Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Ramazan’ın manevi ve ruhsal boyutunu kıymetlendirdi.
Ramazan, manası gözden geçirme fırsatı
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Ramazan’ın psikiyatrik açıdan taşıdığı manaya dikkat çekerek, şu tabirleri kullandı:
“Ramazan, şahsi görüşümün dışında psikiyatrik açıdan şöyle bir manası var: İnsan hayatında ‘dur, düşün, yine başla’ demesi gereken vakitler vardır. Bu, yine başlamak için bir fırsattır. Bu hatta inovasyonun, yani yenilikçiliğin, girişimciliğin temel kurallarından birisidir; %15 kuralı. Bir insan 10 saat bir iş yapıyorsa, 1,5 saat yaptığı iş hakkında düşünsün, düşündüğü hakkında düşünsün ve bir özeleştiriden geçsin, bir kendi iç muhasebesinden geçsin ve bunun sonucunda tekrar bir düzenleme yapsın. Bir moratoryum ilan etmek üzeredir bir açıdan. Ve bu ortada birçok şey masaya yatırılıp tekrar ele alınır. Ramazan da insanın hayat seyahatinde giderken, 12 aydan bir ayını bu türlü bir içsel seyahate çıkmak üzere ele alması; kendini anlamak ve yaptığı rutin işlere farklı açılardan bakabilmek, yeni bakışlar getirebilmek, yeni manalar katabilmek ve hayatıyla ilgili sorgulamalar yapabilmesi için bir fırsattır. Yani ‘anlamı gözden geçirme fırsatı’ Ramazan diyebiliriz.”
“Ruhumuza atılan bir resetleme”
Ramazan’ı ruhsal bir yenilenme süreci olarak tanımlayan Prof. Dr. Tarhan, beynin his, fikir ve bedel kalıplarının kayıtlı olduğu bir merkez olduğuna işaret ederek, şöyle konuştu:
“Ruhumuza atılan bir resetleme üzere tanımlamak burada çok kıymetli. Nasıl oluyor pekala? İnsanın ruhunda… Ruhumuzun mana dünyası ile husus dünyası ortasındaki aracı organımız beynimiz. His, niyet, davranış ve paha kalıplarımız, paha yargılarımız beyinde kayıtlıdır, yazılıdır. Çocukluktan beri öğrendiğimiz hayat senaryoları vardır ve son bir sene içerisinde hayatımıza yeni aktörler katılmıştır, yeni fikir kalıpları ortaya çıkmıştır, yeni tehditler, fırsatlar ortaya çıkmıştır. Bunları yine tahlil etmek gerekiyor.”
Ramazan, ruhsal SWOT tahlili yapma dönemi
Ramazan’ın bir çeşit ruhsal SWOT tahlili yapma periyodu olarak değerlendirilebileceğini belirten Prof. Dr. Tarhan, şu sözleri kullandı:
“Beyin fırtınası çalışmalarında önerilen bir prosedür vardır; buna SWOT tahlili denir. Kişi bu çalışmayı yaparken kendisine farklı bir açıdan, adeta üçüncü bir gözle bakarak kıymetlendirme yapar. Güçlü taraflarını ve zayıf taraflarını tespit eder, emelini netleştirir. Maksadını belirledikten sonra da o maksada ilerlerken karşılaşabileceği tehditleri ve sahip olduğu fırsatları tahlil eder. Bu tıp değerlendirmeler birçok vizyon toplantısında, kurumsal seviyede ve resmi uygulamalar çerçevesinde yapılmaktadır. Ramazan ayı da insan için misal bir imkân sunar. Hayat seyahati açısından bakıldığında Ramazan, kişinin kendi ömrüne dair ruhsal bir SWOT tahlili yapabileceği özel bir devir olarak kıymetlendirilebilir.”
