Gelişen teknoloji ve her geçen gün hayatımızdaki yerini genişleten yapay zekâ uygulamalarının ileride birtakım meslekleri yok edeceği konuşulmaya devam ediyor. Kimi uzmanlara nazaran beyaz yakalı işleri, avukatlık, muhasebe üzere meslekler bu durumdan epeyce etkilenecek. İstinye Üniversitesi Makine Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Öğretim Üyesi Şenol Pişkin, yapay zekânın meslekleri yok etmeyeceğini, dönüştüreceğini söyledi. Robotlar ve yapay zekânın mesleklere olabilecek tesirlerini paylaşan Pişkin, “Teknolojik dönüşüm, ezber bozan orijinal meslek yollarını önümüze seriyor. Yakında kartvizitlerde ‘Robot Etkileşim Tasarımcısı’, ‘Dijital İkiz Mühendisi’ yahut ‘Yapay Zekâ Etik Denetçisi’ üzere unvanları sıkça göreceğiz” dedi.
“Seri üretim çizgileri ile depo lojistiği operasyonları çok etkilenecek”
Robotlar ve yapay zekâ hangi meslekleri öncelikli olarak yok edecek sorusuna Prof. Dr. Pişkin, şu cevabı verdi:
‘Yok etmek’ yerine ‘dönüştürmek’ kavramını kullanmak daha gerçek olur. Tarih bize teknolojinin işleri ortadan kaldırmaktan fazla evrimleştirdiğini gösteriyor. Örneğin, 19. yüzyılda dokuma tezgâhlarının otomatikleşmesi birçok el dokumacısının işini değiştirdi, lakin dokuma sanayisini büyüterek bakım, tasarım ve makine operatörlüğü üzere yeni iş alanları yarattı. Bugün de misal bir dönüşüm yaşıyoruz. Otomasyon ve yapay zekâ, tabiatı gereği tekrara dayanan, ölçülebilir çıktıları ve kesin kuralları olan işleri öncelemektedir. Bu bağlamda, seri üretim sınırları ile paketleme ve depo lojistiği operasyonları birinci dalgadan çok etkilenecektir. Ek olarak standart raporlama süreçleri, data girişi, belirli kurallar çerçevesindeki muhasebe işleri ile müşteri hizmetlerinin ağır tekrarlı kısımları da etkilenecektir. Sık sorulan soruların otomatik yanıtlanması vb.”
“Problem çözme ile kriz idaresinde insani dokunuş hala çok önemli”
“İstihdam alanındaki temel problemler; maharet uyumsuzluğu, bölgesel yahut sektörel eşitsizlikler, kısa vadeli iş kayıplarıyla onlara eşlik eden toplumsal ve ekonomik tansiyonlar biçiminde olacaktır” diyen Prof. Dr. Pişkin, şöyle devam etti:
“Gelecekte beşere olan muhtaçlık, vazifenin niteliğine bağımlı halde daha çok şekillenecek. Zira tekrarlı, standartlaşmış yahut ölçülebilir misyonlar, örneğin muhakkak kalite denetim testleri, sabit üretim adımları veyahut standart raporlama üzere, robotlarca üstlenilebilir. Lakin karmaşık klinik kararlar ve hasta-doktor irtibatı üzere misyonlar bağlamsaldır, empati gerektirir. Ahlaki değerlendirmeler, yaratıcı tasarım süreçleri, liderlik, öngörülemeyen durumlarda esnek sorun çözme ile kriz idaresinde insani dokunuş hala çok kıymetlidir. Robotlar hassas manipülasyon ve ağır yüklerin taşınması üzere alanlarda çok yüksek kapasiteye ulaşsa bile, bu ‘neredeyse tam’ bir devralmadır. Bir sistemin inançlı, etik ve bağlamsal doğruluk gerektiren son kararı ise insan uzmanın sorumluluğunda olacaktır.”
