Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk-Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Yakup Erdoğan, çocuklarda okul korkusu ve okula gitmeyi reddetmenin sebepleri, bilhassa ayrılık derdiyle ilgisi, belirtileri ve sorunun nasıl ele alınması gerektiği hakkında açıklamalarda bulundu.
Okul korkusu ile anne babadan ayrılma derdi birbirini besleyebiliyor!
Okulların açılmasının, birçok çocuk için heyecan verici bir başlangıç olsa da birtakım çocuklarda yoğun korkuya dönüşebildiğini aktaran Dr. Öğr. Üyesi Yakup Erdoğan, “Özellikle okula yeni başlayan, uzun bir tatilin akabinde sınıfa dönen yahut okul değişikliği yaşayan çocuklar; meskenden çıkmak istememe, ebeveyne sıkıca tutunma, okul kapısında ağlama ya da çeşitli bedensel yakınmalarla okula gitmeyi reddetme davranışı gösterebiliyor.” dedi.
Okul korkusu ile anne babadan ayrılma telaşının birbirini besleyebildiğini söz eden Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Çocukların verdiği sinyallerin yanlışsız okunması gerekir. Okul korkusu, çocuğun okula gitme kanısı karşısında yoğun korku yaşaması ve bu sebeple okula gitmekten kaçınması ya da okulda kalmakta zorlanması formunda görülebilir. Kimi çocuklar telaşını direkt ‘korkuyorum’ diyerek anlatabilir. Kimileri ise sabahları karın ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı, kusma hissi, iştahsızlık yahut sık tuvalete gitme isteği yaşayabilir. Bu belirtiler birden fazla vakit okul saatleri yaklaştıkça artar, çocuk konutta kaldığında hafifleyebilir. Uykuya dalmakta zahmet, gece sık uyanma, kabus görme, okul eşyalarını hazırlamak istememe, pazar akşamı başlayan huzursuzluk ve pazartesi sabahı yoğunlaşan bedensel şikayetler de dikkate alınmalı.” formunda konuştu.
‘Okulu sevmiyor’ demeden evvel derdin kaynağı anlaşılmalı!
Okula gitmek istemeyen her çocuğun birebir sebeple zorlanmadığına işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Çocuk anne babasından ayrılmaktan, okulda tek başına kalmaktan, öğretmeniyle irtibat kuramamaktan, arkadaşları tarafından dışlanmaktan yahut akademik olarak başarısız olmaktan korkabilir.” dedi.
“Akran zorbalığı, öğrenme zahmeti, dikkat sıkıntıları, öğretmen değişikliği, sınıf değişikliği, taşınma, aile içindeki çatışmalar, hastalık, kayıp ya da travmatik bir olay da okul reddinin arkasında bulunabilir.” diyen Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, sorunun sadece okul kapısındaki davranışa bakılarak açıklanamayacağını, çocuğun mesken, okul ve toplumsal hayatının birlikte kıymetlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Okul, ayrılığı görünür hale getiriyor!
Çocuğun gelişiminin makul devirlerinde bakım veren şahıstan ayrılırken huzursuzluk yaşamasının doğal olduğunu hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, şunları söyledi:
“Yaşına ve gelişim seviyesine nazaran beklenenden daha yoğun, uzun müddetli ve günlük ömrü bozan telaşın ayrıyeten ele alınması gerekir.
Çocuk anne yahut babasının başına berbat bir şey geleceğini düşünebilir, onlardan farklı kalmayı reddedebilir, yalnız uyumak istemeyebilir ya da daima teminat talep edebilir. Okul, ayrılığı görünür hale getirdiği için bu derdin en bariz yaşandığı yerlerden biri olabilir. Burada temel sorun birçok vakit okulun kendisinden çok, itimat duyulan bireyden uzak kalma fikridir.”
Kaygının vücuttaki karşılığı göz ardı edilmemeli!
Okul sabahlarında ortaya çıkan bedensel şikayetlerin ‘bahane’ olarak görülmemesi gerektiğine değinen Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Kaygı çocuklarda fizikî belirtilerle kendini gösterebilir.” dedi.
Çocuğun sahiden karın ağrısı, bulantı, çarpıntı yahut baş dönmesi hissedebileceğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Öncelikle tıbbi bir sebep bulunup bulunmadığı değerlendirilmeli. Fizikî bir hastalık saptanmadığında ise şikayetleri küçümsemek yerine duygusal etkenler araştırılmalı. ‘Hiçbir şeyin yok’ demek çocuğu rahatlatmayabilir; tam bilakis anlaşılmadığı hissini güçlendirebilir.” diye konuştu.
