Çoğumuz uykuyu, yoğun geçen bir günün akabinde sadece dinlenmek ya da sonraki güne güç toplamak için ayırdığımız pasif bir vakit dilimi olarak görüyoruz. Halbuki uyku, vücudun adeta “bakıma alındığı”, hücrelerin yenilendiği, organların onarıldığı ve biyolojik istikrarın tekrar kurulduğu en faal süreçlerden biri. Sağlıklı bir ömrün temelinin kaliteli ve kâfi uykudan geçtiğini belirten Acıbadem Life Danışmanı, Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ceyda Erel Kırışoğlu, “Kalitesiz yahut yetersiz uyku yalnızca sonraki günkü yorgunlukla hudutlu kalmaz; nöronal bağlardan hormonlara, kalbin kasılma dinamiklerinden bağışıklık ve üreme hücrelerine kadar tüm insan fizyolojisini sarsan sistemik bir çöküşe taban hazırlar” diyor ve uyku sırasında vücudumuzda değişen 10 hayati süreci sıralıyor.
UYKUDA ASLINDA HİÇBİR ŞEY UYUMUYOR
Günün yaklaşık üçte birini uykuda geçiriyoruz. Fakat uyuduğumuz saatlerde dinlenen aslında biz değiliz. Beynimiz toksinleri temizliyor, bağışıklık sistemimiz adeta yine programlanıyor, hormonlarımız dengeleniyor, kalbimiz ve damarlarımız günün yorgunluğunu atıyor, hücrelerimiz ise hasar gören dokuları onarmaya başlıyor. Prof. Dr. Ceyda Erel Kırışoğlu, “Kalitesiz yahut yetersiz uyku, yalnızca sonraki günü yorgun geçirmenize sebep olmaz. Uzun vadede insan fizyolojisinin temel yapı taşlarını etkileyerek sistemik bir çöküşe taban hazırlayabilir. Bu sebeple kaliteli uyku, sağlıklı yaş almak için de vazgeçilmezdir” diyor.
BEYİNDEN BAĞIRSAKLARA, METABOLİZMADAN CİLDE UYKU İLE DEĞİŞEN 10 HAYATİ SÜREÇ
1. Beyin gün uzunluğu biriken yükü temizliyor
Gün boyunca beynimiz durmadan çalışıyor; düşünüyor, öğreniyor, karar veriyor ve bunun sonucunda metabolik atıklar birikiyor. Kaliteli uyku sırasında beyin adeta gece vardiyasına geçerek bu atıkları temizliyor, gün içinde öğrendiklerimizi hafızaya yerleştiriyor ve sonraki güne hazırlanıyor. Bu paklık süreci gereğince gerçekleşmez ise beyin vakitle “toksik yük” altında kalıyor. Uzun müddetli uykusuzluk Alzheimer ve Parkinson üzere hastalıkların riskini artırabiliyor.
2. Kalbiniz de gece dinlenmeye gereksinim duyuyor
Sağlıklı bir uykuda kalp atışları yavaşlıyor, tansiyon düşüyor ve damarlar günün yükünü atıyor. Fakat yetersiz uyku bu doğal dinlenme sürecini bozabiliyor. Kalp daima çalışmaya devam ettiği için damarlar daha fazla yıpranıyor; yüksek tansiyon, ritim bozukluğu, kalp krizi ve felç riski artabiliyor. Kalp krizi ve inme hadiselerinin sabahın erken saatlerinde tepe yapmasının temel sebebi, uykusuzluğun yarattığı bu sistemik gerilim yükü.
3. Bağışıklık sistemi gece güç kazanıyor
Uykuda bağışıklık sistemimizin adeta savunma tatbikatı geçirdiğini söyleyen Prof. Dr. Ceyda Erel Kırışoğlu, “Vücudumuz enfeksiyonlarla gayret edecek savunma hücrelerinin kıymetli bir kısmını uyku sırasında hazırlıyor. Uykusuz kalan bir bireyde, bedenin virüsleri tanıma ve onlara karşı antikor üretme kapasitesi değerli ölçüde düşer. Araştırmalar, uyku mühleti kısıtlı bireylerin, kâfi uyuyanlara nazaran soğuk algınlığına yakalanma ihtimalinin 3-4 kat daha fazla olduğunu göstermektedir. Hatta uykusuzluk aşılardan alınan hami aktifliği bile azaltabiliyor” diyor.
