Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın, mutsuzluk ile depresyon arasındaki farklar ile depresyonun belirtileri, risk faktörleri ve ne vakit profesyonel takviye alınması gerektiği hakkında açıklamalarda bulundu.
Depresyon, mevsimin büsbütün değişmesi üzeredir; artık hava daima karanlık, daima soğuktur!
Mutsuzluk ve depresyon arasındaki temel farkın hava durumu metaforuyla açıklanabileceğini lisana getiren Cumali Aydın, “Günlük mutsuzluk, apansız bastıran bir yaz yağmuruna emsal; iş yerinde aksi bir olay yaşanır, sevdiğiniz biriyle tartışırsınız, moraliniz bozulur ancak bir kahve içip arkadaşınızla konuştuktan sonra hava tekrar açar. Depresyon ise mevsimin büsbütün değişmesidir; artık ortalık daima karanlık, hava daima soğuktur ve siz giyinme şeklinizle bu durumu değiştiremezsiniz.” dedi.
Kriterlere nazaran, sihirli formülün ‘süre ve işlevsellik’ olduğunu söz eden Aydın, “Üzgün hissetmek olağandır, fakat neredeyse her gün, günün büyük kısmında süren ve en az iki hafta boyunca devam eden bir çökkünlük hali varsa alarm zilleri çalar. Buna ek olarak, daha evvel keyif aldığınız şeylere karşı besbelli bir isteksizlik (anhedoni) başlamışsa ve uyku, iştah, güç düşüklüğü üzere bedensel sinyaller eşlik ediyorsa, bu artık ‘sadece bir ruh hali’ değil, tedavi gerektiren bir klinik tablodur. Örneğin, terfi alamadığına üzülen bir kişi hafta sonu hoş bir yemekte bunu unutabilirken, depresyondaki kişi terfiye değil, yemeğin varlığına karşı bile hissizleşir.” formunda konuştu.
Uzun süren mutsuzluk depresyon riskini artırır, lakin bu bir yazgı değil!
Uzun süren mutsuzluğun her vakit depresyona dönüşebileceği inancının gerçek olmadığına işaret eden Cumali Aydın, “Uzun süren mutsuzluk, depresyon için önemli bir risk faktörüdür, adeta kuru bir ormanın kıvılcım beklemesi üzeredir. Lakin bu bir mukadderat değildir.” dedi.
Kronik gerilime maruz kalan bir bireyin beynindeki hipokampus bölgesinde küçülme görülebildiğini hatırlatan Aydın, “Bu da depresyona giden yolun taşlarını döşeyebilir. Lakin bu süreçte devreye giren hami faktörler vardır; toplumsal dayanak, manalı uğraşlar ve ruhsal dayanıklılık. Örneğin, yıllardır ekonomik zorluk çeken bir birey, güçlü aile bağları ve manevi inançları sayesinde bu kronik mutsuzluğu taşıyabilir ve klinik depresyona dönüşmeden ayakta kalabilir. Mutsuzluğu bir bataklık üzere düşünün; uzun mühlet içinde durmak riski artırır ancak gerçek nefes teknikleri ve yardım eli ile oradan çıkmak mümkündür.” diye konuştu.
Doğal mutsuzluğunuzu, oburlarının yapay mutluluğuyla kıyaslamayın!
Sosyal medyanın çağdaş çağın en büyük tuzaklarından biri olduğuna dikkat çeken Cumali Aydın, şöyle devam etti:
“Sosyal medya, herkesin hayatının yalnızca ‘en uygun anlarından’ oluşan bir fragmanı sunar. Siz kendi kamera arkanızı, dağınık odanızı ve ağlama krizlerinizi bilirken, karşınızdakinin yalnızca ışıltılı kısmını görmek bir ‘karşılaştırma zehirlenmesi’ yaratır. Toplumsal Karşılaştırma Teorisi’ne nazaran, daima yukarı hakikat karşılaştırma yapmak yetersizlik hissini körükler. Araştırmalar, insanların arkadaşlarının olumsuz duygusal tecrübelerini sistematik olarak hafife aldığını gösteriyor. Bu da şu tehlikeli yanılgıya yol açıyor: ‘Herkes memnun, bir tek ben kötü hissediyorum; demek ki bende bir sorun var.’ Oysa hissettiğiniz şey büsbütün olağan bir insani dalgalanma olabilir. Kendi doğal mutsuzluğunuzu, diğerlerinin yapay mutluluğuyla kıyaslayarak kendinize haksız yere ‘hasta’ etiketi yapıştırmamanızı öneririm.”
