Günümüzde ailelerin en büyük çaba alanı haline gelen “dijital bağımlılık”, “kuşaklararası kopuş”, “haz ve sürat odaklı bireyselleşme” üzere global krizlerin, şimdi bu kadar görünür olmadığı 2014 yılında Prof. Dr. Nevzat Tarhan tarafından birer tehlike olarak işaret edilmişti.
Öngörü ve rehber eser…
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan’ın Timaş Yayınları’ndan çıkan ve Ağustos 2026 itibarıyla 14’üncü baskısına ulaşan “Bilinçli Aile Olmak – Ailede Fırsat Eğitimi” kitabı, adeta günümüz dünyasının aile krizlerini yıllar öncesinden okuyan bir “öngörü ve rehber eser” niteliği taşıyor.
Ta o yıllarda “Evin kapısı artık denetimsiz dijital sokağa açılıyor” diyerek bugün yaşanan dijital oburluk ve kimlik erozyonuna dikkat çeken Tarhan; gelişen iktisada karşın daralan gönüllere, büyüyen konutlara karşın küçülen egolara vurgu yaparak modernitenin getirdiği “anomik krizin” aileleri yutacağını yıllar öncesinden haber vermişti.
12 yıl evvel konulan teşhis…
Geleneksel nasihatlerin işe yaramadığı dijital çağda, meseleleri krize değil “fırsat eğitimine” dönüştürmenin yollarını anlatan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 12 yıl evvel koyduğu teşhisler ve sunduğu tedavi sistemleriyle günümüz ailesinin sığınacağı en güçlü liman olmaya devam ediyor.
Yeni baskılarla okurla buluşan kitap, Ağustos 2026 prestijiyle 14. baskısına ulaşırken; değişen hayat biçimlerinin aile üzerindeki tesirlerinden çocuk eğitimine, eşler arasındaki irtibattan inançlı bağlanmaya ve aileyi bir arada tutan pahalara kadar geniş bir çerçevede yol gösteriyor.
“Artık şikâyet değil, tahlil zamanı”
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, teknolojik ve ekonomik gelişmenin tek başına insanı ve aileyi daha memnun kılmaya yetmediğine dikkat çekiyor. Günümüz beşerinin hayat şartları kolaylaşırken alakalarının zorlaştığını belirten Tarhan, yeni nesillerin bedel dünyasında yaşanan değişime işaret ediyor.
Prof. Dr. Tarhan, “Yeni kuşaklar maalesef çok fazla dünyevileşti. Kendi egoları ve konforlarından daha yüksek bir kıymet tanımayan nesiller, insanlığın geleceğini tehdit ediyor.” diyerek, çağdaş hayatın oluşturduğu çelişkileri şöyle söz ediyor:
“Ekonomimiz düzeldi lakin gençliğimiz bozuldu, yollarımız genişledi lakin gönüllerimiz daraldı, hayatımız kolaylaştı lakin bağlarımız zorlaştı, ekmeğimiz büyüdü ancak paylaşmamız azaldı, meskenlerimiz genişledi lakin egolarımızdan diğerine yer kalmadı, paramız çoğaldı lakin sabrımız azaldı… Vitrinlerimiz doldu fakat gönüllerimiz boşaldı, özgürlüğümüz arttı fakat merhametimiz azaldı, özgüvenimiz arttı lakin utanma hissimiz ve hürmetimiz azaldı… Fakat artık şikâyet değil, tahlil vakti.”
Evlerin kapısı denetimsiz dijital sokağa açılıyor…
İnternetin artık meskenin dünyaya açılan kapısı haline geldiğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, çocukların ve yetişkinlerin internet aracılığıyla denetimsiz bir “dijital sokağa” çıktığını söz ediyor.
Ailenin düzgün insan yetiştirmenin temel kaynağı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “İyi bir eş, uygun bir baba, uygun bir iş insanı olmadan evvel uygun insan olmaya çalışmalıyız. Uygun insan olmak ise yeterli bir aile ortamında başlıyor. Bu sebeple ‘iyi insan’ vasfının kaynağı olan aileyi bir arada tutan pahaları yine canlandırmaktan diğer dermanımız yok.” diyor.
