Türkiye’de tütün denetimini güçlendirmeyi amaçlayan sivil bir oluşum olan Değer Hareketi, birinci paydaş toplantısında “Eğitim ve Gençlik” konusuna odaklandı. Toplantının ana gündemi; gençlerin dumansız hava hakkı ve tütün eserlerine erişim oldu.
Değer Hareketi, sivil toplum kuruluşları, uzmanlar ve gençlerin iştirakiyle her ay farklı odak alanlarında paydaş buluşmaları yapmaya devam edecek.
Türkiye’de tütün denetimini güçlendirmek maksadıyla 15 Eylül’de Ankara’da yapılan lansmanla çalışmalara başlayan Değer Hareketi, birinci tematik paydaş buluşmasını “Eğitim ve Gençlik” odağında İstanbul’da gerçekleştirdi.
Toplantıya AIESEC Türkiye, Aile Hekimliği Uzmanları Derneği, Aile Hekimliği Sigara Bırakma Polikliniği, Dumansız Gençlik Girişimi (DGG), İnsan Hakları Akademisi, Genç Hayat Vakfı, Habitat Derneği ve TOÇEV temsilcileri katıldı. Buluşma, farklı alanlardan iştirakçilerin bilgi ve tecrübelerini ortak bir çalışma tabanında bir araya getirdi.
Yapılandırılmış bir siyaset diyaloğu olarak kurgulanan toplantıda iştirakçiler; gençlerin hayat alanlarında karşılaşılan aktüel tütün denetimi sıkıntılarını ele aldı, tahlil ve siyaset tekliflerini kıymetlendirdi ve bu teklifleri karar alıcılara ulaştırmaya yönelik savunuculuk stratejilerini tartıştı. Süreç boyunca gençler, kendilerini direkt ilgilendiren karar ve siyaset süreçlerine katkı sunan etkin paydaşlar olarak konumlandırıldı.
Temiz Hava Hakkı ve Tütün Ürünlerine Erişimde Uygulama Açığı
Eğitim ve Gençlik Paydaş Buluşması’nda tartışmalar; gençlerin hayat alanlarında ve eğitim ortamlarında “dumansız alan” düzenlemelerinin uygulanması, gençlerin tütün ve nikotin eserlerine erişimi, yeni jenerasyon eserler ve perakende satış noktaları için gençleri ve çocukları kapsayan aktif tedbire ve müdahale siyasetlerinin yaygınlığının artırılması odağında yoğunlaştı.
Toplantıda; eğitim ortamlarında ve gençlerin yoğun olarak bulunduğu alanlarda dumansız alan kurallarının çok daha titizlikle uygulanması, okullara yakın bölgelerdeki perakende satış noktalarında tütün eserleri satışının yasaklanması ve eser görünürlüğünün engellenmesi, satış süreçlerinde yaş denetimi yapılması, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün eserleri üzere yeni jenerasyon eserlere erişilebilirliğin denetlenmesi, sosyal medya ve dijital platformlardaki açık ve örtülü tanıtım biçimlerinin kısıtlanması ve karar alıcılara daha kolay ulaşmayı sağlayacak ortak savunuculuk stratejilerine duyulan muhtaçlık iştirakçiler tarafından lisana getirildi.
Toplantıda ayrıca farklı alanlarda gerçekleştirilen saha araştırmalarından elde edilen bulgular iştirakçiler ile paylaşıldı. Bulgular, mevzuatın varlığı kadar faal uygulama, tertipli kontrol, takip ve farklı kurumların eşgüdüm içinde hareket etmesinin de gençlerin ve toplumun korunmasında belirleyici olduğunu ortaya koydu. Ortaya çıkan kıymetli bir bulgu; Nisan–Mayıs 2026 periyodunda Ankara, İstanbul ve İzmir’de 475 kafe, restoran ve barda gerçekleştirilen dumansız alan ahenk araştırmasında, incelenen işletmelerin %75,6’sında en az bir mevzuat ihlali tespit edilmesiydi.
Gençlerin günlük hayatında eser görünürlüğünü inceleyen bir saha araştırması ise Türkiye’nin farklı illerinde 26 okulun yürüme aralığında bulunan 78 tütün satış noktasında gerçekleştirildi. Araştırmada, tütün satış noktalarının %93,6’sında eserlerin açıkça görünür olduğu tespit edildi. Ayrıca bu satış noktalarının %60,5’inde tütün eserlerinin çocuklara hitap eden oyuncak ve şekerlemelerin yanında bulunduğu, %42,1’inde ise eserlerin işletme dışından görülebildiği tespit edildi.
Paydaş buluşmasında Dumansız Gençlik Girişimi gönüllüleri, yeni kuşak tütün ve nikotin eserlerine ait gerçekleştirdikleri bilgi toplama çalışmalarının bulgularını paylaşarak, bu eserlerin İstanbul’da çarçabuk erişilebilir olduğuna ve Türkiye’nin hudut kentlerinde yaygın toptan satış uygulamalarına ait açık deliller sundu.
