Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 20-21 Haziran 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek Yükseköğretim Kurumları Sınavı’na (YKS) sayılı günler kala öğrenciler, aileler ve eğitimciler için kıymetli değerlendirmelerde bulundu.
Sınav yaklaşırken sonuç odaklı değil süreç odaklı düşünme öğretilmeli
Adayların imtihan korkusunu yönetmeyi öğrenmesinin kıymetine işaret eden Prof. Dr. Tarhan, “Sınav yaklaşırken sonuç odaklı değil süreç odaklı düşünme öğretilmelidir. Sonuç odaklı düşünmek, ‘Geçti mi, kaldı mı? Kazandı mı, kazanamadı mı?’ üzere not ve muvaffakiyete kilitlenmektir. Lakin bu tıp bir yaklaşım kişinin gerilimini artırır. Zira sonuç ve not, kişinin direkt denetim edemeyeceği şeylerdir. Bunun yerine süreç odaklı düşünmek gerekir. ‘Kaç saat çalıştım, ne kadar soru çözdüm?’ üzere denetim edebileceği alanlara odaklanmalıdır. Bu aslında kaynak idaresi mantığıdır. Kişi elinden gelen uğraşı gösterir sonucu ise kabullenmeyi öğrenir. Öbür kıymetli bir nokta da gençlere geçmiş muvaffakiyetlerini hatırlatmak gerekir. Örneğin daha evvel deneme imtihanında elde ettiği muvaffakiyetleri göstererek ‘Bak, daha evvel başardın, demek ki tekrar başarabilirsin.’ bildirisi verilmelidir. Bu da özgüven ve motivasyonu güçlendirir.” tabirlerini kullandı.
Kaygı düşman değil, yönetilmesi gereken bir araçtır
Sınav tasasının büsbütün olumsuz bir durum olarak görülmemesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, ölçülü gerilimin dikkat, öğrenme ve motivasyonu artırdığını söyledi.
“Kaygı beyni çalıştırır” diyen Prof. Dr. Tarhan, “Ölçülü gerilim, dikkati ve öğrenme gücünü artırır ve motivasyonumuzu olumlu tarafta tesirler. Sıfır gerilim, yani gamsızlık kişiyi kayba ve yok olmaya götürür. Gerilimi düşman üzere görmemek gerekir. Gerilim konusu olduğunda gerilimi yenmek demek yerine ‘stres yönetimi’ sözü kullanılmalıdır. Gerilim yenilecek bir şey değil, faydalanılacak bir şeydir. Siz onu yönetirseniz o gerilim sizi hedefinize götürür. Yönetemezseniz sizi yıkıma götürür.”
YKS adaylarına kritik tavsiye ‘Sonuca değil sürece odaklanın’
Sınav devrinde öğrencilerin en sık yaptığı yanılgının sonuç odaklı düşünmek olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, “İlk 10 bine gireceğim” üzere gayelerin tasayı artırabileceğini söyledi.
Prof. Dr. Tarhan, “Bu gibi imtihanlarda çok büyük gayeler koymak, mesela 10 bine girme gayesi de sonuç odaklı niyetten kaynaklanır. ‘İlk 10 bine gireceğim’ baskısı, sonuç odaklı fikirdir. Genç burada ‘İlk 10 bine giremezsem ne olacak?’ demeye başlıyor. ‘Ben elimden gelenin en güzelini yapacağım, benim misyonum bu lakin kaç bine girerim onu bilemem. İnşallah 10 bine girerim ya da 50 bine girerim’ üzere bir gaye koyabilir kendine… Ama sabahtan akşama kadar daima sonucu düşünürse o öğrenci imtihanda panik yapıyor. Burada gencin deneme imtihanındaki başarılarına bakması gerekiyor. Geçmişteki başarılı deneme imtihanlarını düşünün başarılı olmamam için hiçbir sebep yok’ formunda düşünürse korkusu azalır.” diye konuştu.
Sınav hayatın sonu değil!
Öğrencilerin denetim edemedikleri sonuçlar yerine çalışma süreci, tekrarlar ve soru çözme üzere denetim edebilecekleri alanlara odaklanmaları gerektiğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, “Sınav hayatın sonu değil. İmtihan bir hedef değil araçtır. Hayatta her vakit alternatif yollar ve yeni fırsatlar vardır.” dedi.
