Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölümü Öğretim Üyesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Nöropazarlama Yüksek Lisans Programı Dr. Öğr. Üyesi Özgün Arda Kuş, “dijital obezite” konusuna dikkat çekti.
Dijital obezite gereksinimden fazla içerik tüketmektir
Dijital obezitenin son yıllarda giderek yaygınlaşan bir sorun haline geldiğini belirten Dr. Kuş, “Dijital obeziteyi, kişinin muhtaçlık duyduğundan çok daha fazla dijital içerik tüketmesi ve bu durumun günlük hayatını olumsuz yönde etkilemeye başlaması olarak tanımlayabiliriz. Daima sosyal medya akışında takılı kalmak, kısa görüntüleri kaydırırken vakit kavramını yitirmek ya da gereksiz bilgi tüketimini denetim edememek bu durumun en yaygın örnekleri arasında yer alıyor.” dedi.
Bugün dijital platformların insan ömrünün merkezinde bulunduğunu belirten Dr. Kuş, “Telefonlar, sosyal medya platformları ve dijital uygulamalar artık hayatımızın odak noktasında yer alıyor. İçerikler çok hızlı, kısa ve daima yenileniyor. Bu durum beynin daima yeni uyaran istemesine sebep oluyor. Bilhassa bildirimler, sonsuz kaydırma sistemi ve algoritmalar insanların ekranda daha uzun mühlet kalmasını hedefliyor. Vakitle bireyler farkında olmadan dijital içerik tüketimini bir alışkanlıktan öteye taşıyabiliyor ve beyin bu durumu haz ögesi olarak nitelendirebiliyor.” diye konuştu.
Her dijital obezite bağımlılık değildir
Dijital bağımlılık ile dijital obezitenin birebir kavramlar olmadığını vurgulayan Dr. Kuş, “Dijital bağımlılık, kişinin ekran kullanımını denetim edememesi ve dijital ortamdan uzak kaldığında dert ya da mahrumluk yaşamasıyla bağlıdır. Her dijital obezite hadisesi bağımlılık düzeyinde olmayabilir fakat uzun vadede dikkat dağınıklığı, zihinsel yorgunluk, randıman kaybı, bağımlılık ve toplumsal ömürden uzaklaşma üzere problemlere sebep olabilir.” ifadesinde bulundu.
Dijital obeziteyi aşırı yemek tüketimine benzeten Dr. Kuş, şunları söyledi:
“Ben dijital obeziteyi bireyin gereksiniminden fazla yemek yemesiyle ilişkilendiriyorum. Nasıl ki kişi fazla yemek tükettiğinde rahatsızlık ve tartı hissederse, dijital obezitede de emsal bir durum yaşanıyor. Aradaki temel fark, birinin fizikî vücudu, başkasının ise bilişsel ve ruhsal yapıyı etkilemesidir.”
Çok şey görüyoruz ancak çok azını hatırlıyoruz
Aşırı dijital içerik tüketiminin beynin dikkat, hafıza ve ödül sistemini direkt etkilediğini belirten Dr. Kuş, “Sürekli içerik tüketimi beynin süratli uyarana ve bu uyaranlardan kaynaklı hazza alışmasına sebep oluyor. Bilhassa kısa görüntü formatları ve daima değişen içerikler dikkat müddetini önemli formda azaltabiliyor. Beşerler uzun müddet odaklanmakta zorlanabiliyor, sabırsızlık hissi artabiliyor. Bunu bilhassa gençlerde daha besbelli biçimde gözlemleyebiliyoruz.” halinde konuştu.
Yoğun bilgi akışının hafıza üzerinde de olumsuz tesirler oluşturduğunu tabir eden Dr. Kuş, “Beyin sürekli yeni bilgiyle karşılaştığında bu bilgileri sürece ve kalıcı hale getirme konusunda zorlanabiliyor. Bu sebeple şahıslar ‘çok şey gördüğünü ancak az şey hatırladığını’ fark edebiliyor. Hasılı kişi zihninde işleyebileceğinden çok daha fazla bilgiyi sindirmeye çalışıyor.” dedi.
