler. İnanç bağı olan bir evlilikte kişi şifresini gizlemez, telefonu saklamaz. Lakin ikinci, bâtın bir telefon varsa aslında bu kolay anlaşılır. İnsan isterse karşısındakinin vücut lisanından, davranışlarından aldatıldığını hissedebilir.” dedi.
Kadınlar aldatmayı daha çabuk hissediyor
Prof. Dr. Tarhan, kadın ve erkek ortasındaki duygusal zekâ farkına vurgu yaparak, “Aldatmayla ilgili bilhassa duygusal okuryazarlık bayan beyninde daha gelişmiştir. Duygusal empati konusunda erkeklerden birkaç adım öndedirler. Onun için aldatmayı daha çabuk hissedebiliyorlar. Lakin bu his, kesinlikle doğrulanmalı. ‘Aldatıldım’ hissi geldi diye çabucak etiketlemek yanlışsız değil. Zira o vakit savunma duvarı örülür. Aldatmayı anlamak istiyorsak yargılamak yerine köprü kurmamız gerekiyor.” sözünde bulundu.
Aldatma bir zincirleme ihmalin sonucu
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aldatma ve sadakat psikolojisini, dini ve toplumsal boyutlarıyla kıymetlendirerek, aldatmanın bir anda ortaya çıkan bir davranış değil, küçük yanılgıların birikimiyle gelişen bir süreç olduğunu ve “Aldatma bir zincirleme ihmalin sonucudur. Birinci kusur küçük olur fakat kişi o yanılgıyı fark edip durmazsa büyük sonuçlara yol açar” dedi.
Prof. Dr. Tarhan, ahlaki hataları fizikî hijyenle ilişkilendirerek, “Dışarıda dolaşırken elimiz mikroplarla temas ediyor. Şayet elimizi kirlenince çabucak yıkarsak hastalık oluşmaz. Fakat bekler, iltihap başlayınca temizlemeye kalkarsak geç olur. İnsan da yanılgı yaptığında çabucak fark edip vicdani paklık yaparsa, o kusur büyümez. Aldatma çoklukla bir anda olmaz; küçük küçük adımlar vardır.
En sıkıntı olan birinci adımdır. O yüzden kişi kusurlara karşı hassas olmalı. Kusur yaptığını fark edip ‘yanlış yaptım’ diyebilen kişi, iç denetimi güçlü insandır.” diye konuştu.
Özellikle çift ilgilerinde affetmenin kıymetine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Kimi beşerler kusur yapar, pişman olur ancak eşi o yanılgıyı daima hatırlatır. İkide bir yüzüne vurur, dürter, geçmişi tekrar yaşatır. Bu yaklaşım yarayı güzelleştirmez, kanatır. Kişi kusurundan ders almışsa, artık o kusurun üzerinde durmak değil, o dersi kalıcı hale getirmek gerekir.” sözünde bulundu.
Güven temelli münasebetler lazer ışığı gibidir…
Günümüz münasebetlerinde sıklığın değil, niteliğin değerli olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Bu vakitte ilgiler zorlaştı fakat ümitsiz olmamak gerekir. Nitelikli alakalar, az görüşülse bile güçlüdür. Bu türlü bağlantılarda iki kişi 1+1=2 etmez, 1+1=11 eder. Zira birbirini tamamlar, güçlendirir. Tıpkı maksada odaklanmış, inanç temelli bağlar lazer ışığı üzeredir. Lazer nasıl tek istikamette giderse, nitelikli bağlar de birebir istikamette ilerler. İnanç alanı oluşturmuş bir alakada, aldatıcılar ve çeldiriciler tesirli olamaz.”
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kelamlarını “Aldatma yalnızca fizikî değil, manevi bir ihlaldir. Vicdanı canlı tutan, küçük kusurlarda kendini sorgulayan insan hem kendini hem münasebetini korur. Bu çağda en büyük direnç, ahlaki dirençtir.” biçiminde tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
