Alzheimer hastalığında mevcut ilaç tedavileri, hastalığın ilerleyişini durdurmaktan fazla semptomları hafifletmekle hudutlu kaldığını söz eden Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, bu nedenle son yıllarda nöromodülasyon prosedürlerinin giderek daha fazla değer kazandığını söyledi.
Elektrik, manyetik alan, ultrason ve ışık üzere fizikî ikazlarla beyin işlevlerinin düzenlenmesinin hedeflendiğini aktaran Dr. Celal Şalçini, “rTMS, tDCS ve TPS üzere non-invaziv formüller, bilişsel fonksiyonları destekleyerek hastalığın seyrini yavaşlatabilir. Bilhassa erken periyotta uygulandığında daha tesirli sonuçlar alınabileceği belirtiliyor.” dedi. Dr. Celal Şalçini, bu formüllerin şimdi gelişim etabında olmakla birlikte umut vadettiğini vurguladı.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, Alzheimer ve demans tedavisinde rTMS, tDCS, ultrason, ışık ve 40 Hz ikazım üzere ilaç dışı nöromodülasyon prosedürlerinin beyin işlevlerini destekleyerek hastalığın seyrini yavaşlatmadaki yeni yeri hakkında bilgi verdi.
Mevcut tedaviler Alzheimer’ı durdurmaz, yalnızca semptomları hafifletir!
Alzheimer hastalığının, günümüzde global ölçekte giderek artan bir halk sıhhati sorunu olarak karşımıza çıktığını kaydeden Dr. Celal Şalçini, “Mevcut farmakolojik tedaviler, bilhassa asetilkolinesteraz inhibitörleri ve memantin, hastalığın seyrini büsbütün durdurmaktan fazla semptomları sonlu ölçüde hafifletir ve süreksiz bir güzellik hali sağlar.” dedi.
Bu tedavilerin hastalığın ilerleyişini bir ölçü yavaşlatsa da uzun vadede hastalığın sonuncu sonucu üzerinde bariz bir değişiklik oluşturmadığını söz eden Dr. Şalçini, “Anti-amiloid tedavilere yönelik çalışmalar umut verici olsa da yan tesirler, maliyet aktifliği ve düzenleyici onay süreçleri üzere nedenlerle şimdi yaygın klinik kullanıma girmiş değildir.” halinde konuştu.
Nöromodülasyon tedavisi, beyin işlevlerini etkileyerek sinaptik plastisiteyi artırıyor!
Bu noktada, ilaç dışı tedavi usullerine olan gereksinimin giderek arttığını, bilhassa nöromodülasyon tekniklerinin dikkat çektiğini lisana getiren Dr. Celal Şalçini, “Nöromodülasyon, farmakolojik casuslar dışında elektrik, manyetik alan, ışık yahut ses dalgaları üzere fizikî usullerle beyin işlevlerini direkt etkilemeyi amaçlayan bir tedavi yaklaşımıdır. Bu tekniklerin temel maksadı, sinaptik plastisiteyi artırmak, uzun müddetli güçlenmeyi desteklemek ve beyin atrofisinin ilerleyişini yavaşlatmaktır. Lakin bu tedavilerin tesirli olabilmesi için canlı nöronal dokunun varlığı kritik kıymet taşır, bu nedenle erken periyotta müdahale büyük avantaj sağlar.” dedi.
Günümüzde Alzheimer hastalığının sadece protein birikimiyle açıklanan bir durum olmaktan çıktığı bilgisini paylaşan Dr. Şalçini, şöyle devam etti:
“Aynı vakitte bir ‘bağlantı hastalığı’ (konnektopati) olarak değerlendirilmeye başlandı. Bilhassa Default Mode Network ve hipokampal-kortikal ağlarda meydana gelen bozulmalar, bilişsel gerilemenin temelinde yer alır. Nöromodülasyon teknikleri de bu ağları maksat alarak fonksiyonel kontakları yine güçlendirmeyi maksatlar.”
Non-invaziv teknikler içinde en yaygın olanı rTMS!
Nöromodülasyon prosedürlerinin invaziv ve non-invaziv olarak iki ana kümeye ayrıldığına değinen Dr. Celal Şalçini, “İnvaziv sistemlerden biri olan Derin Beyin Stimülasyonu (DBS), bilhassa hareket bozukluklarında tesirli sonuçlar vermiş olsa da Alzheimer hastalığında hudutlu yarar gösteriyor ve şimdi yaygın kullanım alanı bulabilmiş değil. Misal halde vagal hudut stimülasyonu da hudutlu sayıda çalışmada kıymetlendirdi ve klinik uygulamada yerini alamadı.” dedi.
