Meme sıhhati için yapılması gereken denetimler yaşa ve şahsî risklere nazaran değişiyor. 20’li ve 30’lu yaşlarda göğüs farkındalığı ve risklerin bilinmesi ön plana çıkarken, 40’lı yaşlarla birlikte sistemli mamografi taramaları ehemmiyet kazanıyor. Aile hikayesi yahut genetik yatkınlığı bulunan bayanlarda ise takip programının daha erken yaşlarda ve bireye özel planlanması gerekebiliyor. 1-31 Ekim Meme Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında Memorial Göztepe Hastanesi Meme Sağlığı Merkezi’nden Prof. Dr. Ümit Uğurlu, yaşlara nazaran göğüs sıhhati denetimleri ve risk kümesindeki bayanların izlemesi gereken yol hakkında bilgi verdi.
20’li yaşlar: Evvel riskinizi tanıyın
20’li yaşlarda ortalama risk taşıyan ve rastgele bir şikayeti bulunmayan bayanlarda rutin mamografi taraması önerilmemektedir. Fakat bayanların göğüslerinin olağan görünümünü ve yapısını tanımaları; yeni ortaya çıkan kitle, göğüs başında çekilme, bilhassa kanlı göğüs başı akıntısı, ciltte çekinti yahut hal değişikliği üzere durumlarda yaşlarından bağımsız olarak tabibe başvurmaları değerlidir. Bu periyotta kişinin göğüs kanseri açısından riskinin belirlenmesi de değer taşır. Bilhassa yakın akrabalarda genç yaşta göğüs kanseri, ailede birden fazla göğüs yahut yumurtalık kanseri ya da erkek göğüs kanseri hikayesi bulunması daha detaylı kıymetlendirme gerektirebilir. Riskli aile hikayesi bulunan bayanlarda genetik danışmanlık ve gerekli durumlarda genetik testler gündeme gelebilir; yüksek risk saptanırsa takip programı daha erken yaşlarda başlatılabilir.
30’lu yaşlar: Aile hikayesi varsa standart takvimi beklemeyin
Ortalama risk kümesindeki bayanlarda 30’lu yaşlarda da rutin mamografi taraması çoklukla önerilmemektedir. Lakin göğüste fark edilen yeni bir bulgu kesinlikle değerlendirilmelidir. Bu yaşlarda göğüs dokusunun daha yoğun olması sebebiyle şikayete yönelik değerlendirmede ultrasonografi sıklıkla kullanılır; gerekli durumlarda mamografi yahut göğüs MR’ı üzere ek sistemlere başvurulabilir.BRCA1 yahut BRCA2 üzere genetik değişiklikleri bulunan, ömür uzunluğu göğüs kanseri riski yüksek olan yahut genç yaşta göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış bayanlarda ise mamografi ve göğüs MR’ı daha erken yaşlarda takip programına dahil edilebilir. Aile hikayesinde kanserin hangi akrabada ve hangi yaşta görüldüğü, kaç kişinin etkilendiği ve eşlik eden kimi kanser cinsleri de riskin belirlenmesinde kıymetlidir. Bu nedenle takip programı detaylı aile hikayesi ve ferdî risklere nazaran planlanmalıdır.
40’lı yaşlar: Mamografiyi takviminize çabucak ekleyin
40’lı yaşlarla birlikte göğüs kanseri taramasında yeni bir devir başlar. Şimdiki milletlerarası kılavuzlarda taramanın sıklığı konusunda kimi farklılıklar bulunmakla birlikte, 40 yaşından itibaren mamografi ile nizamlı taramanın gündeme alınması önerilmektedir. Tarama aralığı kişinin yaşı, göğüs yapısı, şahsî ve ailesel riskleri dikkate alınarak doktoruyla birlikte belirlenmelidir. Mamografinin en değerli avantajlarından biri, şimdi elle hissedilemeyen ve rastgele bir şikayete sebep olmayan birtakım göğüs kanserlerinin erken periyotta saptanabilmesidir. Bu sebeple “Mememde hiçbir sorun hissetmiyorum” niyeti taramayı ertelemek için münasebet olmamalıdır. Yoğun göğüs dokusu bulunan bayanlarda ise mamografinin kıymetlendirilmesi daha güç olabilir. Bu durumda kişinin kişisel riskleri de dikkate alınarak ultrasonografi yahut göğüs MR’ı üzere ek görüntüleme formüllerinin gerekip gerekmediğine doktor tarafından karar verilmelidir.
