Astım, akciğer içi hava yollarında daralmaya neden olan, ataklarla seyreden kronik bir teneffüs yolu hastalığı olarak tüm yaş kümelerini etkileyen en yaygın kronik hastalıklar ortasında yer alıyor. Hava yolu duvarlarında mikrobik olmayan iltihap sonucu gelişen şişlik, nefes almayı zorlaştırırken; hastalık vakit zaman alevlenmelerle seyrederek ömür kalitesini kıymetli ölçüde etkileyebiliyor.
Dünya genelinde görülme sıklığı ülkelere nazaran yüzde 1- 18 ortasında değişen astımın, gelişmiş ülkelerde daha yaygın görüldüğü biliniyor. Türkiye’de ise erişkinlerde astım görülme sıklığının yüzde 6- 11 ortasında olduğu belirtiliyor. Memorial Ankara Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. A. Füsun Ülger, “5 Mayıs Dünya Astım Günü” nedeniyle, astım hastalığı ve dikkat edilmesi gerekenler hakkında bilgi vererek, hastalığın hakikat teşhis, nizamlı takip ve uygun tedavi ile büyük ölçüde denetim altına alınabildiğini vurguladı.
Astım habercisi olan bu 4 belirtiyi ihmal etmeyin!
Astımın en yaygın belirtileri ortasında şunlar vardır;
- Tekrarlayan nefes darlığı,
- Nefes alıp verirken hırıltı ya da ıslık sesi,
- Göğüste baskı hissi,
- İnatçı öksürük
Özellikle antrenman sonrası, soğuk havaya maruziyetle ya da makul tetikleyicilerle ortaya çıkan bu belirtiler göz arkası edilmemelidir. Her öksürük kolay bir durum olmayabilir. Tekrarlayan ve muhakkak şartlarda artan teneffüs yakınmaları astım açısından değerlendirilmelidir.
Atakları birçok faktör tetikleyebiliyor
Astım ataklarının gelişiminde hem ferdî hem çevresel faktörler rol oynuyor. Genetik yatkınlık, cinsiyet ve obezite kişisel risk faktörleri ortasında yer alırken; polenler, konut tozu akarları, sigara dumanı, hava kirliliği, tekrarlayan teneffüs yolu enfeksiyonları, kimi ilaçlar ve beslenme usulü çevresel riskler ortasında yer alıyor. Mevsim geçişleri, iklim değişikliği ve hava kirliliği de astım belirtilerini artırabilen kıymetli ögeler ortasında bulunuyor. Bilhassa polen periyotlarında ve hava kirliliğinin ağır olduğu günlerde astım hastalarının daha dikkatli olması gerekiyor.
Sigara, obezite ve yanlış ilaç kullanımı astım denetimini zorlaştırıyor
Astımı büsbütün denetim altında olan hasta sayısı dünyada ve ülkemizde hala istenen seviyede değildir. 4 astımlıdan biri yılda bir defa astım alevlenme (atak) nedeniyle acil servise başvurmaktadır. Astım denetimini güçleştiren etkenler ortasında ilaçların hakikat teknikle ve nizamlı kullanılmamasının yanı sıra, sigara dumanı, alerjenler ve kimyasallar üzere tetikleyicilere maruz kalmak ve obezite sayılabilir. Ülkemizde astımlı hastaların %10’undan fazlasının sigara içmekte olduğu ve %30-40’nın obez olduğu bildirilmiştir. Yapılan araştırmalarda sigarayı bırakmanın ve obez hastaların kilo vermesinin, astımın denetimini kolaylaştırdığı gösterilmiştir.
Astımlı bir hastanın gündüzleri astım yakınmasının bulunmaması, gece astım nedeni ile uykudan uyanmaması, hastalığı tedavi eden ve denetim altında tutan ilaçları kullanırken ayrıyeten sık olarak süratli tesirli nefes açıcı ilaçlara ihtiyacının olmaması, nefes ölçüm testlerinin olağan olması ve günlük işlerini engellenmeden yapabilmesi hastalığın tam denetim altında olduğunu göstermektedir.
Astım konusunda bu noktalar önemli!
- Diğer hastalıkların incelenmesi: Astıma eşlik eden ve astımla karışan hastalıkların gözden geçirilmesi.
- Çevre faktörü: Hastanın tetikleyici faktörlerden uzak durması için kâfi tedbirlerin alınması.
- İlaç ahengi: Hastanın kendisine önerilen ilaçları uygun dozlarda alıp almadığı.
- Teknik ahenk: Hastanın inhaler ilaçlarını yanlışsız teknikle alıp almadığı.
- Atopi incelemesi: Astım hastalığının atopik bireylerde ortaya çıkma mümkünlüğü daha fazladır. Çocuklarda astımın %80’i alerjik iken, erişkinlerde bu oran %50 civarında olması astım tanısı araştırılırken atopik incelemenin değerini ortaya koymaktadır.
- Basamak tedavisi ve uzman doktor takibi: Uzman doktor tarafından sistemli denetimlerinin yapılmaması ve basamak tedavisine uyulmaması değerli bir problemdir. Astım kronik bir hastalıktır ve birden fazla vakitte kronik tedaviye ihtiyaç vardır.
Tedavide gaye sadece atakları durdurmak değil, önlemek
Güncel astım tedavisinde temel amaç; hava yolu iltihabını baskılamak, semptomları azaltmak ve atak gelişimini önlemek. Bu doğrultuda tedavide denetim edici ilaçlar ve rahatlatıcı ilaçlar birlikte bedellendiriliyor. İnhale kortikosteroidler, kombine inhaler tedaviler ve lökotrien reseptör antagonistleri sık kullanılan denetim edici tedaviler ortasında yer alırken; süratli tesirli nefes açıcı ilaçlar ani semptomlarda rahatlama sağlayabiliyor. Lakin sadece kurtarıcı ilaç kullanımına dayalı yaklaşımı hakikat değil, sık muhtaçlık duyulması astımın düzgün yönetilmediğinin göstergesi olabilmektedir.
Günlük ömür alışkanlıkları tedavinin bir parçası
Astım idaresinde sadece ilaçlar değil ömür stili da kıymetli rol oynuyor. Mesken içi alerjen yükünün azaltılması, nizamlı paklık yapılması, toz birikiminin önlenmesi, tahriş edici kimyasallardan uzak durulması ve sigara dumanından korunma öneriliyor. Temizlikte ağır kimyasal içeren eserler yerine daha az tahriş edici, kokusuz ve hipoalerjenik eserlerin tercih edilmesi de hassas hava yolları açısından değer taşıyor.
Egzersiz ve beslenme astım denetimini destekliyor
Uygun idman ve sağlıklı beslenme, astım denetimine olumlu katkı sağlıyor. Sistemli fizikî aktivitenin akciğer kapasitesini artırıyor, bağışıklığı destekliyor ve kilo denetimine yardımcı oluyor. Yüzme, yoga, bisiklet ve denetimli kadro sporlarının astımlı bireyler için uygun seçenekler olabilirken, antrenman planı, tabip teklifleri doğrultusunda yapılması gerekiyor. Astım ihmal edilmemeli; erken teşhis, yanlışsız tedavi ve tertipli takip ile denetim altına alınabileceği unutulmamalıdır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
