Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, konut ve apartmanlarda yapılacak inançlı ilaçlamanın temel şartlarını anlattı.
Her böcek ilacı birebir riski taşımıyor
“Böcek ilacı” sözünün tek başına bir eserin ne kadar tehlikeli olduğunu anlamak için kâfi olmadığını belirten Doç. Dr. Müge Ensari Özay, “Ev ve apartmanlarda yapılan biyosidal uygulamalarda sıhhat riski; kullanılan faal maddenin toksisitesi, formülasyonu, dozu, uygulama prosedürü, ortamın hacmi ve havalandırma şartlarına bağlı olarak büyük ölçüde değişir.” dedi.
Jel ve yem uygulamalarında riskin çoklukla daha düşük olduğunu söz eden Doç. Dr. Özay, şöyle devam etti:
“Püskürtme ve bilhassa sisleme yahut aerosol uygulamalarında teneffüs yoluyla maruziyet önemli sıhhat risklerine sebep olabilir. Organofosfat ve karbamatlar üzere asetilkolinesteraz inhibitörleri akut nörotoksisite açısından daha yüksek risk taşırken, piretroitlerde insanlardaki akut toksisite çoklukla daha düşük olmakla birlikte yüksek doz yahut yoğun maruziyet yeniden zehirlenmeye yol açabilir.”
Gaz oluşturan eserlerde risk çok daha yüksek!
En kritik ayrımlardan birinin fumigant olarak isimlendirilen gazla gayret eserleri olduğunu kaydeden Doç. Dr. Özay, “Örneğin alüminyum fosfit nemle temas ettiğinde çok toksik fosfin gazı oluşturur ve kapalı alanlarda kısa müddette ömrü tehdit eden maruziyet meydana gelebilir. Bu sebeple ‘böcek ilacı’ sözü tek başına risk değerlendirmesi için kâfi değildir. Ürünün etkin maddesi, formülasyonu, kullanım maksadı ve ruhsatlı etikette belirtilen uygulama şartları kesinlikle bilinmelidir. Türkiye’de halk sıhhati alanında biyosidal eser kullanarak zararlılarla uğraş eden gerçek yahut hükmî bireylerin Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi alması ve uygulamaların mevzuatta öngörülen eğitimli işçi tarafından gerçekleştirilmesi gerekmektedir.” diye konuştu.
Komşu dairedekiler de zehirlenebilir!
İlaçlamanın gerçekleştirildiği dairenin dışındaki bireylerin de kimi uygulamalarda kimyasala maruz kalabileceğini vurgulayan Doç. Dr. Müge Ensari Özay, bilhassa apartmanlarda bu riskin göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.
Doç. Dr. Özay, “Özellikle aerosol, sisleme yahut gaz oluşturan eserlerde, uygulamanın yapıldığı dairenin dışındaki bireylerin de maruz kalması mümkündür. Apartmanda hava hareketleri; ortak havalandırma ve klima kanalları, tesisat ve elektrik şaftları, asansör ve merdiven boşlukları, kapı altları ve duvar içindeki açıklıklar üzerinden gerçekleşebilir.” dedi.
Yayılımın her ilaçlamada birebir olmayacağını da tabir eden Doç. Dr. Özay, ürünün fizikî özellikleri, partikül yahut gaz boyutu, uygulama basıncı, bina içerisindeki basınç farkları ve havalandırma sisteminin çalışma formunun sonucu belirlediğini kaydetti.
“Kapıyı kapatmak kâfi değil!”
Özellikle fumigantlarda tehlikenin daha yüksek olduğunun altını çizen Doç. Dr. Özay, gazların bina içerisindeki hava akımları ve temaslı boşluklar üzerinden beklenmeyen noktalara ulaşabileceğini belirtti.
Doç. Dr. Müge Ensari Özay, “Bu sebeple sırf ‘ilaçlanan dairenin kapısını kapatmak’ kâfi bir izolasyon formülü değildir. Kapsamlı uygulamalarda komşu daireler, ortak alanlar ve havalandırma sistemleri de risk değerlendirmesine dahil edilmeli, ilaçlanan alan izole edilmeli ve uygulama sonrasında inançlı tekrar giriş şartları sağlanmalıdır.” formunda konuştu.