50’li yaşlar: Sistemli taramayı aksatmayın
Meme kanseri riski yaşla birlikte arttığı için 50’li yaşlarda tertipli mamografi taramalarının sürdürülmesi değerlidir. Bayanın risk durumuna ve takip edildiği programa nazaran mamografi yıllık yahut iki yıllık aralıklarla planlanabilir. Bu devirde daha evvel yapılan mamografilerin saklanması da kıymet taşır. Radyoloji uzmanının şimdiki imajları evvelki yıllardaki mamografilerle karşılaştırabilmesi, göğüs dokusunda vakit içinde ortaya çıkan değişikliklerin kıymetlendirilmesine yardımcı olabilir. Menopoz sonrası periyotta ortaya çıkan yeni bir göğüs kitlesi, göğüs başı yahut cildinde değişiklik ya da olağan dışı göğüs başı akıntısı “yaşa bağlı olağan bir değişiklik” olarak değerlendirilmemeli; tarama vakti beklenmeden tabibe başvurulmalıdır.
60 yaş ve sonrası: “bu yaştan sonra gerek yok” demeyin
Meme kanseri taraması sadece genç ve orta yaşlı bayanları ilgilendiren bir husus değildir. Yaş ilerledikçe göğüs kanseri riski devam etmektedir. Bu sebeple sağlıklı olan ve ömür beklentisi uygun olan bayanlarda mamografi taramalarının sürdürülmesi ehemmiyet taşır. İleri yaşlarda taramanın devam edip etmeyeceğine sırf takvim yaşı üzerinden karar verilmemelidir. Bayanın genel sıhhat durumu, eşlik eden hastalıkları, evvelki göğüs bulguları ve kişisel riskleri birlikte değerlendirilmelidir.
Her yaşta geçerli kural: Bir değişiklik varsa 40 yaşını bekleme
Tarama programları şikayeti olmayan bayanlar için oluşturulur. Memede yahut koltuk altında yeni bir kitle, göğüs başında ya da ciltte çekinti, hal değişikliği yahut bilhassa kanlı akıntı varsa “mamografi yaşım gelmedi” fikriyle beklenmemelidir. Meme sıhhatinde takip yaşa ve şahsî riske nazaran planlanmalıdır. 20’li yaşlarda riskin bilinmesi, 30’lu yaşlarda aile hikayesinin kıymetlendirilmesi, 40’lı yaşlardan itibaren ise nizamlı taramaların programa alınması değerlidir. Ailesel yahut genetik riski yüksek bayanlarda bu takvim daha erken başlayabilir.
Meme sıhhati planı bireye özel 20 yaşında başlıyor, 40’ta değişiyor
Meme sıhhatinde takip programını belirleyen en değerli ögelerden biri ferdî risk seviyesidir. Ailede bilhassa genç yaşta göğüs yahut yumurtalık kanseri görülmesi, BRCA1/BRCA2 üzere genetik değişikliklerin bulunması ya da genç yaşta göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması standart tarama programını değiştirebilir. Yüksek riskli bayanlarda mamografi 40 yaşından evvel başlayabilir ve göğüs MR’ı takip programına eklenebilir. Bu sebeple bilhassa aile hikayesi bulunan bayanlarda öncelikle kişisel risk değerlendirilmeli, taramanın başlangıç yaşı ve usulü buna nazaran belirlenmelidir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
