Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, bağımlılığın beyindeki ödül sistemiyle alakası, bilhassa kumar bağımlılığı başta olmak üzere gelişim süreçleri ve çağdaş tedavi yaklaşımları hakkında açıklamalarda bulundu.
İlk maruz kalındığı anda bağımlılık süreci başlar!
Bağımlılık, unsur yahut davranış kaynaklı olarak ortaya çıkan ve beyin fonksiyonlarında maladaptif değişikliklere neden olan bir hastalık olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “İlk maruz kalındığı anda bağımlılık süreci başlar ve bu süreç, bilhassa beynin ödül sistemi üzerindeki tesirleriyle ilerler.” dedi.
Ödül sistemi aktivasyonu ile birlikte beyindeki denetim düzeneklerinin zayıflayarak bağımlılık belirtilerinin ortaya çıktığını söz eden Prof. Dr. Dilbaz, “Bu belirtiler ortasında artan kullanım ölçüsü, kesme yahut orta verme teşebbüslerinde ortaya çıkan ağır istek ve mahrumluk belirtileri, yasal problemler, toplumsal ve iş hayatında olumsuz tesirler yer alır. Bağımlılık geliştikçe bireyler etrafları tarafından uyarılsalar dahi kullanmaya devam edebilir ve ziyan görmelerine karşın bırakmakta zahmet çekebilirler.” formunda konuştu.
Bağımlılık tedavisinde vaktinde müdahale büyük kıymet taşıyor!
Bağımlılık tedavisinde vaktinde müdahale büyük kıymet taşıdığına vurgu yapan Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “Hastalar ekseriyetle bağımlılıklarını denetim edebileceklerine inandıklarını söz ederler ve bazen kullanımın azaldığını yahut belli vakit aralıklarında gerçekleştiğini sav ederler. Lakin bağımlılığı tanımlarken sadece kullanım sıklığı değil, tıpkı vakitte ölçüsü da dikkate alınmalı.” dedi.
Tedavi sürecinde özelleşmiş merkezlere başvurulması ve uzman sıhhat çalışanları tarafından kişiselleştirilmiş tedavi formüllerinin uygulanması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Dilbaz, bu çerçevede bağımlılığın klinik ve tedaviye yönelik boyutlarının akademik olarak ele alındığını aktardı.
Sanal kumar erişiminin kolaylaşması gençlerde kumar alışkanlığını artırıyor!
Kumar bağımlılığını ise bireyin denetimini kaybederek çok ve obsesif biçimde kumar oynama eğilimi göstermesi olarak tanımlayan Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “Kişi finansal kayıplar yaşamasına, ruhsal ve toplumsal meselelerle müsabakasına karşın kumar oynamaya devam eder.” dedi.
Son yıllarda kumar bağımlılığına ait demografik yapıda değerli değişimler gözlemlendiğine işaret eden Prof. Dr. Dilbaz, şunları söyledi:
“Geçmişte at yarışları üzere fizikî ortamlarda gerçekleşen kumar aktiflikleri yahut yurt dışındaki üzere kumarhaneler daha yaygınken, günümüzde sanal kumar sitelerine erişimin kolaylaşması bilhassa genç ve genç yetişkinler ortasında kumar alışkanlığının artmasına neden oldu. Teknolojik gelişmeler ve sanal platformların yaygınlaşması bu artışta kıymetli bir rol oynuyor.
Kumar bağımlılığı bilhassa üniversite öğrencileri ve yeni mezun genç yetişkinler ortasında daha sık görülüyor. Bu kümede erkek bireylerin oranı daha yüksek. Bireyler çoklukla süratli para kazanma dileği ile internet üzerinden erişilen sanal kumar oyunlarına yöneliyor. Bu süreçte internet bağımlılığı ile sanal kumar bağımlılığı iç içe geçebiliyor. Genç yetişkinler birçok vakit spor karşılaşmalarına ait dataları tahlil ederek kazanma ihtimallerini artırabileceklerine inanıyor, fakat vakitle önemli finansal kayıplar yaşayabiliyorlar. ‘Bu sefer kazanacağım’ kanısı beyindeki ödül sistemini aktive ederek davranışı pekiştiriyor. Prefrontal korteks olarak bilinen ön beyin denetim düzeneklerinin gereğince aktif çalışmaması da risk alma davranışını artırarak bağımlılığı güçlendiriyor.”