“Oruç, niyetle başlar”
Ramazan’ın sırf bedensel bir açlık süreci olmadığını, asıl manasının niyetle başladığını tabir eden Prof. Dr. Tarhan şöyle devam etti:
“Mesela kişi, “Yaptığım iş ne kadar hakikat? Hedeflerime ne ölçüde hizmet ediyorum? Hakikat bir stratejiyle mi ilerliyorum? Farkında olmadan yaptığım yanlışlar var mı?” üzere soruları kendisine yöneltip hayatının manası ve maksadı üzerine yine düşünme fırsatı olarak Ramazan’ı değerlendirirse, bu periyot sırf bir açlık kürünün ötesine geçer. Manası bilinmeden tutulan oruç ise yalnızca bir açlık pratiği olarak kalır. Elbette bu da bütünüyle karşılıksız değildir; beden aşikâr bir mühlet aç kaldığında DNA hasarlarının tamirine katkı sağladığına dair bulgular vardır. Yani bedensel yararları da kelam bahsidir. Fakat Ramazan’ın asıl kıymeti niyetle başlar. Anadolu’da Ramazan için “Niyetli misin?” diye sorulması son derece manidardır. Zira Ramazan orucunun temelinde niyet vardır.”
Ramazan ve namazda niyetin varlığına dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Ramazan’da niyet var, namazda niyet var. Bunlar da niçin niyet var? Zira insanın Allah’la bağ kurduğu andır bu periyotlar. O periyotlar kalbini Rabbine yönelttiği periyotlardır insanın. Varoluşun emelini değerlendirdiği, varoluşuna uygun geçtiği imtihan sürecini tekrar ele aldığı günlerdir bunlar.” dedi.
Eski Ramazanlar çocukluğumuzun Ramazan’ı…
Ramazan’ın toplumsal huzura katkı sunduğunu söz eden Prof. Dr. Tarhan, “Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi tarafından yapılan bir araştırmaya nazaran, alkol ve unsur kullanan bireylerin yaklaşık yüzde 50’si Ramazan ayında bu alışkanlıklarına orta veriyor. Yüzde 50 üzere yüksek bir oran dikkat cazibeli bir tablo ortaya koyuyor. Gerçekten cezaevlerindeki kabahat oranlarına bakıldığında, olayların yaklaşık yüzde 60’ının alkol ve husus kullanımıyla bağlı olduğu görülüyor. Ramazan devrinde alkol ve unsur kullanımının azalması, aile içi bağları de olumlu tarafta etkiliyor. Mesken ortamında huzurun arttığı, aile bireyleri ortasındaki irtibatın ve ahengin güçlendiği tabir ediliyor. Bu nedenle çocuklar da Ramazan günlerini daha sıcak, daha sakin ve daha huzurlu bir devir olarak hatırlıyor ve özlüyorlar. Zira çocukları sevindirmek hayırdır, sevaptır, hoştur. Uygunluk yapmak teşvik ediliyor. Bunun tesiriyle insanoğlu Ramazan’ı daima hoş anılarla beynine kaydetmiş. Bu çocuklardaki Ramazan’ı biz ‘eski Ramazan’ üzere söylüyoruz; aslında kendi çocukluğumuzun Ramazan’ını kastediyoruz buradan farkında olmadan, bilinçaltı bir düzenekle.” diye konuştu.
“Ramazan, ruhsal sağlamlık antrenmanıdır”
Ramazan’ın bir dayanıklılık eğitimi olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:
“Ramazan, bir bakıma insan için bir idman sürecidir. Bu periyot, kişinin ruhsal sağlamlığını güçlendirmek üzere kendisiyle çalıştığı, bir egzersiz yaptığı özel bir ay üzeredir. Dayanıklılık eğitimi verdiği, isteklerini erteleme marifetini geliştirdiği ve toplumsal empati hissini güçlendirdiği bir süreçtir. Empati, en temel toplumsal hislerden biridir; karşı tarafın hislerini anlayabilme hüneridir. Gerçekten Danimarka’da okullarda empati dersi verildiği bilinmektedir. Bu dersin gayesi, çocukların bencil bireyler olarak yetişmemesi; sırf kendi çıkarlarını düşünen değil, ferdî yarar ile toplumsal yarar ortasında istikrar kurabilen bireyler olmalarını sağlamaktır.