4. Kanserle uğraşta de uyku etkili
Uyku sırasında bedenimiz sırf dinlenmiyor, hasar gören hücreleri de onarıyor. Gece salgılanan melatonin, sadece bir uyku hormonu değil; tıpkı vakitte hücre içi DNA hasarlarını onaran çok güçlü bir antioksidan olmasının yanı sıra tümör baskılayıcı genlerin çalışmasını destekliyor. Bilhassa gece vardiyasında çalışanlarda yahut sirkadiyen ritmi bozuk bireylerde göğüs, prostat ve kolon kanseri riskinin artması, uykunun kanserle çabadaki rolünün ehemmiyetine dikkat çekiyor.
5. Mikrobiyata uykusuzluğu
Bağırsaklarımızdaki faydalı bakteriler de tıpkı bizim üzere bir biyolojik ritme sahip. Gündüz besinlerin sindirilmesine yardımcı olurken, gece bağırsak duvarını onarmaya başlıyorlar. Yetersiz uyku bu nizamı bozarak reflü, şişkinlik, hazımsızlık ve bağırsak sorunlarını artırabiliyor.
6. Doğal GLP-1 : uyku
Az uyuduğunuz günün sonraki sabahı sebep daha çok tatlı yahut hamur işi istediğinizi hiç düşündünüz mü? Bunun sebebi yalnızca irade değil. Uykusuzluk, tokluk hissini azaltırken açlık hissini artıran hormonları değiştiriyor. Birebir vakitte kan şekerinin dengelenmesini zorlaştırıyor ve vakitle diyabet riskini yükseltebiliyor.
7. Böbrekler gece mesaisine çıkıyor
Uyku sırasında böbrekler bedenin su ve mineral istikrarını tekrar düzenliyor. Bu sebeple kaliteli uyku, böbreklerin daha verimli çalışmasına yardımcı oluyor. Prof. Dr. Ceyda Erel Kırışoğlu, “Geceleri 5 saatten az uyuyan bireylerde böbrek işlevlerinde süratli gerileme ve Kronik Böbrek Hastalığı gelişme riskinin, 7-8 saat uyuyanlara kıyasla iki katından fazla olduğu görülmüştür” diyor.
8. Doğurganlık da uykudan etkileniyor
Kaliteli uyku, bayan ve erkek üreme hormonlarının tertipli salgılanması için de büyük kıymet taşıyor. Uzun vadeli uykusuzluk erkeklerde sperm kalitesini azaltabilirken, bayanlarda adet tertibini ve yumurtlamayı olumsuz etkileyebiliyor.
9. Ruh halimiz gece şekilleniyor
Uyku sırasında beyin sırf dinlenmiyor, gün içinde yaşadığımız olayları da işleyerek duygusal yükümüzü hafifletiyor. Bu süreç gereğince gerçekleşmediğinde kişi daha gergin, korkulu, tahammülsüz ve mutsuz hissedebiliyor. Uzun müddetli uykusuzluk depresyon ve anksiyete riskini de artırabiliyor.
10. Hoşluk uykusu sahiden var
Gece boyunca ciltte kan sirkülasyonu artıyor, kolajen üretimi hızlanıyor ve gün içinde oluşan hasarlar onarılıyor. Bu sebeple kaliteli uyku cildin daha canlı görünmesine katkı sağlarken, kronik uykusuzluk cildin daha mat görünmesine ve kırışıklıkların daha erken ortaya çıkmasına sebep olabiliyor.
UYKU, SADECE DİNLENME DEĞİL KENDİNE YAPACAĞINIZ BİR SAĞLIK YATIRIMI
Kaliteli uykunun sonraki güne dinlenmiş başlamaktan çok daha fazlası olduğunu belirten Acıbadem Life Danışmanı, Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ceyda Erel Kırışoğlu, “Sağlıklı uyku döngüsü biyolojik yaşımızı da etkileyen en değerli hayat alışkanlıklarından biri. “Longevity yaklaşımında maksat sırf daha uzun yaşamak değil, sağlıklı geçirilen yılları artırmaktır. Beyinden bağışıklık sistemine kadar tüm tamirat düzeneklerinin çalıştığı kaliteli uyku da bu amacın vazgeçilmez bir parçasıdır” diyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
