Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöropsikolog Dr. İnci Birincioğlu, demansın erken teşhisinde nöropsikolojik testlerin ve bilişsel değerlendirmelerin, beynin farklı fonksiyon ağlarındaki bozulmaları ortaya çıkararak tanıya nasıl katkı sağladığı hakkında açıklamalarda bulundu.
Demansın erken tanısı, çok taraflı değerlendirmeyi gerektirir!
Demansın erken teşhisinin nöroanatomik görüntüleme, elektrofizyolojik değerlendirmeler, genetik tahliller ve nöropsikolojik incelemelerin birlikte ele alınmasını gerektirdiğini söz eden Dr. İnci Birincioğlu, “Nöropsikolojik profil, farklı nörodejeneratif hastalıkların erken evrede ortaya çıkan bilişsel değişimlerini belirleyerek teşhis sürecine değerli katkı sağlar.” dedi.
Nörodejeneratif hastalıkların başlangıçta makul beyin bölgelerinde fonksiyon kaybıyla ortaya çıktığını kaydeden Dr. Birincioğlu, “Hastalık ilerledikçe bu bozukluklar farklı alanlara yayılır ve sonuçta yaygın beyin atrofisi gelişir. Bu nedenle nöropsikolojik testler bilhassa erken ve orta evrede pahalı bilgiler sunar.” halinde konuştu.
Demansın temel özellikleri; sinsi başlangıç, yavaş ve ilerleyici seyir…
Demans sendromlarının üç temel bilhassa tanımlandığını aktaran Dr. İnci Birincioğlu, “Sinsi başlangıç göstermesi, yavaş ilerlemesi ve progresif bir seyir izlemesi temel özellikleridir. Hastalığın birinci belirtileri ise yürütücü fonksiyon bozukluğu, lisan kaybı (afazi), bellek bozukluğu, görsel-mekânsal fonksiyonlarda bozulma yahut apraksi biçiminde ortaya çıkabilir. Bu belirtilerin hangi ağda başladığı, altta yatan nörodejeneratif sürecin anlaşılmasına yardımcı olur.” sözlerini kullandı.
Erken devirde demans saat çizim testiyle fark edilebilir!
Nöropsikolojik incelemelerin temel olarak yürütücü fonksiyonlar şebekesi (prefrontal korteks), lisan şebekesi, bellek şebekesi (limbik sistem), ‘Ne?’ şebekesi (nesne ve yüz tanıma), ‘Nerede?’ şebekesi (uzamsal algı) üzere beş bilişsel ağı değerlendirdiğine işaret eden Dr. İnci Birincioğlu, şunları söyledi:
“Frontal lob fonksiyonlarının değerlendirilmesinde dikkat, çalışma belleği, sözel akıcılık, inhibisyon, bilişsel esneklik ve soyutlama marifetleri incelenir. Sözel akıcılık testleri erken teşhiste kıymetli bilgiler sunar. Kategori akıcılığının (örneğin hayvan isimleri) harf akıcılığına nazaran daha fazla bozulması Alzheimer hastalığını düşündürebilir. Buna karşılık kural sürdürme zahmetleri, perseverasyon ve disinhibisyon daha çok frontal sistem bozukluklarında görülür. Soyutlama becerisindeki hafif bozulmalar da hafif bilişsel bozukluğun erken göstergelerinden biridir.
Saat çizim testi hem kolay uygulanabilir olması hem de çok sayıda bilişsel fonksiyon hakkında bilgi vermesi nedeniyle değerli bir tarama aracıdır. Planlama, vakit kavramı, soyutlama ve yürütücü fonksiyonlardaki bozulmalar saat çiziminde erken devirde fark edilebilir. Birtakım hastalarda mini-mental test puanları olağan hudutlarda olmasına karşın saat çizimindeki bozukluklar dikkat cazip olabilir.”
İpuçları verilse bile hatırlanamayan bilgiler, Alzheimer’ın erken habercisi olabilir!
Dil fonksiyonlarının isimlendirme, manaya, konuşma üretimi, tekrarlama, okuma ve yazma maharetlerini içerdiğini hatırlatan Dr. İnci Birincioğlu, “Dil değerlendirmesinde en sık kullanılan araçlardan biri Boston İsimlendirme Testi’dir. İsimlendirme zahmeti (anomi), ilerleyici afazi tiplerinde ortak görülen değerli bir belirtidir.” dedi.
Hangi lisan fonksiyonlarının korunduğu yahut bozulduğunun, hastalığın nöroanatomik yerleşimi hakkında kıymetli bilgiler verdiğini lisana getiren Dr. Birincioğlu, “Bellek değerlendirmesinde ise sözel ve görsel bellek testleri kullanılır. Sözel bellek testlerinde bireye makul sayıda söz öğretilir ve kısa mühlet sonra bunları hatırlaması istenir. Burada sadece öğrenme seviyesi değil, bilginin uzun müddetli belleğe kaydedilip kaydedilemediği de kıymetlendirilir. İpucuyla hatırlanabilen unutkanlıklar dikkat meselelerine bağlı olabilirken, ipuçlarına karşın hatırlanamayan bilgiler hipokampal kayıt bozukluğunu düşündürür. Bu durum Alzheimer hastalığının erken evrelerinde sık görülür.” açıklamasını yaptı.
Demans, yüzleri tanıyamama ve mekânsal algı bozukluklarıyla da kendini gösterebilir!
‘Ne?’ Şebekesi sisteminin obje ve yüz tanımayı sağladığına değinen Dr. İnci Birincioğlu, “Yüz tanıma testleri ve obje tanıma değerlendirmeleri kullanılarak kişinin görsel bilgiyi anlamlandırma kapasitesi ölçülür. Bu alandaki bozukluklar agnozi olarak isimlendirilir ve bilhassa posterior kortikal bölgelerin etkilenmesiyle ortaya çıkabilir.” dedi.
‘Nerede?’ Şebekesinin ise uzamsal algı ve görsel-mekânsal tertip marifetlerini yöneten ağ olduğuna işaret eden Dr. Birincioğlu, sözlerini şöyle tamamladı:
“Çizgi istikameti belirleme testleri, hal kopyalama vazifeleri ve yapılandırma testleri kullanılarak kişinin kendi vücudu ile dış dünya ortasındaki mekânsal bağlantıyı kurabilme mahareti kıymetlendirilir. Bu sistemdeki bozukluklar ihmal sendromu, Balint sendromu yahut Gerstmann sendromu üzere klinik tablolarla bağlantılı olabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