Ramazan da bu tarafıyla toplumsal bir aydır. Kişi, açlık tecrübesi üzerinden gereksinim sahiplerini daha güzel anlar; yeterlilik yapmanın bir ibadet olduğunu idrak eder. ‘Her türlü uygunluk sadakadır’ anlayışı, selam vermeyi ve tebessüm etmeyi dahi bir hayır olarak gören bir inanç perspektifini yansıtır. Bu nedenle Ramazan ayı, ruhların olgunlaştığı, geliştiği ve tekâmül ettiği bir devir niteliği taşır. Elbette bunun gerçekleşmesi, Ramazan’ın manasına uygun biçimde yaşanmasına bağlıdır.”
Çağın iki temel hastalığı: Bencillik ve dünyacılık…
Toplumsal bencillik ve dünyacılık eğilimlerine de değinen Prof. Dr. Tarhan, “Ancak içinde bulunduğumuz çağın iki temel hastalığından kelam edilebilir: Biri bencillik, oburu ise dünyacılık. Bu iki eğilim, insanın manevi kaynaklarını zayıflatmakta, içsel derinliğini daraltmaktadır. Bencil bakış açısına sahip kişi, birden fazla vakit herkesi kendisine borçlu üzere görür; önceliği sürekli kendi çıkarıdır. ‘Önce can, sonra canan’ anlayışıyla hareket eder, gerektiğinde en yakınlarını dahi geri planda bırakabileceğini tabir eder. Bu yaklaşım, fedakârlık hissinin zayıfladığı bir insan tipinin yaygınlaşmasına yol açmaktadır. Geçmişte psikiyatri pratiğinde daha çok aşırı fedakâr, kendini ihmal eden, adeta ‘kendini paspas yapan’ bireylerle karşılaşılırken; günümüzde ise daha çok bencil ve narsistik özellikler gösteren bireylerle çalışıldığını söylemek mümkündür.” diye konuştu.
Ramazan’da sessiz güzellik yapılmalı!
Ramazan’da öncelikle sessiz yeterlilik yapılması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Üsküdar’da hala varlığını sürdüren sadaka taşları bu anlayışın bir yansımasıdır; veren de alan da birbirini görmez. Anadolu geleneğinde de emsal uygulamalar vardır. Ramazan ayında bir kişi çıkar, mahalle bakkalının veresiye defterindeki borçları kapatır ve bunu zekâtına sayar.” sözünde bulundu.
Buna karşılık günümüz global sistemine bakıldığında, ‘sen çalış ben yiyeyim’ anlayışının hâkim olduğu bir tertibin dikkat çektiğine vurgu yapan Prof. Dr. Tarhan, “Sermayesini ranta yatırarak emek harcamadan geçinmeyi tercih eden bir yaklaşım kelam hususudur. Bunun yanında ‘bana dokunmayan yılan bin yaşasın’ anlayışı da yaygındır; ‘başkası açlıktan ölse de ben tok olduktan sonra bana ne’ diyen bir bakış açısı vardır. Ramazan ayı, işte bu sistemi ve bu zihniyeti sorgulamak için değerli bir fırsat sunar.” dedi.
Ramazan’da hayatımızda bir mana değişikliği yapabiliriz
“Ramazan’da hayatımızda bir mana değişikliği yapabilir ve bunu Ramazan sonrasında da sürdürebilirsek, bu dönüşümü kalıcı hâle getirebiliriz.” diyen Prof. Dr. Tarhan, “Bu nedenle sadece midemize değil, hislerimize da oruç tutturmak gerekir. İnsanın ruh yapısında vicdan, nefis, akıl, kalp ve ruh üzere farklı melekeler vardır. Bu ruhi ögelerin tamamını disipline edebilirsek, Ramazan bizim için bir yenilenme ve manevi bir aydınlanma ayına dönüşür. Ramazan’dan sonra daha olumlu istikamette değişmiş bir biçimde hayata devam edebilmek ise ilahi amacı kavrayabilmekle mümkündür. Kur’an-ı Kerim’de Ramazan’ın emredilişi, insanlara sırf açlık çektirmek için değildir. İlahi amacın ne olduğunu düşünmek, mukadderatın bu süreçte beşerden ne istediğini sorgulamak gerekir. İnsan aklını kullandığında bu manası bulabilir. Her bireyin kendine has bir hayat maksadı ve yol haritası vardır; kıymetli olan o yol haritasını hakikat çizebilmektir.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
