Dünya genelinde ve ülkemizde kanserin görülme sıklığı giderek artıyor. Bu artışın esas nedenleri ortasında; ömür mühletinin uzaması, sigara kullanımı, obezite, sıhhatsiz beslenme alışkanlıkları, fizikî hareketsizlik ve kimi çevresel risk faktörleri yer alıyor. Üstelik kanser kalp damar hastalıklarından sonra dünya genelinde en sık görülen ikinci mevt nedeni olarak öne çıkıyor. Bilhassa gelişmiş ülkelerde kimi yaş kümelerinde ise birinci sıraya yaklaşıyor. Dünya Sıhhat Örgütü’nün datalarına nazaran, dünyada her yıl yaklaşık 20 milyon bireye kanser tanısı konuluyor ve yaklaşık 10 milyon kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. Türkiye’de de her yıl yaklaşık 230–240 bin yeni kanser vakası görülüyor. Acıbadem Maslak Hastanesi Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Ömer Fatih Ölmez, aslında kanserin risk faktörlerinin değerli bir kısmının denetim altına alınabildiğini belirterek, “Bilimsel çalışmalar, uygun tedbirler alındığında kanserlerin yaklaşık yüzde 30–40’ının önlenebileceğini göstermektedir. Kanserden korunmada en temel kurallar ise sigara kullanmamak, sağlıklı beslenmek ve sistemli idman yapmaktır. Bunların yanı sıra tarama tetkiklerini sistemli olarak yaptırmak da kanser riskini değerli ölçüde azaltabilmektedir” diyor. Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Ömer Fatih Ölmez, kanserden korunmak için dikkat etmemiz gereken 10 kuralı anlattı; kıymetli teklifler ve ihtarlarda bulundu.
Sigara ve tütün eserlerinden uzak durun
Sigara dumanında dört binden fazla kimyasal unsur bulunuyor ve bunların 50’den fazlasının kansere yol açabildiği biliniyor. Bu tesiri nedeniyle sigara ve tütün eserleri; başta akciğer kanseri olmak üzere ağız, gırtlak, pankreas, mesane ve böbrek üzere pek çok kanser tipine yol açabiliyor. Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Ömer Fatih Ölmez, “Araştırmalar, akciğer kanserinin yüzde 90’ından sigara ve tütün eserlerinin sorumlu olduğunu ortaya koymaktadır. Münasebetiyle, bu ziyanlı alışkanlığın bırakılması yaşamsal değer taşımaktadır” diyor.
Akdeniz tipi beslenin
Sebze, meyve, tam tahıllar ve liften güçlü besinlerin tüketildiği “Akdeniz tipi” beslenme kanser riskinin azalmasında değerli bir rol oynuyor. Bu besinler içerdikleri antioksidanlar, vitaminler ve fitokimyasallar sayesinde hücrelere ziyan veren özgür radikalleri azaltarak DNA hasarını önlemeye yardımcı oluyor. Bunun yanı sıra liften güçlü besinler, bağırsakta ziyanlı hususların daha süratli atılmalarını sağlayarak, bilhassa kolorektal kanser riskini düşürüyor. Araştırmalar, liften varlıklı beslenmenin kimi kanser çeşitlerinde riski yaklaşık yüzde 20 oranında azaltabileceğini gösteriyor.
Sağlıklı kilonuzu koruyun
Çağımızın kıymetli sıhhat meselelerinden biri olan obezite, kanser riskini artıran esas faktörler ortasında yer alıyor. Obezite; kronik iltihap, artmış insülin ve IGF-1 hormon seviyeleri ile yağ dokusundan salgılanan östrojen üzere birtakım hormonların artışı yoluyla hücre çoğalmasını tetikleyebiliyor. Bu durum kimi kanser cinslerinin gelişimine taban hazırlayabiliyor. Obezitenin bilhassa göğüs, kolon, rahim, pankreas ve karaciğer kanseriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Haftada en az 150 dakika idman yapın
Düzenli antrenman; bağışıklık sistemini güçlendirmesi, hormon istikrarını düzenlemesi, bağırsak hareketlerini artırması ve kronik iltihabı azaltması sayesinde kanser riskini düşürebiliyor. Büyük ölçekli çalışmalar; nizamlı antrenmanın kanser riskini yaklaşık yüzde 10 – 30 oranında azalttığını gösteriyor. Nizamlı fizikî aktivitenin bilhassa kolon ve göğüs kanseri üzerinde tesirli olduğunu belirten Prof. Dr. Ömer Fatih Ölmez, “Sağlıklı bir ömür için haftada en az 150 dakika orta seviyede idman yapılması önemlidir” diyor.
