Tütün denetiminin güçlendirilmesi için farklı alanlardan paydaşları bir araya getiren Değer Hareketi, 15 Eylül’de Ankara Kült Kavaklıdere’de gerçekleştirilen lansmanla kamuoyuna tanıtıldı.
Eğitim, sıhhat ve etraf başta olmak üzere farklı ekosistemleri somut siyaset amaçları etrafında buluşturmayı amaçlayan Değer Hareketi; başta 4207 sayılı Kanun olmak üzere tütün denetim düzeneklerinin daha aktif uygulanmasına katkı sunmayı, toplumun pak havayı bir hak olarak talep edebilmesini ve bu alandaki ortak savunuculuğu güçlendirmeyi hedefliyor.
Değer Hareketi, tütün denetimini sırf makul kurumların ya da uzmanlık alanlarının sorumluluğunda olan bir husus olarak değil, toplumun farklı bölümlerinin ortak sorumluluk almasını gerektiren çok boyutlu bir sorun olarak ele alıyor. Hareket; sıhhat alanındaki bilimsel bilgi ve delili, irtibatın dönüştürücü gücünü, sivil toplumun savunuculuk kapasitesini ve gençlerin etkin iştirakini ortak bir tabanda buluşturarak pak hava hakkının korunmasına katkıda bulunmayı amaçlıyor.
Dumansız Hava Sahasında Uygulama Açığı
4207 sayılı Kanun olmak üzere Türkiye’deki tütün denetim mevzuatı tütün eserlerine dair reklam, sponsorluk ve satış yasakları, yaş teyidi uygulamaları, teşhir yasakları ve düz paket uygulaması üzere birçok esirgeyici tedbirin yanı sıra dumansız hava alanı düzenlemelerine de geniş bir yer ayırmaktadır.
Bu kıymetli yasal çerçevenin alandaki uygulama seviyesini kıymetlendirmek emeliyle, Değer Hareketi’nin lansmanında; Design Araştırma iş birliğiyle Kasım 2025 – Mart 2026 tarihleri arasında Ankara, İstanbul ve İzmir’de gerçekleştirilen saha araştırmasının sonuçları paylaşıldı. 475 kafe, restoran ve barı kapsayan araştırmanın bulguları, güçlü yasal düzenlemelere karşın dumansız hava alanı uygulamalarında kıymetli bir boşluk bulunduğuna işaret ediyor.
Araştırmada;
- İncelenen yerlerin yüzde 75,6’sında, öteki bir sözle her dört yerin yaklaşık üçünde, kanunun getirdiği yükümlülüklerden en az birinin ihlal edildiği,
- Mekânların yüzde 89’unda masalarda kül tablası bulunduğu,
- Yüzde 27,6’sında ise zarurî “Sigara İçilmez” levhasının bulunmadığı,
- “Sigara İçilmez” levhasının bulunduğu kapalı alanların ise yüzde 39,4’ünde tütün eseri tüketiminin devam ettiği,
- Levhaların bulunduğu yerlerin yüzde 11,9’unda işaretlerin ilgili mevzuat ve standartlara tam olarak uygun olmadığı,
tespit edildi.
Araştırmanın dikkat alımlı bulgularından biri de daha evvel denetlenen yerlere gerçekleştirilen takip ziyaretlerinde ortaya çıktı. Takip ziyaretlerinin yapıldığı yerlerin tamamında sigara kullanımına ait ihlallerin devam ettiği görüldü.
Ortaya çıkan tablo, pak hava hakkının sırf mevzuatla teminat altına alınmasının kâfi olmadığını gösteriyor. Mevcut düzenlemelerin alanda faal ve sürdürülebilir biçimde uygulanması, kontrol sistemlerinin güçlendirilmesi ve toplumun farklı kesitlerinin pak hava hakkını sahiplenmesi, dumansız hava alanının korunması açısından kritik değer taşıyor.
Tütün denetimini güçlendirmek için ortak akıl ve ortak savunuculuk
Lansman, Uluslararası Stratejist Eda Zaloğlu’nun Değer Hareketi’nin temel bedellerini, amaçlarını ve yaklaşımını paylaştığı sunumu ile başladı.
“Ortak Nefes, Ortak Gelecek: Tütün Kontrolü İçin Kolektif Akıl” başlıklı panelde ise tütün denetimi ile ilgili aktüel hususlar; sıhhat, hukuk, bağlantı ve gençlik perspektiflerinden ele alındı.
Düzce Üniversitesi Bağımlılıkla Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi (DÜBAM) Müdürü Prof. Dr. Tijen Acar, tütün denetiminin gözetici sıhhat siyasetlerindeki rolüne değinerek, pasif içiciliğin sıhhat üzerindeki tesirleri ile mevcut siyasetlerin aktif ve sürdürülebilir biçimde uygulanmasının gerekliliğini ortaya koydu.
