Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bilgilerine nazaran dünyada 55 milyondan fazla kişi demans, bir öbür deyişle bunama sorunu yaşıyor. Bu sayının nüfusun yaşlanmasıyla birlikte süratle artması ve 2050’ye kadar 139 milyona ulaşması bekleniyor. Demans, sırf unutkanlıkla sonlu değil; bireyin hafıza, dikkat, lisan, karar verme ve günlük ömür hünerlerini etkileyerek bağımsızlığını kaybetmesine yol açan klinik bir sendrom. Bu tesirleriyle de hastaların ve bakımını üstlenen şahısların ömür kalitelerini önemli biçimde düşürebiliyor. En yaygın sebebi Alzheimer olan demansta ilerleyen yaş, genetik yatkınlık ve aile hikayesi üzere değiştirilemeyen risk faktörlerinin yanı sıra ömür şekliyle bağlantılı değiştirilebilir etkenler de önemli rol oynuyor. Acıbadem International Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz aylarında ömür alışkanlıklarındaki kimi yanlışların demans riskini artırabileceği ihtarında bulunarak, “Yaz mevsiminde demans riskini artıran en değerli iki etken bedenin susuz kalması ve tansiyon dalgalanmalarıdır. Bu sebeple susama hissini beklemeden bol su tüketilmesi ve yüksek tansiyon hastalarının kan basıncını tertipli olarak denetim etmeleri son derece önemlidir” diyor. Dr. Fikri Halaçoğlu, aslında değiştirilebilir risk faktörlerinin ömür boyunca hedeflenmesiyle demans hadiselerinin yaklaşık yüzde 40’a varan oranda önlenebilir yahut geciktirilebilir olabileceğine dikkat çekiyor. Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz aylarında demans riskini artıran etkenleri anlattı; kıymetli teklifler ve ihtarlarda bulundu.
SUSUZ KALMAK
Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz aylarında sık tekrarlayan yahut önemli seviyedeki susuzluğun bilhassa ileri yaştaki bireylerde demans açısından kıymetli bir risk oluşturduğunu vurguluyor. Dr. Fikri Halaçoğlu, “Vücudun susuz kalması; idrar yolu enfeksiyonu, elektrolit bozukluğu, uyku bölünmesi ve tansiyon düzensizliği aracılığıyla zihinsel performansı süratle bozabilir. Bu durum direkt kalıcı demansa yol açmaktan çok, mevcut bilişsel kırılganlığı görünür hale getirebilir, deliryumu tetikleyebilir ve damar sıhhatini olumsuz etkileyerek uzun vadede beyin rezervini azaltabilir. Bunların sonucunda başta damarsal (vasküler) demans olmak üzere Alzheimer tip demans riskinin de artmasına yol açabilir” diyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Güneş ışınlarının en yoğun olduğu 11.00 – 16.00 saatleri arasında mümkünse dışarıya çıkmayın.
- Susamayı beklemeden nizamlı olarak su tüketin.
- Koyu idrar, ateş ve ani dalgınlık üzere meselelerde vakit kaybetmeden bir sıhhat kuruluşuna başvurun.
YÜKSEK TANSİYON
Yaz aylarında aşırı sıcaklar, yetersiz sıvı tüketimi ve tansiyon ilaçlarının sistemsiz kullanımı kan basıncında dalgalanmalara sebep olabiliyor. Bilhassa orta ve ileri yaşta denetim altına alınamayan hipertansiyon, beyinde küçük damar hastalığı, kalp krizi ve beynin iletişim ağında hasara yol açma riskini artırıyor. Bu damar hasarları hem vasküler demans hem de Alzheimer açısından ek yük oluşturan kıymetli faktörler olarak sıralanıyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Tansiyonunuzu nizamlı ölçün, tabip denetimlerinizi ihmal etmeyin ve ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği biçimde aksatmadan kullanın.
- Tuz tüketimini azaltın, sağlıklı beslenmeye ve ülkü kilonuzu muhafazaya ihtimam gösterin.
DİYABET VE METABOLİK SENDROM
Diyabet sebebiyle kan şekeri (glukoz) düzeyinin uzun müddet olağanın üzerinde seyretmesi; beyni besleyen küçük damarlarda hasar, inflamasyon ve insülin direnci üzerinden bilişsel gerileme riskini artırabiliyor. Diyabet hastalığı, hipertansiyon ve obeziteyle birlikte görüldüğünde risk epey yükseliyor. Metabolik sendrom; yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri, bel etrafında yağlanma ve kan yağlarındaki bozuklukların bir arada görüldüğü bir tablo olarak tanımlanıyor. Bu durum beyin damarlarında hasar ve kronik inflamasyon aracılığıyla bilişsel gerileme riskini artırabiliyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol bedellerinizi tertipli olarak takip edin ve doktorunuzun önerdiği tedavi planına kesinlikle uyun.