“İşsizlik kaygısının bir kısmı gerçekçi”
Otomasyonun toplumda yaratacağı işsizlik endişesiyle ilgili de konuşan Pişkin, şunları söyledi:
“Bu endişe yeni değil. 19. yüzyılda İngiltere’de Luddite hareketi, dokuma makinelerinin işlerini çalacağı kaygısıyla makinelere saldıran personellerden oluşuyordu. Kaygı anlaşılabilirdi lakin gerçek, makinelerin uzun vadede refahı ve yeni iş kollarını beraberinde getirmesi oldu. Bugün de dehşet anlaşılabilir, fakat tek gerçek bu değil. Tarihte her büyük teknolojik ihtilal net iş kaybından çok, işlerin niteliğinin değişmesine yol açtı. İşsizlik dehşetinin bir kısmı gerçekçi çünkü teknolojik dönüşümler muhakkak işleri azaltabilir; bu süreç kimi kümeleri orantısız formda etkileyebilir. Lakin tarihî açıdan bakıldığında, yeni teknolojik dalgalar misal biçimde yeni bölümler, meslekler ayrıyeten ekonomik fırsatlar da yaratmıştır. Burada kritik olan geçiş sürecinin yönetilmesidir: devlet siyasetleri, eğitim kurumları ve iş dünyası eş güdümlü hareket ederek tekrar marifet kazandırma ve yetkinlik artırma programlarını büyütürse ‘işsizlik korkusu’ vazife dönüşümü ve yine pozisyonlanma biçiminde daha çok tezahür eder. Aksi halde kısa-orta vadede yapısal işsizlik artabilir. Ayrıyeten kısa-orta vadede gelir eşitsizliği ve toplumsal güvensizlik de artabilir ki asıl risk de budur. Gerçek siyasetler (yeniden eğitim, toplumsal muhafaza ağları) ve ferdî öğrenme odaklı bir kültür ile bu geçiş yönetilebilir.”
“Toplumun bir kesitinin büsbütün ‘oyun dışı’ kalması riskler arasında”
Risklerle ilgili de konuşan Profesör, “Eğer doğru adımlar atılmazsa, bizi bekleyen en büyük tehlike toplumun bir bölümünün büsbütün ‘oyun dışı’ kalması, yani derin bir ekonomik ve toplumsal dışlanmadır. Yani, toplumsal kutuplaşma ve ekonomik eşitsizliğin tarihi düzeylere çıkmasıdır. Ayrıyeten, etik ve regülasyon altyapısı oluşturulmadan denetimsiz gelişen yapay zekâ sistemlerinin önyargıları pekiştirmesi, mahremiyeti ihlal etmesi ve manipülasyon aracı olarak kullanılması öbür kritik risklerdir. Bu riskleri direktörün yolu ise teknolojiyi yasaklamaktan değil; eğitimi dönüştürmekten, kapsayıcı toplumsal siyasetler üretmekten ve etik kuralları en baştan koymaktan geçiyor” dedi.
“Sadece ‘yapan’ değil daha ‘nazik’ esnek robotlardan bahsediyoruz”
Son yıllarda robotikte yaşanan en kritik teknik gelişmeleri de aktaran Pişkin, şöyle konuştu:
“Teknoloji baş döndürücü bir süratle ilerliyor. Artık yalnızca ‘yapan’ değil, derin öğrenme sayesinde ‘gören’, doğal lisanı ‘anlayan’ ve yumuşak robotik dizaynları sayesinde etrafıyla daha ‘nazik’ etkileşime giren esnek robotlardan (soft robotics) bahsediyoruz. Sensörlerin ve Lidar teknolojilerinin ucuzlayıp hassaslaşması, robotlara adeta yeni duyular kazandırdı. Tarihi olarak fabrikalardaki kaba kuvvetten, satrançta insanı yenen zekaya ve bugün cerrahi operasyon yapan hassasiyete evrilen bir seyahat bu. Kritik gelişmelere birkaç örnek daha vermek gerekirse:
- İnsansı ve Biyonik Robotlar: İstikrar, yürüme ve obje manipülasyonunda inanılmaz ilerlemeler.
- Bulut Robotik ve Swarm (Sürü) Zekâsı: Robotların birbiriyle ve merkezi bir sistemle bilgi paylaşarak koordineli çalışması.
- Beyin-Bilgisayar Arayüzleri (BCI) ve Nöro-Robotik: Fikir ile robot denetimi konusundaki ilerlemeler.
- Gelişmiş Algılama ve Bilgisayarlı Görü: Çok duyulu (sensör füzyonu) ve bağlamsal manaya yeteneklerinin artması.
Ancak bir robotun teknik olarak ‘yapabiliyor’ olması, onu çabucak hayatımıza sokabileceğimiz manasına gelmiyor; güvenlik ve etik hala kırmızı çizgimiz.”
