Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “11 Temmuz Yalnızlar Günü” hasebiyle çağdaş ömrün yalnızlığı kaçınılmaz bir baht haline getirip getirmediğini kıymetlendirdi.
Yalnızlık çağdaş dünyanın ürettiği toplumsal bir sonuç
Yalnızlığın insanlık tarihi kadar eski bir his olduğunu, lakin çağdaş dünyada farklı bir boyut kazandığını söz eden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, şöyle devam etti:
“Bu yüzden yalnızlık yalnızca kişinin iç dünyasında yaşadığı kişisel bir his olarak görülemez. Kentleşme, göç, aile yapısındaki dönüşüm, kişiselleşme, rekabetçi eğitim ve çalışma hayatı, dijitalleşme ve gündelik ilgilerin yüzeyselleşmesi bu duyguyu besleyen esas toplumsal şartlar arasında yer alıyor. Bu sebeple çağdaş hayatta yalnızlık kaçınılmaz bir yazgı değil; daha çok içinde yaşadığımız toplumsal nizamın ürettiği bir sonuçtur. İnsan kalabalıklar içinde, iş yerinde, okulda, toplumsal medyada görünür olabilir; lakin kendini nitekim anlaşılmış, duyulmuş ve kabul edilmiş hissetmeyebilir. Bugünün yalnızlığı biraz da ‘insanlar arasında insansız kalma’ halidir.”
Dünya Sağlık Örgütü’nün yalnızlığı artık global ölçekte önemli bir toplumsal ve sıhhat sorunu olarak ele almasının da bunun tesadüf olmadığını gösterdiğini lisana getiren Süleymanlı, “Yalnızlık yalnızca ruhsal bir kırılganlık değil; bedensel sıhhat, hayat kalitesi, eğitim, çalışma hayatı ve toplumsal bağlılık üzerinde tesirli olan çok boyutlu bir problemdir.” dedi.
Sürekli temas, gerçek bağ manasına gelmiyor!
Dijitalleşmenin insanlara daha fazla bağlantı kurma imkânı sunduğunu lakin bunun her vakit gerçek bağlantı manasına gelmediğini söyleyen Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Sosyal medya sayesinde beşerler daima çevrim içi, daima görünür, daima erişilebilir hale geldi. Fakat bu görünürlük birden fazla vakit derin bir yakınlık üretmiyor. Kısa bildiriler, emojiler, beğeniler ve öykü paylaşımları gerçek sohbetin, yüz yüze temasın ve duygusal paylaşımın yerini tam olarak dolduramıyor.” diye konuştu.
Yalnız bireylerin toplumsal medyaya daha fazla yöneldiğini, fakat toplumsal medyanın aşırı ve yüzeysel kullanımının da yalnızlığı artırabildiğini belirten Prof. Dr. Süleymanlı, “Burada çift yönlü bir süreç var. Yalnız beşerler toplumsal medyaya daha fazla yönelebiliyor; ancak toplumsal medyanın aşırı ve yüzeysel kullanımı da yalnızlığı derinleştirebiliyor. İnsan diğerlerinin hayatını daha parlak, daha toplumsal, daha başarılı gördükçe kendi hayatını eksik hissetmeye başlıyor. Bu da yalnızlığı yalnızca artırmıyor, birebir vakitte görünmez bir karşılaştırma baskısına dönüştürüyor.” sözünde bulundu.
Yapay zekâ, gerçek bağın yerini almıyor!
Son periyotta yapay zekâ dayanaklı sohbet uygulamalarının da yalnızlık tartışmalarının kıymetli bir kesimi haline geldiğine dikkat çeken Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Yapay zeka araçları kriz anlarında beşere duymak istediği cümleleri söyleyebiliyor; yargılamadan dinliyor, şefkatli yanıtlar veriyor, duygusal takviye hissi oluşturabiliyor. Bu, süreksiz olarak rahatlatıcı olabilir. Ancak insan, gerçek ilgilerin yerine uzun müddet yapay zekayla konuşarak yalnızlığını gidermeye çalışırsa, bu durum tıpkı toplumsal medyada olduğu üzere yalnızlığı daha da derinleştirebilir. Zira insanın asıl gereksinimi yalnızca karşılık almak değil; gerçek bir insan tarafından görülmek, duyulmak ve önemsenmektir.” biçiminde konuştu.