‘Depresyonda değilim ancak üzgünüm’ demek, ‘dizim ağrıyor lakin kırık değil’ demeye benzer!
‘Kendimi berbat hissediyorum fakat depresyonda değilim’ halindeki bakış açısının birden fazla vakit son derece yanlışsız ve sağlıklı bir içgörü olduğunu vurgulayan Aydın, “Ruh sıhhati okuryazarlığının en kıymetli göstergelerinden biri, duygusal acıyı patolojiden ayırt edebilmektir.” dedi.
“Kayıp, hayal kırıklığı yahut varoluşsal sorgulamalar sonucu kendinizi berbat hissetmeniz, ruhunuzun çalıştığını gösterir.” diyen Aydın, ‘depresyonda değilim ancak üzgünüm’ demenin ‘dizim ağrıyor fakat kırık değil’ demeye benzediğini söyledi.
Ağrı var, gerçek ve can sıkıcı; ancak bacağın alçıya gereksinimi yok. Bu ayrımı yapabilmenin, kişinin hislerini yok saymadan onları sahiplenmesini sağladığını aktaran Aydın, “Ancak burada ince bir çizgi var: Şayet kişi, ‘ben güçlüyüm, depresyonda olamam’ üzere katı bir savunma düzeneğiyle gerçek belirtileri görmezden geliyorsa, bu da bir inkardır. Sevdiği birini kaybeden birinin derin yas tutması olağandır ve bu depresyon değildir; lakin bu yas yıllar sonra bile kişinin kendine bakımını büsbütün engelliyor ve daima bir mevt isteğine dönüşüyorsa, burada durup tekrar düşünmek gerekir.” açıklamasını yaptı.
Duygulara karşı verilen savaş, onları daha da büyütür!
Mutsuzlukla baş ederken birinci kuralın, onunla savaşmayı bırakmak olduğunu kaydeden Aydın, “Duygulara karşı verilen savaş, onları daha da büyütür.” dedi.
Bunun yerine Davranışsal Aktivasyon denilen tekniğin denenmesini öneren Aydın, “Beyniniz ‘hiçbir şey yapmak istemiyorum’ dediğinde bile, sizi evvelden keyifli eden kısa bir yürüyüş, bir arkadaşa sesli bildiri atmak üzere küçük bir hareketi yalnızca bir deney olarak yapın. Hareketi yapmadan motivasyonun gelmesini beklemek, arabayı itmeden motorun çalışmasını beklemeye emsal. Fizyolojik olarak, tertipli ve tempolu yürüyüşün hafif ve orta seviye depresyonda en az kimi ilaçlar kadar tesirli olduğu, çalışmalarla kanıtlanmıştır. Ayrıyeten, minnet (şükran) günlüğü tutmak, beynin olumsuz filtrelerini kırmak için bilimsel olarak desteklenen bir usuldür. Her gece yatmadan evvel o gün uygun giden 3 şeyi yazmak, vakitle nöral yolları müspete yanlışsız kaydırabilir. Unutmayın, yemek yemek, duş almak üzere en temel öz bakım aksiyonları bile bu periyotta büyük bir zaferdir; kendinizi bunlar için takdir edin.” sözlerini kullandı.
‘Uyusam ve hiç uyanmasam’ üzere pasif mevt niyetleri bile hafife alınmamalı!
Geciktirilmemesi gereken noktanın, duygusal acının fonksiyonelliği büsbütün yuttuğu an olduğunun altını çizen Aydın, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Şu üç durum, acil durum sinyalidir: Birincisi, işe gidememek, derslere odaklanamamak yahut çocuğunuzla ilgilenememek üzere gündelik rollerinizin önemli biçimde aksaması. İkincisi ve en kıymetlisi, bir kurtuluş yolu olarak vefat kanısının zihninizde sık sık belirmeye başlaması; ‘uyusam ve hiç uyanmasam’ üzere pasif vefat niyetleri bile hafife alınmamalı. Üçüncüsü ise, artık acıya karşı hissizleştiğiniz, duygusal olarak büsbütün boşaldığınız ve hiçbir şeyin mana tabir etmediği o derin çukurdur. Bilhassa ‘benim durumum ümitsiz, kimse beni anlamaz’ kanısı, depresyonun size oynadığı en büyük oyundur ve yardım aramanın önündeki en büyük pürüzdür. Bir uzmana ulaşmak için kusursuz hissetmeyi beklemeyin; kendinizi bir arkadaşınız yerine koyun, o bu halde olsa ne yapmasını söylerdiniz? İşte o şefkati kendinize gösterip telefonu açtığınız an, düzgünleşme seyahati çoktan başlamıştır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