Beynin ödül sistemi daha fazlasını istemeye başlıyor
Sosyal medya platformlarının çalışma mantığının beynin ödül sistemini etkilediğini lisana getiren Dr. Kuş, “Beğeniler, bildirimler ve daima gelen yeni içerikler beyinde kısa periyodik haz hissi oluşturuyor. Tertipli ve yoğun dijital içerik tüketen kişi vakitle buna tolerans geliştiriyor. Bu durum, birebir hazza ulaşabilmek için daha fazla içerik tüketme isteğini tetikleyebiliyor. Sosyal medya platformlarının çalışma mantığı da bu döngüyü güçlendiriyor.” sözünde bulundu.
En kıymetli belirtiler dikkat dağınıklığı ve daima telefonu denetim etme isteği
Dijital obezitenin erken belirtilerine de değinen Dr. Öğr. Üyesi Özgün Arda Kuş, “En yaygın belirtiler arasında daima telefonu denetim etme muhtaçlığı, dikkat dağınıklığı, ekran başında planlanandan çok daha fazla vakit geçirme, uyku düzensizliği ve gerçek hayattaki aktivitelerden uzaklaşma yer alıyor. Bilhassa çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler daha büyük risk altında görülüyor. Zira bu yaş kümeleri hem dijital platformlarla çok daha erken yaşta tanışıyor hem de sosyal medya etkileşimlerinden daha fazla etkilenebiliyor. Lakin günümüzde yetişkinlerde de iş, toplumsal hayat ve cümbüş süreçlerinin dijitalleşmesi sebebiyle risk giderek artıyor.” dedi.
Dijital dünyadan kaçamayız lakin onu yönetebiliriz
Günlük ömürde dijital tüketimi dengelemek için ekran kullanımının öncelikle fark edilmesi gerektiğini söz eden Dr. Kuş, “Birçok kişi gün içinde ne kadar mühlet telefon ekranında vakit geçirdiğini fark etmiyor. Bu sebeple ekran müddetini takip etmek değerli bir başlangıçtır. Bildirimleri azaltmak, bilhassa gece saatlerinde telefonu yatak odasından uzak tutmak ve muhakkak saatleri ‘ekransız zaman’ olarak ayırmak tesirli usuller arasında yer alıyor. Ayrıyeten sosyal medya kullanımını emelli hale getirmek gerekiyor. Daima akış içinde kaybolmak yerine belli müddetlerle denetimli kullanım daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.” formunda konuştu.
Fiziksel aktivite, yüz yüze toplumsal bağlantılar ve hobilerin dijital dengeyi koruduğunu vurgulayan Dr. Kuş, “Dijital dünyadan büsbütün uzaklaşmak çağımızda mümkün değil. Değerli olan onu denetimli, şuurlu ve istikrarlı kullanmayı öğrenmektir.” sözlerini kullandı.
Çocuklar söyleneni değil, gördüğünü örnek alıyor
Ailelerin çocuklara ekran kullanımı konusunda rol model olması gerektiğini belirten Dr. Kuş, “Çocuklar söylenenden çok gördüğünü örnek alır. Daima telefon kullanan ebeveynlerin çocuklarına ekran sonu koyması tek başına kâfi olmayabilir. Zira çocuk gördüğünü taklit eder. Ayrıyeten ebeveynlerin kendilerine vakit ayırmak yahut çocuğu susturmak/sakinleştirmek hedefiyle eline telefon yahut tablet vermesi de çocuğun geleceği açısından büyük risk teşkil ediyor. Ailelerin yasaklayıcı değil, rehberlik eden bir yaklaşım benimsemesi gerekiyor. Çocuklarla birlikte ekran kuralları belirlemek, ortak aktiviteler yapmak ve dijital içerikleri birlikte pahalandırmak daha sağlıklı sonuçlar verebilir. Ayrıyeten çocukların spor, sanat ve toplumsal etkinliklere yönlendirilmesi dijital ömür ile gerçek ömür arasında daha sağlıklı bir istikrar kurulmasına yardımcı olabilir.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
