Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, sağlıklı yas süreci hakkında açıklamalarda bulundu.
Amaç kaybı unutmak değil, onunla birlikte yaşamayı öğrenebilmek!
Kederin, sevdiğimiz birini ya da bizim için mana taşıyan rastgele bir şeyi kaybettiğimizde verdiğimiz doğal ve sağlıklı bir ruhsal reaksiyon olduğunu tabir eden Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, “Aslında yas tutabilmek, bağ kurabilme kapasitemizin bir göstergesidir.” dedi.
Toplumda ‘yasın beş evresi’ olarak bilinen inkâr, öfke, pazarlık, depresif duygulanım ve kabullenme modeli olduğunu aktaran Tunçel, “Ancak aktüel psikoloji literatürü, herkesin bu evreleri birebir sırayla yahut tıpkı yoğunlukta yaşamadığını gösteriyor. Yas doğrusal ilerleyen bir süreç değil; kişi kimi günler kendini yeterli hissederken, birtakım günler kaybı yine birinci günkü kadar yoğun yaşayabilir. Sağlıklı yas sürecinde kişi vakitle kaybın gerçekliğini kabul etmeye, kaybın yarattığı duygusal acıyla yaşamayı öğrenmeye ve hayatına yeni bir mana kazandırmaya başlar. Gaye kaybı unutmak değil, onunla birlikte yaşamayı öğrenebilmektir.” formunda konuştu.
Yasın makul bir son kullanma tarihi yok!
Yasın muhakkak bir son kullanma tarihi olmadığına işaret eden Tunçel, “Birçok kişi için birinci birkaç ay en yoğun devir olsa da, kaybın tesirleri bir yıl hatta daha uzun müddet farklı yoğunluklarda hissedilebilir. Bu büsbütün bireyin kişilik özelliklerine, kaybın niteliğine, toplumsal takviye sistemine ve hayat hikayesine bağlıdır.” dedi.
Ancak birtakım belirtilerin, profesyonel kıymetlendirme gerektirebileceğini kaydeden Tunçel, şöyle devam etti:
“Aylar geçmesine karşın günlük ömrü sürdüremeyecek seviyede yoğun fonksiyon kaybının devam etmesi, daima ve değişmeyen yoğun hasret, kaybı kabullenememe ve hayatın büsbütün durmuş hissedilmesi, kendini aşırı suçlama yahut değersizlik kanılarının baskın hale gelmesi, hayattan büsbütün çekilme, toplumsal bağlantıların sona ermesi, ümitsizlik, ömrün anlamsız olduğu fikirleri yahut intihar niyetlerinin ortaya çıkması, yoğun uyku ve iştah bozukluklarının uzun mühlet devam etmesi. Bu belirtiler her vakit depresyon manasına gelmez; lakin uzamış yas bozukluğu yahut klinik depresyon açısından kesinlikle ruh sıhhati uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.”
Bastırılan hisler ortadan kaybolmaz; sadece söz biçimini değiştirir!
Toplumda ‘güçlü olmalısın’, ‘ağlama’, ‘hayat devam ediyor’ üzere bildirilerin sıkça verildiğine değinen Tunçel, “Oysa bastırılan hisler ortadan kaybolmaz; sadece söz biçimini değiştirir.” dedi.
Duygularını uzun mühlet bastıran şahıslarda telaş bozuklukları, depresyon, öfke patlamaları, panik belirtileri yahut travma sonrası gerilim belirtilerinin daha sık görülebileceğini vurgulayan Tunçel, “Bunun yanında kronik gerilim sebebiyle uyku sorunları, kas ağrıları, baş ağrıları, mide-bağırsak yakınmaları, bağışıklık sisteminde zayıflama ve kronik yorgunluk üzere fizikî belirtiler de ortaya çıkabilir. Sağlıklı yas, acıyı daima yaşamak değil; gerektiğinde tabir edebilmek, dayanak alabilmek ve vakit içinde ömürle tekrar bağ kurabilmektir.” diye konuştu.
Yas, hayatın manasının ve beklentilerin değişmesiyle de ortaya çıkabilir!
Kederin sırf mevt sonrası yaşanan bir his olmadığına dikkat çeken Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, “İnsanlar hayatlarında kıymet verdikleri her şeyi kaybettiklerinde yas yaşayabilirler. Bir boşanma, uzun müddet emek verilen bir işin kaybedilmesi, önemli bir hastalık tanısı almak, uzuv kaybı yaşamak, doğurganlığın kaybı, göç etmek, ekonomik kayıplar yahut kişinin geleceğe dair hayallerinin yıkılması da misal yas süreçlerini tetikleyebilir. Zira yasın temelinde sırf bir kişinin kaybı değil, kişinin omurundaki mananın, inanç hissinin, rollerinin yahut geleceğe ait beklentilerinin değişmesi vardır. Bu sebeple ‘Bu kadar üzülecek ne var?’ üzere telaffuzlar yerine, her bireyin yaşadığı kaybın kendi omurundaki manasını dikkate almak gerekir.” açıklamasını yaptı.
İlaç tedavisi direkt yası ortadan kaldırmak maksadıyla uygulanmaz!
Her yas sürecinin tedavi gerektirmediğini lisana getiren Tunçel, “Doğal yas, birçok vakit inançlı bir toplumsal dayanak ve gerektiğinde ruhsal danışmanlıkla sağlıklı biçimde ilerler. Fakat yas uzamış, kişinin hayatını önemli biçimde etkilemeye başlamış yahut depresyon, travma ya da telaş bozukluğu üzere ek ruhsal problemler gelişmişse profesyonel dayanak ehemmiyet kazanır.” dedi.
Bu durumda uygulanabilecek yaklaşımlara açıklık getiren Tunçel, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Yas odaklı psikoterapi, kaybın manalandırılması, yoğun hasret hissinin işlenmesi ve kişinin hayatına yine ahenk sağlamasını desteklemeyi maksatlar. Bilişsel davranışçı terapi, suçluluk, ümitsizlik ve fonksiyonelliği bozan fikir kalıplarının ele alınmasına yardımcı olur. Travma odaklı terapiler, bilhassa ani, beklenmedik yahut travmatik kayıplarda uygulanabilir. Destekleyici psikoterapi ve küme terapileri, emsal tecrübeleri yaşayan bireylerle inançlı paylaşım alanı oluşturabilir. Aile terapisi, bilhassa aile sistemini etkileyen kayıplarda bağlantı ve ahenk sürecini destekleyebilir.
İlaç tedavisi ise direkt yası ortadan kaldırmak emeliyle uygulanmaz. Şayet şahısta klinik depresyon, ağır anksiyete, travma sonrası gerilim bozukluğu yahut önemli uyku meseleleri üzere eşlik eden psikiyatrik tablolar varsa, psikiyatri uzmanı tarafından uygun görülen medikal tedavi psikoterapiyle birlikte planlanabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