Bağımlılık bir defa geliştikten sonra bırakma süreci zorlaşır ve muvaffakiyet oranları düşer!
Bağımlılığın kendi kendine geçmesi ekseriyetle mümkün olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “Bağımlılık bir sefer geliştikten sonra bırakma süreci zorlaşır ve muvaffakiyet oranları düşer. Zira bağımlılık, ödül pekiştiren bir davranış örüntüsüdür ve beyinde kalıcı nöroadaptif değişikliklere yol açar.” dedi.
Başlangıçta denetim edilebilen isteklerin vakitle arttığını ve denetim sistemlerinin bu isteklerle başa çıkmakta zorlandığını tabir eden Prof. Dr. Dilbaz, bu nedenle bağımlılık geliştikten sonra profesyonel dayanak alınmasının tedavi sürecinin başarısı açısından kritik ehemmiyete sahip olduğunun altını çizdi.
Bağımlılık tedavisinde temel yaklaşım erişimin engellenmesi!
Bağımlılık tedavisinde temel yaklaşımlardan birinin bağımlılık yapan husus yahut davranışa erişimin engellenmesi olduğuna değinen Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “Özellikle akıllı telefonların yaygın kullanımı, kumar üzere davranışlara erişimi kolaylaştırdığı için tedavi sürecinde değerli bir risk faktörü olarak kıymetlendirilir.” dedi.
Bazı durumlarda bireylerin telefon kullanımının sonlandırılması yahut alternatif denetim sistemlerinin uygulanmasının gerekebileceğini aktaran Prof. Dr. Dilbaz, “Aynı zamanda finansal riskleri azaltmak emeliyle kredi kullanımı üzere davranışların önüne geçilmesi de tedavi sürecinin bir modülüdür. Dış denetim düzenekleri, bireyin iç denetiminin zayıfladığı durumlarda destekleyici rol oynar. Gerekli durumlarda ilaç tedavileri ve bilişsel davranışçı terapiler üzere metotlar de kullanılabilir. Bu yaklaşımlar bağımlılık davranışının değiştirilmesinde aktifliği kanıtlanmış yollardır ve bireyin dürtü denetimini geliştirmesine yardımcı olur. Bağımlılık tedavisi multidisipliner bir süreçtir ve erişimin kısıtlanması tedavinin muvaffakiyetini artıran kıymetli bir adımdır.” açıklamasını yaptı.
Derin TMU, bağımlılığın beyindeki ödül devrelerini maksat alıyor
Son yıllarda geliştirilen somatik tedavi yollarından biri olan derin transkranial manyetik stimülasyonun (TMU), bağımlılık tedavisinde öne çıkan yenilikçi yaklaşımlardan biri olduğuna işaret eden Prof. Dr. Nesrin Dilbaz, “Bu prosedür, bağımlılığın beyindeki ödül devreleri üzerindeki tesirlerini maksat alır. Tedavi sürecinde bireyin bağımlılığı tetikleyen uyaranlara verdiği nörolojik karşılık incelenir.” dedi.
Kumar bağımlılığında sanal bahis isteğini artıran görsel uyaranlar, alkol bağımlılığında ise alkol tüketim ortamlarının kullanılabildiğini lisana getiren Prof. Dr. Dilbaz, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu provokasyon süreci sırasında ilgili beyin bölgeleri manyetik ikazım ile hedeflenir. Derin TMU uygulamasında navigasyon sistemleri kullanılarak belirlenen beyin bölgelerine hassas manyetik alanlar gönderilir. Bu uyarımlar, bağımlılıkla alakalı çok aktivitenin azaltılmasına yönelik olarak tekrarlayıcı halde uygulanır. Sigara bağımlılığı üzere alanlarda başlayan çalışmalar, yolun öbür bağımlılık tiplerinde de tesirli olabileceğini gösteriyor. Derin transkranial manyetik stimülasyon, ilaç tedavileri ve psikoterapiye alternatif ya da tamamlayıcı bir yol olarak bedellendirilen ve bilimsel araştırmalarla desteklenen bir tedavi seçeneğidir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