Kalabalık kentlerde görünmezlik, küçük yerleşimlerde anlaşılmama duygusu…
Yalnızlığın büyük kentler ile küçük yerleşim yerlerinde farklı biçimlerde yaşandığını belirten Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Büyük kentlerde yalnızlık daha çok kalabalık içinde görünmez kalma biçiminde yaşanıyor. İnsan her gün binlerce bireyle birebir metroya biniyor, birebir caddelerden geçiyor, birebir apartmanda yaşıyor; ancak birçok vakit kimseyle gerçek bir bağ kuramıyor. Büyük kent beşere özgürlük ve hareketlilik sunarken, birebir vakitte bağları daha süreksiz, daha uzaklıklı ve daha fonksiyonel hale getirebiliyor.” dedi.
Küçük yerleşim yerlerinde yaşanan yalnızlığa da işaret eden Prof. Dr. Süleymanlı, “Küçük yerleşim yerlerinde ise toplumsal denetim daha güçlü, beşerler birbirini daha fazla tanıyor ve gündelik müsabakalar daha doğal yaşanıyor. Bu durum kimi vakit yalnızlığı azaltabilir. Fakat küçük yerlerde de yalnızlık yok değildir. Bilhassa yaşlılar, eşini kaybedenler, göç sebebiyle çocukları büyük kentlere giden aileler yahut kendini etrafıyla uyumlu hissetmeyen bireyler derin bir yalnızlık yaşayabilir. Hasebiyle büyük kent yalnızlığı ile küçük yer yalnızlığı farklı biçimlerde ortaya çıkar. Büyük kentte insan kalabalığın içinde kaybolur; küçük yerde ise bazen herkes tarafından tanındığı halde anlaşılmadığını hisseder. Birinde anonimlik, başkasında duygusal uyumsuzluk yalnızlığı besleyebilir.” diye konuştu.
Tek kişilik haneler süratle artıyor
Modern toplumlarda tek kişilik hanelerin süratle arttığına dikkat çeken Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, şöyle devam etti:
“Tek kişilik hanelerin artması çağdaş toplumların en dikkat cazibeli dönüşümlerinden biridir. Bu durum yalnızca demografik bir değişim değildir; aile, komşuluk, akrabalık, dayanışma ve bakım münasebetlerinin yine şekillendiğini gösterir. Türkiye’de de TÜİK dataları bu dönüşümü açık biçimde ortaya koymaktadır. TÜİK’in 2025 datalarına nazaran yalnız yaşayan fertlerden oluşan tek kişilik hane halklarının oranı 2014’te %13,9 iken 2025’te %20,5’e yükselmiştir. Beşerler artık daha bağımsız yaşıyor, kararlarını daha ferdî alıyor, özel alanlarına daha fazla kıymet veriyor. Bu birtakım yönleriyle özgürleştirici olabilir; ama toplumsal bağların zayıflaması riskini de beraberinde getiriyor. Amerikalı sosyolog Eric Klinenberg’in ‘solo yaşam’ olarak kavramsallaştırdığı bu eğilim, bilhassa kentli ve yaratıcı sınıflar arasında bir hayat biçimi tercihi olarak da öne çıkmaktadır.”
Yardım istemek, takviye almak, birine gereksinim duymak zayıflık değil
Bireyselleşme arttıkça insanın kendi hayatının merkezine daha fazla yerleştiğini kaydeden Prof. Dr. Süleymanlı, “Ancak kendine yetme kültürü vakitle kimseye gereksinim duymama yanılsamasına dönüşebiliyor. Meğer insan biyolojik, ruhsal ve sosyolojik olarak münasebet varlığıdır. Yardım istemek, dayanak almak, birine muhtaçlık duymak zayıflık değil, insan olmanın doğal bir kesimidir.” sözünde bulundu
Yalnızlık artık kıymetli bir toplumsal siyaset konusu
Yalnızlığın yalnızca ferdî bir his olarak değerlendirilemeyeceğini belirten Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Toplumun toplumsal yapısı açısından bakıldığında tek kişilik hanelerin artması, bakım emeğinin, yaşlılık tecrübesinin, kriz anlarında dayanışmanın ve nesiller arası ilgilerin tekrar düşünülmesini mecburî kılıyor. Zira yalnız yaşayan birey sayısı arttıkça, yalnızlık artık yalnızca konutun içinde yaşanan bir his olmaktan çıkıp toplumsal siyaset konusu haline geliyor. Yalnızlık elbette bireyin içinde yaşadığı bir histir; lakin yalnızca kişisel bir his olarak açıklanamaz. Zira yalnızlığı üreten şartlar birden fazla vakit toplumsaldır. Eğitim sistemi, çalışma temposu, kent ömrü, dijital kültür, aile yapısındaki dönüşüm, ekonomik güvensizlik ve toplumsal dayanışmanın zayıflaması bireyin yalnızlık tecrübesini direkt tesirler.” dedi.