Yeni meslekler ortaya çıkacak
Bu dönüşümle ortaya çıkabilecek yeni mesleklerle ilgili de konuşan Pişkin, şunları sıraladı:
“Teknolojik dönüşüm, ezber bozan orijinal meslek yollarını önümüze seriyor. Yakında kartvizitlerde ‘Robot Etkileşim Tasarımcısı’, ‘Dijital İkiz Mühendisi’ yahut ‘Yapay Zekâ Etik Denetçisi’ üzere unvanları sıkça göreceğiz. Tıbbi robotik uzmanlığı ve bilgi mahremiyeti hukukçuluğu üzere alanlar ise şimdiden kritik hale geldi. Tarihte her teknoloji dalgası nasıl kendi ‘ustalarını’ ortaya çıkardıysa, bu periyot de kendi uzmanlarının ortaya çıkmasını sağlayacak. Başka kimi muhtemel meslekler olarak şunları da söyleyebiliriz: Robotik/AI Etik Uzmanı, Artırılmış Gerçeklik Tecrübesi Dizayncısı, İnsan-Robot Kadro Yöneticisi, Şahsileştirilmiş Öğrenme Yol Haritası Danışmanı (AI destekli), Siber-Fiziksel Sistem Bakım Teknisyeni, Data Dedektifi (AI kararlarının şeffaflığını sağlamak için).”
“Yapay zekâ rutini alıp, kaliteyi üst taşıyacak”
Türkiye’deki iş gücü piyasası yapay zekanın getirdiği sonuçlardan nasıl etkileneceğine dair de bilgilendiren Prof. Dr. Pişkin,
“Türkiye için bu sürecin tesiri, ne kadar süratli ahenk sağlayacağımıza bağlı. İmalat endüstrimiz otomasyonla ‘akıllanıp’ global rekabette sınıf atlayabilir; lakin bu geçişi güzel yönetemezsek bölgesel uçurumların derinleşme riski de var. Hizmet kesiminde ise yapay zekâ rutini alıp, kaliteyi üst taşıyacak. Türkiye, nüfus yapısı ve sanayi kompozisyonu gereği bu dönüşümden hem risk hem de fırsatları birebir anda yaşayacaktır. Tarihî olarak, endüstrileşme atılımlarımız belli bölümlerde güçlü bir altyapı oluşturdu. Artık bu altyapıyı ‘Akıllı Üretim’ ile taçlandırma fırsatındayız. Klasik imalat ve tarımda otomasyon artabilir, fakat, nitelikli yazılım, robotik sistem entegrasyonu, data bilimi ve siber güvenlik alanlarında büyük bir insan gücü muhtaçlığı doğacaktır. Kritik olan, genç nüfusumuzu bu yeni alanlara yönlendirecek eğitim reformudur. Şayet gerçek eğitim siyasetleri ve Ar-Ge teşvikleriyle bu gençleri donatırsak, tehdidi fırsata çevirebiliriz.”
“ISU XR Lab, teknoloji üreten ve nitelikli insan kaynağını yetiştiren bir merkez”
Prof. Dr. Pişkin ISU XR Lab’de yapılan çalışmalarla ilgili şunları söylüyor:
“ISU XR Lab’de sıhhat ve eğitim alanlarındaki teknolojik dönüşüm, VR tabanlı simülasyonlar, AI dayanaklı görüntüleme çalışmaları ve robotik denetim prototipleri üzerinden araştırılıyor. Otomatik anomali algılama ve XR dayanaklı cerrahi simülasyonlar, otomasyonun hangi vazifeleri üstlenebildiğini ve insan uzmanlığının hangi noktalarda vazgeçilmez olduğunu somut datalarla ortaya koyuyor. Laboratuvarda geliştirilen VR cerrahi eğitimleri, haptik geri bildirim sistemleri ve insan-robot etkileşimi deneyleri, insan yetkinliğinin robotik sistemlerle nasıl yine şekillendiğini örnek olaylar üzerinden gösteriyor. XR tabanlı yine eğitim programları, dijital ikizler ve sanal staj uygulamaları sayesinde meslek dönüşümünün yarattığı maharet boşluklarına pratik tahliller sunuluyor. Bu çalışmalar, bireylerin yeni teknolojilere ahenk mühletini kısaltarak iş gücüne yine entegrasyonlarını hızlandırıyor. ISU XR Lab’de geliştirilen tüm projelerde güvenlik, etik ve bilgi mahremiyeti dizaynın temel bileşeni olarak ele alınıyor. Araştırmalar, robotik ve XR sistemlerinin insanı ikame ettiğinde değil, yeteneklerini artırdığında en yüksek güvenlik ve verimliliğe ulaştığını gösteriyor. Laboratuvar, öğrencileri teorik bilginin ötesine taşıyarak sanayi ile iç içe, uygulamalı ve disiplinlerarası projelerle geleceğin mesleklerine hazırlıyor. Yerli prototipler, klinik çalışmalar ve memleketler arası iş birlikleriyle ISU XR Lab, hem teknoloji üreten hem de bu teknolojiyi kullanacak nitelikli insan kaynağını yetiştiren bir merkez olarak konumlanıyor.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