Alkolden uzak durun
Alkol bedende asetaldehit ismi verilen toksik bir hususa dönüşerek oksidatif gerilim ve hormonal değişikliklere yol açabiliyor. Bu durum DNA’ya ziyan vererek hücrelerin denetimsiz çoğalmasını kolaylaştırabiliyor. Alkol tüketimi; karaciğer, ağız, yemek borusu, göğüs ve kolon kanserleriyle alakalı oluyor. Alkol tüketimi arttıkça kanser riski de yükseliyor.
İşlenmiş et eserlerinden kaçının
İşlenmiş et tüketimi bilhassa kolorektal kanser riskini artırabiliyor. Salam, sucuk ve sosis üzere işlenmiş eserler; içerdikleri nitrit ve nitratların kansere neden olabilen N-nitrozo bileşiklerine dönüşmesi sebebiyle risk oluşturuyor. Ayrıyeten, bu eserler yüksek sıcaklıkta pişirildiğinde oluşan ziyanlı bileşikler de DNA hasarına yol açabiliyor.
Güneşin ziyanlı ışınlarından korunun
Aşırı güneş ışığına maruz kalmak cilt kanserlerinin en kıymetli nedenlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Güneşten korunmak ve yüksek müdafaa faktörlü güneş kremi kullanımı riski azaltabiliyor. Bu nedenle güneşin ziyanlı ultraviyole ışınlarının yeryüzüne en dik geldiği 11:00 – 15:00 saatleri ortasında mümküne dışarı çıkmayın. Mecbursanız güneş koruyucunuzu güneşe çıkmadan yarım saat evvel uygulamayı ihmal etmeyin.
Enfeksiyonlara karşı aşı olun
HPV (Human Papilloma Virüsü) enfeksiyonu rahim ağzı kanseri; hepatit B ve C virüsleri ise karaciğer kanseriyle alakalı oluyor. Aşı olmak bu kanserlerin önlenmesinde tesirli bir sistem olarak yerini koruyor.
Tarama programlarını ihmal etmeyin!
Meme kanseri için mamografi, kolon kanseri için kolonoskopi ve rahim ağzı kanseri için Pap smear ile HPV (Human Papilloma Virüsü) tarama testleri kanserin önlenmesi açısından büyük bir ehemmiyete sahip. Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Ömer Fatih Ölmez, hiçbir yakınmanız olmasa bile bu tarama prosedürlerini tertipli olarak yaptırmanızın yaşamsal değer taşıdığına dikkat çekiyor.
Kolonoskopi: Kansere dönüşebilen poliplerin saptanması için 45 yaşından itibaren 5-10 yılda bir kolonoskopi öneriliyor. Ailede kolon kanseri hikayesi varsa tarama 40 yaşında başlatılabiliyor. İltihabi bağırsak hastalığı üzere risk faktörlerinde takvim daha öne çekilebiliyor.
Pap smear ve HPV DNA testi: 21 yaşından itibaren her 3 yılda bir Pap smear testi yaptırılması gerekiyor. 30 yaşından sonra 5 yılda bir Pap Smear ile birlikte HPV DNA testinin yapılması, rahim ağzı kanserine neden olabilen CIN (Cervical Intraepithelial Neoplasia) lezyonlarının erken saptanmasını sağlıyor.
Mamografi: 40 yaşından itibaren yılda bir kere yapılan mamografi taramasıyla göğüs kanserinin öncül lezyonları tespit edilebiliyor.
Zararlı çevresel unsurlardan kaçının
Hava kirliliği ve kimi kimyasallar (asbest, kurşun, arsenik, pestisit ve civa) DNA hasarına ve inflamasyona neden olarak bilhassa akciğer kanseri riskini artırabiliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