Dijital çağda sağlıklı bağlantı marifetleri geliştirilmeli
Bugün yalnızlığın sıhhatle, eğitimle, istihdamla, toplumsal itimatla ve toplumsal iştirakle kontaklı olduğuna işaret eden Prof. Dr. Süleymanlı, “Araştırmalar yalnızlığın depresyon, anksiyete, kardiyovasküler hastalıklar, demans ve erken vefat riskiyle alakalı olduğunu gösteriyor. Gençlerde ise yalnızlık toplumsal hünerlerin zayıflamasına, akademik motivasyonun düşmesine ve gelecekteki istihdam imkanlarının daralmasına kadar uzanan sonuçlar doğurabiliyor. Bu sebeple yalnızlık günümüz toplumlarının değerli toplumsal meselelerinden biri olarak değerlendirilmelidir. Bireye ‘daha toplumsal o’” demek tek başına kâfi değildir. İnsanların bir araya gelebileceği inançlı kamusal alanlar, gençler için toplumsal ve kültürel faaliyetler, yaşlılar için takviye ağları, mahalle ölçeğinde dayanışma sistemleri ve dijital çağda sağlıklı irtibat maharetleri geliştirilmelidir.” biçiminde konuştu.
Asıl soru kaç bireyle konuştuğumuz değil, kaç bireyle bağ kurabildiğimiz
Üsküdar Üniversitesi olarak 2019 yılından bu yana yalnızlık temasını her yıl farklı yönleriyle ele alan Uluslararası Yalnızlık Sempozyumları düzenlediklerini hatırlatan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, şöyle dedi:
“Yalnızlık problemini bugün sadece bireyin iç dünyasıyla hudutlu görmek doğru olmaz. Bu mevzu artık tek kişilik hanelerin artışından yaşlı nüfusun yalnızlaşmasına, gençlerin dijital ilgilerinden yapay zeka dayanaklı sohbet uygulamalarına, göçten büyük kent hayatına ve iş yerlerinde görünmeyen toplumsal izolasyona kadar birçok aktüel başlıkla birlikte ele alınmalıdır. Üsküdar Üniversitesi olarak biz de 2019’dan bu yana her yıl yalnızlığı farklı temalarla ele alan Uluslararası Yalnızlık Sempozyumları düzenliyoruz. Her sempozyum öncesinde ilgili alanda saha araştırmaları yaparak elde edilen bulguları kamuoyuyla paylaşıyoruz. Bu çalışmalar bize şunu gösteriyor: Yalnızlık artık yalnızca yalnız yaşayanların değil, kalabalıklar içinde kendini bağsız ve takviyesiz hisseden herkesin sıkıntısıdır.”
Yapay zeka araçları bir “dijital muhatap” haline geldi
Özellikle yapay zeka araçlarının insanların duygusal boşluklarına karşılık verebilen bir “dijital muhatap” haline gelmesinin dikkat alımlı olduğuna vurgu yapan Prof. Dr. Süleymanlı, “Kısa vadede rahatlatıcı görünen bu ilgi biçimi, gerçek insan ilgilerinin yerini almaya başladığında yalnızlığı azaltmak yerine daha da derinleştirebilir. Bu sebeple günümüzün temel sorusu artık yalnızca ‘kaç şahısla irtibat kuruyoruz?’ değil, ‘kaç şahısla sahiden bağ kurabiliyoruz?’ sorusudur. Zira insan teknolojiyle konuşabilir, toplumsal medyada görünür olabilir, kalabalıklar içinde yaşayabilir; ancak onu hayata bağlayan şey hala samimi, muteber ve manalı insan ilgileridir.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