- Sağlıklı ve istikrarlı beslenin, ülkü kilonuzu müdafaaya ve nizamlı yürüyüş yapmaya itina gösterin.
SAĞLIKSIZ BESLENME
Doymuş yağdan güçlü besinler, aşırı tuz tüketimi, şekerli içecekler ve işlenmiş besinler; obezite, insülin direnci, hipertansiyon ve ateroskleroz gelişimini kolaylaştırarak beyin ve damar sıhhatini olumsuz etkileyebiliyor. Ayrıyeten bu beslenme usulü kronik inflamasyonu ve oksidatif gerilimi artırarak hudut hücrelerinde hasara sebep olabiliyor ve vakitle bilişsel fonksiyonlarda gerilemeye taban hazırlayabiliyor. Yaz aylarında bilhassa yüksek kalorili beslenme, dondurma ve şekerli içeceklerin tüketimi ile geç saatlerde yemek yemek; kilo, beden lipid metabolizması ve glisemik indeks üzerinde olumsuz tesir yapıyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar, balık, kuruyemiş ve zeytinyağı üzere sağlıklı yağlar içeren Akdeniz tipi beslenme modelini benimseyin.
- Yemeklerinizde porsiyon denetimine dikkat edin.
HAREKETSİZLİK
Çağımızın değerli meselelerinden biri olan hareketsizlik; obezite, diyabet, hipertansiyon ve depresyon üzerinden demans riskini artırıyor. Yaz aylarında sıcak hava bilhassa ileri yaştaki bireylerde dış ortam aktivitelerini azaltabiliyor ve bu bireyler hava şartları sebebiyle yürüyüşten kaçınabiliyor. Bilimsel datalar, uzun periyodik hareketsiz hayatın beyin sıhhati açısından bağımsız bir risk göstergesi olabileceğini ortaya koyuyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Hekiminizin önerdiği müddetlerde orta şiddette fizikî aktivite hedefleyin.
- Yürüyüşlerinizi sabah erken saatlerde yahut akşam serin vakit dilimlerinde yapmaya dikkat edin.
SİGARA VE ALKOL
Sigara, damar iç yüzeyini bozarak beyne giden kan akımını azaltıyor ve bilhassa damar tıkanıklığına bağlı bilişsel gerileme riskini yükseltiyor. Alkol de direkt beyinde toksik tesir oluşturarak hafıza ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkiliyor. Bunun yanında alkol kullanımı uyku bozukluğu ve başta B vitaminleri olmak üzere beslenme yetersizlikleri yoluyla bilişsel fonksiyonların bozulmasına katkıda bulunabiliyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Sigara ve alkol tüketiminden kaçının. Bu süreçte zorlanıyorsanız bir sıhhat profesyonelinden kesinlikle dayanak alın.
İŞİTME VE GÖRME KAYBI
Duyusal kayıplar sebebiyle beyne ulaşan işitsel ve görsel uyaranlar azalırken, beynin bu bilgileri sürece kapasitesi de vakitle olumsuz etkilenebiliyor. Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, “İşitme kaybı yaşayan bireylerin konuşmaları takip etmekte zorlandıkları için toplumsal ortamlardan uzaklaşmaları ve yalnız bir hayat sürmeleri bilişsel rezervi zayıflatabilir. Görme kaybı da günlük hayat aktivitelerini, toplumsal etkileşimi ve zihinsel uyarımı azaltarak bilişsel gerilemeyi hızlandırabilir” ikazında bulunuyor.
Nasıl tedbir almalı?
- İşitme ve göz sıhhati için rutin denetimlerinizi sistemli olarak yaptırın.
- Hekiminizin önerdiği tedavilerinizi aksatmayın.
- Sosyal hayattan çekilmeyin ve zihinsel aktivitelerde bulunun.
UYKU BOZUKLUĞU
Yaz aylarında yüksek sıcaklık ve nem uyku kalitesini bozabiliyor. Kronik uykusuzluk ve uyku apnesi; dikkat, bellek ve yürütücü (davranışları planlama, sorun çözme, karar alma üzere üst seviye bilişsel durumlar) işlevleri olumsuz etkileyebiliyor. Bunların yanı sıra uyku bozuklukları, depresyon, anksiyete ve beyin damar hastalıkları riskini artırarak demans gelişimine dolaylı olarak da katkıda bulunabiliyor. Yaz aylarında artan sıcaklık ve nem, sistemsiz uyku saatleri ile sık gece uyanmaları uyku kalitesini daha da bozabiliyor.
Nasıl tedbir almalı?
- Her gün birebir saatlerde uyumaya ve uyanmaya ihtimam gösterin. Yatak odanızı serin, karanlık ve sessiz tutarak uyku hijyenine dikkat edin.
- Horlama, nefes durması yahut gün içinde aşırı uyku hali üzere meseleleriniz varsa kesinlikle bir uzmana başvurun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
