TEMA Vakfı, Dünya Ormancılık Günü ve Orman Haftası ile Dünya Su Günü kapsamında yaptığı açıklamada, insan faaliyetleri nedeniyle giderek derinleşen orman kaybı ve su yoksunluğunun başta bayanlar ve çocuklar olmak üzere en çok kırılgan toplulukları etkilediğine dikkat çekti. TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Lideri Deniz Ataç, suyu ve ormanları müdafaanın toplumsal eşitliği ve ekonomik dayanıklılığı da korumak manasına geldiğini vurguladı.
Ormanlar ve su varlıkları, hayatın sürekliliğini sağlayan ekosistemlerin temelini oluştururken, ekonomik hayatın görünmez altyapısını ve toplumsal refahın garantisini de sağlıyor. Lakin bugün, gezegenimizin yaşanabilirliği için vazgeçilmez olan bu doğal varlıklar hiç olmadığı kadar baskı altında. Artan nüfus ve insan kaynaklı iklim krizinin tesirleri, ormanlar ile su varlıklarını giderek daha kırılgan hale getiriyor. Büyük resme baktığımızda ise acilen önleyici adımların atılması gerekiyor.
Birleşmiş Milletler bu yıl, Ormancılık Haftası’nın da başlangıcı olan 21 Mart Dünya Ormancılık Günü’nün temasını “Ormanlar ve Ekonomiler”, 22 Mart Dünya Su Günü’nün temasını ise “Su ve Cinsiyet” olarak belirledi. Bu iki tema, ormanlar ve su varlıklarının doğal sistemlerin bir modülü olduğunu yine hatırlatırken, toplumsal eşitliğin ve ekonomik refahın temelini de oluşturduklarına dikkat çekiyor.
Dünyada 45 milyon insan geçimini ormanlardan sağlıyor
Karbon depolamadan iklimin düzenlenmesine, toprağın korunmasından su üretimine kadar sayısız ekosistem hizmeti sunan ormanlar, birebir vakitte insan refahı ve ekonomik hayatın ana bileşenlerinden biri. Dünya genelinde 45 milyon insan geçimini direkt ormanlardan sağlarken, milyarlarca insanın hayatı, ormanların sağladığı besine ve düzenlediği su döngüsüne bağlı olarak sürüyor. Tüm bu hizmetlerin ekonomik karşılığını hesaplamak ise mümkün bile değil.
Ancak global ölçekte orman kaybı sürat kesmeden devam ediyor. 1990–2025 yılları ortasında dünyada yaklaşık 489 milyon hektar orman alanı yok edildi. Son 10 yılda ise her yıl yaklaşık 11 milyon hektar, Türkiye’nin Akdeniz Bölgesi kadar, doğal orman alanı kaybedildi. Yangınların yol açtığı tahribatlar giderek artarken son 20 yılda yangınlardan ziyan gören orman alanı iki katına çıktı.
Orman kaybı su teminatını de zayıflatıyor
Ormanların zayıflaması yalnızca ekolojik bir kayıp değil, su güvenliği açısından da önemli bir risk oluşturuyor. Zira ormanlar su döngüsünün değerli bir modülünü oluşturuyor; havzaları koruyor, yağışları ve suyun kalitesini artırıyor, kuraklık ve taşkın riskini azaltıyor.
TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Lideri Deniz Ataç, ormanların korunmasının hayatın sürdürülebilirliği açısından kritik kıymet taşıdığına dikkat çekerek şunları söyledi: “Ormanlar sırf ağaçlardan ibaret olmayan; suyun sürekliliğini sağlayan, ekonomiyi ayakta tutan ve hayatı mümkün kılan doğal sistemlerdir. Ormanlar zayıfladığında su güvenliği de zayıflar. Bu nedenle ormanları korumak, suyu ve hayatın devamlılığını da korumak demektir.”
Su yoksunluğu en çok bayanları ve çocukları etkiliyor
Suyun coğrafik bölgelere ve ülkelere dağılımı konusunda görülen eşitsizlikler ise toplumsal ömürde daha da derinleşiyor. Birleşmiş Milletler bilgilerine nazaran dünyada bayanlar ve kız çocukları her gün yaklaşık 250 milyon saatlerini su bulmak ve taşımak için harcıyor. Bu durum eğitimden kopuş, ekonomik dışlanma ve vakit yoksulluğu üzere eşitsizlikleri derinleştiren sonuçlar doğuruyor.
İklim krizinin tesirleriyle artan kuraklık, su kıtlığı ve çok hava olayları da bilhassa kırılgan toplulukların ömür şartlarını daha da zorlaştırıyor.
Bu duruma ait değerlendirmede bulunan Deniz Ataç, “Su yoksunluğu, bir eşitsizlik krizidir. Suya erişimin zorlaştığı her yerde bakım yükünü en çok bayanlar ve kız çocukları üstleniyor; eğitimden, çalışma hayatından ve ömür fırsatlarından feragat etmek zorunda kalıyorlar. Halbuki suya erişim bir ayrıcalık değil, temel bir insan hakkıdır. Tıpkı iklim şartlarına sahip toplumlar ortasında suya erişim yönetimsel nedenlerle üç kata kadar değişebiliyorsa bu bize su yoksunluğunun tahlilinde yalnızca altyapıya değil, adil ve iştirakçi idareye de odaklanmamız gerektiğini gösterir.” sözlerini kullandı.
Dünya “su iflası” riskiyle karşı karşıya
Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Etraf ve Sıhhat Enstitüsü tarafından yayımlanan yeni bir rapor ise dünyanın artık, “küresel su iflası” olarak tanımlanan yeni bir periyoda girdiğini ortaya koyuyor. Rapora nazaran insanlık ırmakları, gölleri ve yer altı su varlıklarını tabiatın kendini yenileyebileceğinden çok daha süratli tüketiyor ve birçok su sistemi geri dönülmesi güç bir eşik noktasına yaklaşıyor. Ataç, tasa verici bu tabloya karşı ihtarda bulundu:
“Tatlı su varlığı azalan Dünyamız global bir su iflası riskiyle karşı karşıya. Ormanları korumadan ise su garantisini sağlamak mümkün değil.”
“Doğal varlıkların korunması, birbirini tamamlayan bütüncül siyasetlerle mümkün”
Deniz Ataç, su teminatının sağlanabilmesi için suyun alınıp satılan bir kaynak olarak görülmesinden vazgeçilmesinin, orman ekosistemlerinin korunmasının, su havzalarının bütüncül bir yaklaşımla yönetilmesinin ve suya erişimin temel bir insan hakkı olarak ele alınmasının büyük değer taşıdığını söyledi:
“İklim krizine karşı yaşanabilir bir gelecek için orman kaybını durduracak siyasetlerin güçlendirilmesi, su varlıklarının tabiatın yenilenme kapasitesini gözeten bir anlayışla yönetilmesi ve su idaresinde bayanların ve lokal toplulukların karar alma süreçlerine aktif iştirakinin sağlanması gerekiyor. Doğal varlıkların korunması, su garantisinin sağlanması ve toplumsal eşitsizliklerin azaltılması lakin birbirini tamamlayan bütüncül siyasetlerle mümkün.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