Ailede sorun yaşamamak değil, sorunu çözebilmek önemli
Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a nazaran sağlıklı aile, hiç sorun yaşamayan aile manasına gelmiyor. Görüş ayrılıkları, çocuklarla ilgili sıkıntılar, ekonomik sorunlar yahut eşler arasındaki bağlantı sorunları aile hayatının farklı devirlerinde ortaya çıkabiliyor.
Prof. Dr. Tarhan, aile içinde yaşanan sorunların sırf huzuru bozan krizler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, yanlışsız yönetilen problemlerin eşlerin ve aile üyelerinin birbirlerini daha düzgün tanımalarına, ilgideki eksikleri fark etmelerine ve birlikte tahlil üretmelerine yardımcı olabileceğine dikkat çekiyor.
Kriz devirlerinde “Kim haklı?” çabasına girmek yerine “Bu sorunu birlikte nasıl çözebiliriz?” yaklaşımının benimsenmesinin ehemmiyetine vurgu yapan Prof. Dr. Tarhan, aile bireylerinin vakit zaman kendi beklentilerini, irtibat biçimlerini ve münasebete yaptıkları katkıyı da sorgulamaları gerektiğini tabir ediyor.
“Fırsat eğitimi” ile günlük hayat eğitime dönüşüyor
Kitabın temel kavramlarından biri olan “fırsat eğitimi”, günlük ömürde karşılaşılan olayların çocukların eğitiminde doğal bir öğrenme aracına dönüştürülmesini söz ediyor.
Prof. Dr. Tarhan, hız ve yoğunluk çağında çocuk eğitimini sırf uzun konuşmalar ve nasihatler üzerinden yürütmenin tesirli olmayabileceğini belirterek, günlük hayatta karşılaşılan olayların kıymetler, sorumluluk, sorun çözme ve karar verme marifetlerini öğretmek için kullanılabileceğini söylüyor. Prof. Dr. Tarhan, “Sorunları fırsata dönüştürün!” diyor.
Seni seviyorum” demek kadar “Sen benim için değerlisin” iletisinin verilmesi de önemli
Küresel ölçekte de geniş okur kitlesine ulaşan kitapta eşler arasındaki bağlantının niteliği de detaylı biçimde ele alınıyor.
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aile bağlarının güçlenmesinde sevginin vazgeçilmez olduğunu fakat sevginin sırf sözel olarak tabir edilmesinin kâfi olmadığını vurguluyor.
Eşlerden birinin hastalandığında gereksinimleriyle ilgilenmek, güç vaktinde yanında olmak, ekonomik yahut duygusal krizlerde dayanak vermek, sahiden dinlemek ve kişilik haklarına hürmet göstermek; sevginin davranışa dönüşmüş biçimleri arasında sıralanıyor.
Prof. Dr. Tarhan’ın yaklaşımında aile içinde “Seni seviyorum” demek kadar davranışlarla “Sen benim için değerlisin” iletisinin verilmesi de kıymet taşıyor.
Prof. Dr. Tarhan, “Sevginin oluşturduğu sıcak alakalar ailenin en değerli bağıdır.” diyerek sevginin şefkat, fedakârlık ve empatiyi de beslediğini söz ediyor.
Ailenin en kıymetli sermayelerinden biri güven
Aile bağlarının sürdürülebilirliği açısından sevginin yanında inancın de bulunması gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, aile bireylerinin fikirlerini söz ederken aşağılanmayacaklarını bilmelerinin, yanılgı yaptıklarında kişiliklerinin gaye alınmayacağından emin olmalarının ve birbirlerinden ziyan görmeyeceklerine güvenmelerinin kıymetini vurguluyor.
Açık ve dürüst irtibat, sadakat, verilen kelamların tutulması ve davranışlarda tutarlılık ailede inanç hissini güçlendiren temel ögeler arasında yer alıyor.
