İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen ve Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan tarafından gerçekleştirilen bir araştırma, yapay zekâ tarafından oluşturulan diyet planlarının bilhassa ergenlerde gelişimi olumsuz istikamette etkileyebilecek riskler barındırdığını ortaya koydu. Yapay zekâlı diyet planlarının ergenlerde besin alımını kıymetli ölçüde kısıtlamayı önerdiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen ve Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan, ergenlik periyodunun büyüme ve gelişim açısından kritik bir devir olması nedeniyle bu çeşit istikrarsız beslenme modellerinin uzun vadede sıhhat üzerinde olumsuz tesirler oluşturabileceğini söyledi.
İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen ve Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan tarafından gerçekleştirilen “Artificial Intelligence Diet Plans Underestimate Nutrient Intake Compared to Dietitians in Adolescents” başlıklı araştırma çalışması, memleketler arası bilimsel mecmua Frontiers in Nutrition’da yayımlandı.
Diyetisyenlerin oluşturduğu bilimsel diyet planları ile karşılaştırıldı
Çalışmada yaygın olarak kullanılan yapay zekâ sohbet sistemleri tarafından oluşturulan diyet planları ile diyetisyenler tarafından bilimsel kılavuzlara uygun halde hazırlanan diyet planları karşılaştırıldı.
Beş yapay zeka modeli ile 60 adet diyet planı oluşturuldu
Yapay zekâ tabanlı beslenme tekliflerinin halk ortasında giderek yaygınlaşsa da bilhassa büyüme ve gelişme devrindeki ergenler için üretilen diyetlerin doğruluğu ve güvenilirliğinin gereğince bilinmediğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen, şunları söyledi:
“Bu çalışma, farklı yapay zekâ modelleri tarafından oluşturulan diyetlerin besin içeriğini diyetisyen referans planlarıyla karşılaştırarak yapay zekanın klinik geçerliliğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bu kesitsel ve mukayeseli çalışmada, dört standartlaştırılmış ergen profili için beş yapay zekâ modeli tarafından iki oturumda toplam 60 adet üç günlük diyet planı oluşturulmuştur. Her profil için bir diyetisyen referans planı hazırlanmıştır. Güç ve makro-mikro besinler BeBiS (Beslenme Bilgi Sistemi) ile tahlil edilmiştir. Karşılaştırmalar tek örneklem t- testi, Cohen’s d ve Bland-Altman ahenk tahlilleri ile değerlendirilmiştir.”
Önemli sapmaların oluşabildiği gösterildi
Araştırma sonuçları, yapay zekâ tarafından oluşturulan diyet planlarının bilhassa ergenlerde günlük güç gereksinimini ortalama yaklaşık 700 kcal daha düşük hesaplayabildiğini ve makro besin dağılımında karbonhidratın azalması, protein ve yağ oranlarının artması istikametinde sapmalar oluşabildiğini gösterdi.
Yapay zekâ modellerinin, güç (sapma: +695 kcal), protein (+19,9 g), lipit (+15,8 g) ve karbonhidrat (+114,6 g) pahalarını sistematik olarak düşük hesaplama eğiliminde olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan, “Makro besin yüzdelerinde, protein (Yüzde 21,5–23,7) ve lipit (Yüzde 41,5–44,5) oranları önerilen ergen kılavuzlarının üzerindeyken, karbonhidrat oranları (Yüzde 32,4–36,3) değerli ölçüde altındaydı. Mikro besin içeriklerinde modeller ortasında değerli farklılıklar gözlemlendi ve hiçbir model tüm besinler açısından diyetisyene dengeli bir yakınlık göstermedi” diye konuştu.
Ergenlik devrinde istikrarsız beslenme modelleri risk oluşturuyor
Yapay zekâ modellerinin, ergenler için hazırlanan diyet planlarında hem makro hem de mikro seviyede klinik olarak değerli sapmalar gösterdiğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan, ergenlik devrinin büyüme ve gelişim açısından kritik bir devir olması nedeniyle bu çeşit istikrarsız beslenme modellerinin uzun vadede sıhhat üzerinde olumsuz tesirler oluşturabileceğini söyledi.
Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan, “Bulgular, yapay zekâ tabanlı diyet tekliflerinin profesyonel nezaret olmadan kullanılmasının uygun olmadığını ve bu alanda daha emniyetli bilgi üretimi için model güzelleştirmelerine duyulan gereksinimi vurgulamaktadır” dedi.
Araştırma milletlerarası basında yer aldı
Çalışma yayımlanmasının akabinde memleketler arası basında da geniş yer buldu. Araştırma bulguları, 30’a yakın milletlerarası medya kuruluşunda haber olarak yer aldı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