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bizim imtihan sistemimiz de imtihan tasasını artırıyor. Belirli bir müddet içerisinde muhakkak bir performans göstermesi beklentisi, tasayı artırıyor. Bu imtihan milyonlarca kişiyi etkiliyor, gençler kusur yapmamak için gerginleşiyorlar. Sınava girdiklerinde bildiklerini unutanlar, sınavı yarım bırakıp çıkanlar, eli ayağı titreyip cevapları kaydıranlar var. Sınavı değerlendirirken gençler şunu düşünsünler: Denetim edebileceği şeyler var bir de denetim edemeyeceği şeyler var. Gücünün yeteceği şeyler var, yetemeyeceği şeyler var. Hakikat bir ayrım yapmak için kesinlikle zihinlerini, akıllarını, zekâlarını kullanmaları gerekiyor. Bu türlü olursa imtihan gerilimini yönetmek çok kolaydır.” halinde konuştu.
Stresi hakikat formda yönetmek önemli
Kaygının birtakım fizyolojik ve ruhsal belirtileri olabileceğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Karın ağrısı, mide bulantısı, terleme üzere fizikî belirtiler oluşabilir. Uykular kaçar, iştah kaçar çok yeme olur, mutsuzluk olur, tırnak yeme olur. Tartışmalar olur, ses tonu yükselir. İmtihan derdinde hem fizyolojik belirtiler olur hem de duygusal belirtiler olur. Bunların az ölçüde olmasında bir şey yok. Kıymetli olan gerilimi nasıl yönetmesi gerektiğini bilmektir. Gerilimi yönetmek bisiklet kullanmaya benzeri. İstikrar olmalıdır, yerinde yavaşlayıp hızlanacaksın bu da amaca götürür ve kolaylaştırır.” tabirinde bulundu.
Anne ve baba takviyesi korkuyu azaltmada tesirli olabilir
Sınav korkusunu azaltmada ebeveynlere de vazifeler düştüğünü kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Anne ve baba, derdi yüksek olan çocuğa yanında olduklarını hissettirmeli. ‘Sen elinden geleni yaptın, çalıştın. Artık elinden geleni yaptıktan sonra sonuç ne olursa onu kabul edeceğiz’ stilinde desteklemek gerekir. Şayet anne ve babaların o denli bir fikir şekilleri varsa çocuk da bunu referans yapar ve rahatlar. Telaşlı anne babaların çocuklarında telaş daha çok ortaya çıkıyor.” ihtarında bulundu.
3 adımda nefes idmanı
Sınavda korkuyu azaltmada nefes antrenmanlarının de yardımcı olabileceğini kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Nefes idmanı beyefendisine giden oksijeni arttırıyor. İmtihanda beyin gerilim hormonu salgıladığı için beyindeki bu serotonin üzere kimyasalları süratle tüketiyor. İmtihanda şunu yapabilirler: 3 adımdan oluşuyor. 1-2 deyip derin nefes alacaklar, 3-4 diyecek kadar tutacaklar, 5-6-7-8 diye sayarak nefesi yavaş yavaş verecekler. Bunu yaparken bedenlerini gevşetsinler. Gözlerini kapatsınlar. Bunu 5-6 kere yapsınlar. Bunu yaparken çok sevdikleri ve rahatladıkları bir ortamı hayal etsinler” tavsiyesinde bulundu.
Sorularla inatlaşmayın!
Sınav anında öğrencilerin zorlandıkları sorularla uzun müddet çaba etmek yerine stratejik davranmaları gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Tarhan, zaman idaresinin başarıda kıymetli bir faktör olduğunu belirtti. Prof. Dr. Tarhan, “Takıldığınız yahut zorlandığınız bir soru üzerinde çok fazla vakit kaybetmek, gücünüzü tüketir. Bu durum öteki sorulara vakit ayıramama derdini (zaman baskısını) artırır. Sıkıntı bir soruyla inatlaşmak zihinsel yorgunluğa sebep olur. Soruda kilitlendiğinizi hissettiğinizde kısa bir mühlet durup derin nefes almak, zihni tazeleyerek başka sorulara daha net odaklanmanızı sağlar. Zihinsel performansı yüksek tutmak için stratejik düşünmek değerlidir; yapılamayan soruyla inatlaşmak yerine süreci verimli kullanmak gerekir.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