Eğitim ve Gençlik Politika Öncelikleri
Toplantıda sıkıntıların tespit edilmesiyle birlikte gençlerin ve eğitim ortamlarının daha faal korunmasına yönelik tahlil alanları tartışıldı. Mümkün önlemler; tesiri, aciliyeti ve uygulanabilirliği bakımından ele alındı ve farklı kurumların tahlil süreçlerinde üstlenebileceği roller değerlendirildi.
Toplantının Ortak Çıktısı
- Dumansız hava alanlarına ait kontrol yetkisinin genişletilmesi ve Sağlık Bakanlığı’nın bu yetkiyi farklı kurumlarla paylaşmasının gerekliliği,
- Dumansız hava alanlarına ait ihbar ve şikayet sistemlerinde halkın istekli iştirakini arttıracak takımların oluşturulması,
- Açık alanlarda dumansız hava alanlarının genişletilmesi,
- Tütün satış noktalarında ürünlerin görünürlüğü engelleyen opak dolaplar üzere standart üniteler içinde tutulması,
- Sosyal medya platformları dahil olmak üzere dijital platformlardaki tütün eserlerinin görünürlüğünün azaltılması yönünde karar alıcılara baskı yapılması,
- Görüşülmekte olan mevzuat değişikliği teklifleri bakımından halkın bilgilendirilmesinin ve iştirakine dair düzeneklerin kâfi olmaması.
Toplantıda ayrıyeten, 4207 sayılı Kanun’a ait değişikliklere katkı sunma maksadı ele alındı ve geliştirilecek tekliflerin karar alıcılara ulaştırılması için izlenebilecek formüller üzerinde duruldu.
Savunuculuk Ekosisteminin Genişlemesi için Paydaş Buluşmaları Devam Edecek
Değer Hareketi kapsamında mayıs ayına kadar eğitim, sıhhat ve etraf başta olmak üzere farklı ekosistemleri somut siyaset gayeleri etrafında buluşturmak üzere 8 farklı paydaş buluşması yapılacak. Ekim ayında medya profesyonelleri ve medya kuruluşları, kasım ayında ise sıhhat profesyonelleri ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelecek.
Değer Hareketi Hakkında
Değer Hareketi, Türkiye’de tütün denetimini güçlendirmek ve halk sıhhatini tütün sanayisinin ticari çıkarlarından korumak için çalışan bir sivil toplum hareketidir. Hareket; tütün ve nikotin eserlerinin sıhhat, toplum, iktisat ve etraf üzerindeki tesirlerini daha görünür kılmayı, tütün sanayisinin pazarlama, olağanlaştırma, etkileme ve manipülasyon stratejilerine ait toplumsal farkındalığı artırmayı maksatlar. Değişen eserler ve sanayi uygulamaları karşısında tütün denetimi siyasetlerinin tesirli biçimde uygulanmasını ve daima güçlendirilmesini savunur.
Değer, araştırma ve ispatı, stratejik iletişimi, savunuculuğu ve paydaş iştirakini delilden savunuculuğa uzanan bütüncül bir stratejiyle bir araya getirir. Araştırma ve toplumla etkileşim yoluyla elde edilen bulguları, kamuoyunun anlayabileceği ve karar alıcıların aksiyona dönüştürebileceği iletilere çevirir. Tütün denetimindeki meseleleri görünür kılmayı, farklı paydaşları ortak öncelikler etrafında buluşturmayı ve delile dayalı siyaset değişikliğini desteklemeyi amaçlar.
Neden Değer?
Mesele sırf bir eser ya da ferdî bir seçimden ibaret değildir. Pak hava, sıhhat, çocukları ve gençleri korumak, emniyetli bilgiye erişim ve tesirli, hesap verebilir kamu siyasetleri ortak değerlerimizdir. Değer Hareketi, bu pahaları görünür, savunulabilir ve harekete geçirilebilir kılmak için vardır.
Türkiye’de tütün kullanımı Cumhuriyet tarihinin kaydedilen en yüksek seviyesine ulaşırken sıhhat, iktisat ve etraf üzerindeki yükü de giderek ağırlaşmıştır. Bu tablo karşısında muhtaçlık, ispatı toplumsal iştirake, kamuoyu talebine ve tesirli siyaset uygulamalarına dönüştüren güçlü bir iş birliği tabanı oluşturmaktır.
Bu doğrultuda Değer Hareketi, farklı kesimlerden paydaşları ortak bir gaye etrafında buluşturan sürdürülebilir bir ekosistem kurmayı maksatlar. Bilgi, tecrübe ve uzmanlığın birbirini desteklemesini sağlayarak iş birliğini ve ortak savunuculuğu güçlendirmeyi amaçlar.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