Non-invaziv prosedürlerin ise günümüzde daha yaygın kullanıldığına vurgu yapan Dr. Şalçini, “Bunların başında tekrarlayan transkraniyal manyetik ikazım (rTMS) geliyor. rTMS, saçlı deri üzerinden uygulanan manyetik alanlar aracılığıyla kortikal nöronları uyararak beyin işlevlerini düzenler. Bilhassa dorsolateral prefrontal korteks hedeflenmekte ve yüksek frekanslı uyarımlar ile bilişsel fonksiyonlarda düzgünleşme sağlanabiliyor. Düşük frekanslı uygulamalar inhibitör tesir yaratırken, yüksek frekanslı uygulamalar uyarıcı tesir gösteriyor. rTMS’nin bilişsel rehabilitasyon ve ilaç tedavileriyle birlikte kullanılması, tedavi aktifliğini bariz formda artırıyor. Son yıllarda geliştirilen ‘multi-site rTMS’ yaklaşımı ile birden fazla beyin bölgesinin tıpkı anda uyarılması hedeflenir ve daha güçlü sonuçlar elde edilebilir.” açıklamasını yaptı.
TPS, nöroplastisiteyi artıran ve derin beyin yapılarına ulaşabilen bir yöntem!
Bir öbür prosedür olan transkraniyal gerçek akım stimülasyonunun (tDCS), düşük yoğunluklu elektrik akımı ile nöronal uyarılabilirliği düzenlediğini aktaran Dr. Celal Şalçini, “Uygulaması kolay, taşınabilir ve yan tesiri epey düşük olan bu yol, bilhassa hafif bilişsel bozukluklarda süreksiz güzelleşmeler sağlayabiliyor. tACS ise alternatif akım kullanarak bilhassa 40 Hz frekansında beyin ritimlerini düzenlemeyi hedefliyor, lakin insan çalışmalarında şimdi hudutlu bilgi bulunmuyor.” dedi.
Ultrason temelli metotlara de dikkat çeken Dr. Şalçini, şunları söyledi:
“Transkraniyal Pulse Stimülasyonu (TPS), kısa vadeli akustik darbelerle beyin dokusunu uyararak nöroplastisiteyi artırır ve derin beyin yapılarına ulaşabilme avantajı sunar. Avrupa’da Alzheimer tedavisi için onay almış olması, bu metodun klinik değerini artırır. Odaklanmış ultrason (FUS) ise kan-beyin bariyerinin geçirgenliğini süreksiz olarak artırarak bilhassa amiloid paklığını desteklemeyi gayeler.
Fotobiyomodülasyon olarak bilinen prosedür, yakın kızılötesi ışık kullanarak mitokondriyal işlevleri düzgünleştirir ve oksidatif gerilimi azaltır. Bu sayede nöronal metabolizma desteklenir ve nörodejeneratif süreçler yavaşlatılabilir. Bilhassa bilişsel rehabilitasyonla birlikte uygulandığında daha güçlü klinik sonuçlar elde edilir.”
Nöromodülasyon, umut vadeden lakin şimdi gelişim evresinde bir tedavi!
Son yıllarda öne çıkan bir öteki yaklaşımın ise gama frekanslı (40 Hz) nöromodülasyon olduğu bilgisini veren Dr. Celal Şalçini, “Görsel ve işitsel ihtarların birlikte kullanıldığı bu tekniğin, mikroglial aktiviteyi artırarak amiloid ve tau proteinlerinin temizlenmesini hızlandırdığı düşünülüyor. Klinik çalışmalarda bilişsel gerilemenin yavaşlatılması ve beyin atrofisinin azaltılması istikametinde umut verici sonuçlar elde edildi.” dedi.
Tüm bu sistemler değerlendirildiğinde, demans tedavisinde tek bir standart protokolün bulunmadığını vurgulayan Dr. Şalçini, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Hastalığın heterojen yapısı nedeniyle tedavi planı; hastanın klinik durumu, toplumsal şartları ve tedaviye erişim imkanları doğrultusunda bireyselleştirilir. Genel yaklaşım, nöromodülasyon tekniklerinin farmakolojik tedaviler ve bilişsel rehabilitasyon ile birlikte kullanılması istikametindedir.
Sonuç olarak, nöromodülasyon yolları Alzheimer ve öteki demans çeşitlerinde umut vadeden, fakat şimdi gelişim basamağında olan tamamlayıcı tedavi seçenekleridir. Erken periyotta başlandığında daha tesirli olan bu uygulamalar, hastalığın seyrini yavaşlatma ve hayat kalitesini artırma potansiyeline sahiptir. Lakin uzun periyot tesirleri, optimal uygulama protokolleri ve etik boyutları konusunda daha fazla bilimsel çalışmaya muhtaçlık duyuluyor.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