Uzayan vedalar çocuğa ‘burada tehlike var’ iletisi verebilir!
Okul kapısında yapılan uzun vedaların ve tekrar tekrar geri dönmenin ayrılık anını daha da zorlaştırabildiğini lisana getiren Dr. Öğr. Üyesi Yakup Erdoğan, ebeveynin sakin, kararlı ve öngörülebilir olmasının çocuğa itimat verdiğini söyledi.
Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Vedalaşma kısa, sıcak ve net olmalı. Ebeveyn ne vakit geri geleceğini çocuğun anlayabileceği biçimde söylemeli ve verdiği kelamı tutmalı. Gizlice uzaklaşmak inancı zedeleyebilir; dakikalarca süren vedalar ise ayrılığın tehlikeli olduğu bildirisini verebilir. Ebeveynin korkusu çocuğa çarçabuk yansıyabildiği için yetişkinin kendi hissini düzenlemesi de çok kıymetli.” açıklamasını yaptı.
‘Ağlarsan seni burada bırakırım’ üzere kelamlar korkuyu büyütebilir!
Çocuğu tehdit etmek, utandırmak, öteki çocuklarla kıyaslamak yahut korkusunu küçümsemek üzere yaklaşımların sorunu derinleştirebileceği ikazını yapan Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “‘Bebek üzere davranma’, ‘herkes gidiyor, bir tek sen ağlıyorsun’ ya da ‘ağlarsan seni burada bırakırım’ üzere kelamlar çocuğun korkusuna utanç ve suçluluk da ekler.” dedi.
Bunun yerine çocuğun hissinin kabul edilmesini, lakin okula devam etme konusunda sakin ve dengeli duruşun korunması gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, çocuğun her kaygılandığında meskende kalmasına müsaade verilmesinin kısa periyodik rahatlama sağlasa da kaçınma davranışını pekiştirebileceğinin altını çizdi.
Aile ve okul tıpkı lisanı konuşmalı!
Okul kaygısının tahlilinde öğretmen, rehberlik servisi, aile ve gerektiğinde çocuk ruh sıhhati uzmanının ortak yaklaşım geliştirmesinin kıymetine değinen Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Çocuğun okula geldiği birinci dakikaların evvelden planlanması tasayı azaltabilir.” dedi.
Çocuğu kimin karşılayacağının, sınıfa nasıl geçeceğinin, zorlandığında kimden takviye isteyeceğinin ve günün sonunda kimin alacağının net olması gerektiğini aktaran Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan, “Evde öteki, okulda öteki bildiri verilmesi çocuğun belirsizlik hissini artırabilir. Yetişkinlerin ortak, sakin ve dengeli bir plan izlemesi inanç hissini takviyeler.” tabirlerini kullandı.
Çocuğun davranışı sırf inatlaşma olarak görülmemeli!
Okul reddinin farklı ruhsal, gelişimsel yahut çevresel sebeplerle alakalı olabileceğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Yakup Erdoğan, “Değerlendirmede akran zorbalığı, toplumsal korku, depresif belirtiler, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, öğrenme zahmetleri, otizm spektrum özellikleri ve aile içindeki değişimlerin göz önünde bulundurulması gerekir.” dedi.
Çocuğun davranışını sırf inatlaşma olarak görmenin altta yatan sebebi kaçırmaya sebep olabileceğini hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Erdoğan sözlerini şöyle tamamladı:
“Etkili dayanak, evvel çocuğun sebep zorlandığını yanlışsız anlamakla başlar. Korkunun günler içinde azalmaması, giderek şiddetlenmesi, çocuğun nizamlı biçimde okula gidememesi, sınıfta kalamaması yahut bedensel şikayetlerin sıklaşması durumunda profesyonel kıymetlendirme alınması gerekir. Yoğun uyku ve iştah problemleri, besbelli içe kapanma, öfke patlamaları, panik belirtileri, akran zorbalığı kuşkusu ya da çocuğun kendisine ziyan verme niyetlerinden kelam etmesi durumlarında ise gecikmeden takviye alınmalı.
Tedavi ve dayanak planı her çocuk için ferdî olarak oluşturulur. Çocuğun yaşı, gelişim özellikleri, derdin sebebi, müddeti ve aile dinamikleri kıymetlendirilir. Gerektiğinde çocukla psikoterapi çalışmaları, ebeveyn danışmanlığı, okul düzenlemeleri ve eşlik eden diğer bir ruhsal sorun varsa buna yönelik tedavi birlikte planlanabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