Kitapta inançlı, telaşlı ve kaçıngan bağlanma biçimlerini değerlendirmeye yardımcı sorulara da yer verilirken, güzel bağlantı kurma maharetinin öğrenilebilir ve geliştirilebilir olduğu belirtiliyor.
Ailede “ben” ve “biz” istikrarı korunmalı
Sağlıklı aile yapısında kişiselliğin büsbütün ortadan kaldırılmaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, kişinin hem ailesine ilişkin olduğunu hissetmesinin hem de kendi şahsî alanını koruyabilmesinin kıymetli olduğunu söylüyor.
Aile içinde tek kişinin bütün kararları aldığı bir yapı yerine karşılıklı hürmete, ortak sorumluluğa ve iş birliğine dayalı bir alaka biçimini öneren Tarhan, güçlü aileyi bireylerin kendi kişiliklerini korurken ortak kıymetler etrafında “biz” olabilmesiyle açıklıyor.
Aile kararlarında istişare kültürü önemli
Prof. Dr. Tarhan’ın aileyi bir arada tutan kıymetler arasında bilhassa üzerinde durduğu kavramlardan biri de “meşveret”, yani istişare.
Aileyi ilgilendiren sıkıntıların karşılıklı konuşulması, eşlerin karar süreçlerinde birbirlerinin görüşünü dikkate alması ve çocukların da yaşlarına uygun hususlarda fikirlerinin sorulması, aile içindeki aidiyet hissini güçlendiren ögeler arasında gösteriliyor.
Kararların tek taraflı alınması yerine konuşma ve müzakere kültürünün geliştirilmesinin, sorunların çatışmaya dönüşmeden çözülmesine katkıda bulunabileceğine dikkat çekiliyor.
Adalet duygusu aile huzurunu direkt etkiliyor
Kitapta üzerinde durulan bir diğer kıymetli kavram ise adalet.
Aile bireylerinin hak ve sorumlulukların adil biçimde paylaşıldığına inanmasının aile huzuru açısından ehemmiyet taşıdığını tabir eden Tarhan, adaletin herkese her şartta tıpkı davranmak manasına gelmediğini belirtiyor.
Yaş, muhtaçlık ve sorumluluklara nazaran istikrarlı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, özellikle çocukların kardeşleriyle daima kıyaslanmasının yahut aile içinde besbelli ayrıcalıklar oluşturulmasının çocukların adalet algısını zedeleyebileceğini söz ediyor.
Prof. Dr. Tarhan, aileyi bir arada tutan değerleri meşveret, eşitlik, özerklik, adalet, sevgi, saygı, güven ve paylaşımcılık başta olmak üzere maddi ve manevi kazanımlarla birlikte pahalandırıyor.
“Sihirli formüller aramak yerine vakit ayıracağız”
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aile ömrünü “sosyal entropi” kavramı üzerinden de kıymetlendiriyor.
Doğada dışarıdan müdahale edilmediğinde tertibin vakitle bozulma eğilimi gösterdiğini, misal durumun aile bağlantıları için de geçerli olduğunu tabir eden Tarhan; ihmal edilen bir bahçenin yabani otlarla kaplanması üzere, aile bağlantılarının de emek verilmediğinde tabiatıyla güzele gitmeyeceğini belirtiyor.
Prof. Dr. Tarhan, “Sihirli formüller aramak yerine vakit ayıracağız. Demek ki işe yahut eşyalara ayırdığımız vakit kadar eşimize ve çocuklarımıza da vakit ayıracağız.” sözlerini kullanıyor.
Aile olmanın sadece tıpkı meskende yaşamak manasına gelmediğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, güçlü aile bağları için duygusal temasın, karşılıklı ilginin ve birlikte geçirilen nitelikli vaktin korunması gerektiğine dikkat çekiyor.
Krizler hakikat yönetilirse ilgiyi güçlendirebilir
Aile içinde yaşanan krizlerin her vakit bağın sona ermesi manasına gelmediğini belirten Prof. Dr. Tarhan, doğru biçimde yönetilen krizlerin aile bireylerinin hem birbirlerini hem de bağdaki problemli alanları daha düzgün tanımalarına imkân sağlayabileceğini kelamlarına ekliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