Avukat Senem Yılmazel ise, tütün eserlerinin olumsuz tesirleri karşısında sanayinin sorumluluk üstlenmeyen yaklaşımına dikkat çekerek, bu mevzuyu sanayiye karşı yürüttüğü ve muvaffakiyetle sonuçlanan dava süreci üzerinden somutlaştırdı.
Gençlik Servisleri Merkezi Temsilcisi Öyküm Bağcı, gençlerin kendi geleceklerini şekillendiren süreçlerde kelam sahibi olmasına odaklanarak, onları sadece korunması gereken bir amaç kitle değil, tahlil üreten ve toplumsal dönüşüme katkı sunan paydaşlar olarak konumlandırmanın gerekliliğini vurguladı.
Köşe muharriri, İletişim Uzmanı ve TÜHİD Yönetim Kurulu Üyesi Arzu Çekirge Paksoy, tütün denetiminin toplumsal gündemde güçlü ve sürdürülebilir bir karşılık bulmasında bağlantının dönüştürücü rolünü kıymetlendirdi.
Dumansız Gençlik Girişimi Temsilcileri İkragül Yener ve Özgür Özdemir ise tütün sanayisinin bilhassa yeni kuşak tütün eserleri ve satış noktaları üzerinden gençleri maksat alan stratejilerine dair topladıkları delillerden kesitler sundular.
Ortak Akıl, Ortak Sorumluluk, Ortak Hareket
Değer Hareketi, ayrıyeten Eylül ayı prestijiyle farklı temalar etrafında düzenleyeceği aylık paydaş toplantılarıyla sıhhat, akademi, sivil toplum, eğitim, etraf, lokal yönetimler, medya, özel dal ve gençlik alanlarından aktörleri tıpkı masa etrafında buluşturacak.
Her toplantıda; tütün denetiminin farklı bir boyutunun ele alınması, mevcut meselelerin ve gereksinimlerin ilgili paydaşlarla birlikte kıymetlendirilmesi, farklı alanlardaki bilgi ve tecrübenin ortaklaştırılması ve bu birikimin somut siyaset amaçlarına ve ortak savunuculuk alanlarına dönüştürülmesi hedefleniyor.
Değer Hareketi Hakkında
Değer Hareketi, Türkiye’de tütün denetiminin güçlendirilmesi ve toplum sıhhatinin tütün sanayisinin ticari çıkarları karşısında korunması gayesiyle çalışan bir sivil toplum hareketidir. Tütün ve nikotin eserlerinin sıhhat, toplum, iktisat ve etraf üzerindeki tesirlerini daha görünür kılmayı; tütün sanayisinin pazarlama, olağanlaştırma, tesir oluşturma ve manipülasyon stratejilerine ait kamuoyu farkındalığını artırmayı; tütün denetimi siyasetlerinin tesirli biçimde uygulanmasını ve değişen eserler ile sanayi uygulamaları karşısında daima olarak güçlendirilmesini savunur.
Değer Hareketi, araştırma ve bilimsel delili; stratejik irtibat, savunuculuk ve paydaş iştirakiyle kanıttan savunuculuğa uzanan bütüncül bir strateji çerçevesinde bir araya getirir. Saha araştırmaları ve toplumsal bölümlerle yürütülen etkileşim çalışmaları sonucunda elde edilen bulguları, kamuoyunun anlayabileceği ve karar vericileri harekete geçirebilecek bir çerçeveye dönüştürür; tütün denetimi alanındaki problemleri görünür kılmayı, farklı paydaşları ortak öncelikler etrafında buluşturmayı ve bilimsel ispata dayalı siyaset değişimini desteklemeyi emeller.
Neden “Değer”?
Çünkü husus sırf bir eser ya da kişisel bir tercih değildir. Pak hava bir kıymettir. Sıhhat bir pahadır. Gençlerin korunması bir bedeldir. Emniyetli bilgiye erişim bir kıymettir. Tesirli ve hesap verebilir kamu siyasetleri bir pahadır. Değer Hareketi, tüm bu pahaları ortak bir tabanda buluşturmak, görünür kılmak ve birlikte savunmak için vardır.
Türkiye’de tütün kullanımı Cumhuriyet tarihinin kaydedilen en yüksek düzeyine ulaşırken, tütün kullanımının sıhhat, iktisat ve etraf üzerindeki yükü de giderek ağırlaşıyor. Bu tablo karşısındaki temel muhtaçlık; bilimsel delili toplumsal iştirake ve talebe dönüştüren, birebir vakitte tütün denetimi siyasetlerinin tesirli biçimde uygulanmasını destekleyen güçlü ve sürdürülebilir bir ekosistem oluşturmak.
Bu doğrultuda Değer Hareketi; farklı alanlardan paydaşları ortak bir gaye etrafında buluşturarak bilgi, tecrübe ve uzmanlıkların birbirini beslediği; iş birliğini ve ortak savunuculuğu güçlendiren sürdürülebilir bir ekosistem oluşturmayı hedefliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