Gazla çaba uygulamalarında ise sırf makul bir müddet beklemenin kâfi olmayabileceğini lisana getiren Doç. Dr. Özay, “Ürünün ruhsatlı kullanım talimatları ve ortam ölçümleri temel alınmalıdır.” ihtarında bulundu.
Apartman sakinleri ilaçlamadan evvel bilgilendirilmeli
Kapsamlı apartman ilaçlamalarında bina sakinlerinin evvelden haberdar edilmesinin temel bir güvenlik tedbiri olduğunu tabir eden Doç. Dr. Özay, “Özellikle püskürtme, ULV, sisleme yahut gaz oluşturan uygulamalarda bina sakinlerinin evvelce bilgilendirilmesi temel risk iletişimi ve tedbire önlemidir. Uygulama öncesinde kullanılacak eserin ismi ve faal maddesi, uygulama yolu, etkilenecek alanlar, binanın ne kadar müddetle boşaltılacağı, havalandırma ve tekrar giriş şartları belirlenmelidir. Uygulama sırasında süreç yapılan alan erişime kapatılmalı, gerekli ise ortak havalandırma sistemleri izole edilmeli ve çalışanlar eserin gerektirdiği ferdî gözetici donanımı kullanmalıdır.” dedi.
“Her ilaçlamadan sonra iki saat havalandırın” yaklaşımı gerçek değil
İlaçlama sonrasında ne kadar müddet bekleneceğine ait standart bir müddetin her eser için geçerli olmayacağını vurgulayan Doç. Dr. Özay, “Burada kıymetli olan her ilaçlamada iki saat havalandırma üzere genel bir mühlet belirlemek değil, kullanılan eserin ruhsatlı etiketi ve güvenlik bilgi formundaki spesifik şartları uygulamaktır.” sözünde bulundu.
İlaçlama firmasından bunları kesinlikle isteyin!
Vatandaşların ilaçlama yaptırmadan evvel firmanın yetkisini sorgulaması gerektiğine işaret eden Doç. Dr. Müge Ensari Özay, firmanın Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi bulunup bulunmadığının İl Sağlık Müdürlüğü üzerinden doğrulanabileceğini söyledi.
Uygulamayı gerçekleştirecek kişinin de gerekli uygulayıcı sertifikasına sahip olması gerektiğini kaydeden Doç. Dr. Özay, “Vatandaş uygulama öncesinde eserin ticari ismini, faal maddesini ve konsantrasyonunu, Bakanlık ruhsat yahut tescil bilgisini, onaylı etiketini, Güvenlik Bilgi Formunu, kullanılacak uygulama usulünü, uygulanacak ölçüsü ve tekrar giriş müddetini yazılı olarak istemelidir.” dedi.
“Gizli formül, çok güçlü ilaç” deniliyorsa dikkat!
İlaçlama firmasının kullanılan kimyasalın içeriğini açıklamamasının değerli bir ihtar işareti olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, şu değerlendirmede bulundu:
“Firmanın ‘gizli formül’, ‘çok güçlü ilaç’ yahut ‘ruhsata gerek yok’ üzere münasebetlerle eser bilgisini vermemesi değerli bir güvenlik ikazıdır. Profesyonel uygulamada eserin ne olduğunun, nerede ve hangi dozda kullanıldığının ve uygulamayı kimin yaptığının izlenebilir olması gerekir.”
Aynı anda birkaç bireyde bulantı ve baş dönmesi varsa dikkat!
İlaçlama sonrasında tıpkı ortamda bulunan birden fazla şahısta benzeri şikâyetlerin görülmesinin kimyasal maruziyet ihtimali açısından ciddiye alınması gerektiğini söz eden Doç. Dr. Özay, belirtileri şöyle sıraladı:
“İlaçlama sonrası birden fazla bireyde baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi, halsizlik, göz yahut teneffüs yolu irritasyonu üzere belirtiler ortaya çıkması kimyasal maruziyet açısından ciddiye alınmalıdır. Bilhassa nefes darlığı, şuur değişikliği, bayılma, nöbet yahut önemli dolanım ve teneffüs bulguları varsa acil tıbbi kıymetlendirme gerekir.”
İlacın kokusunu denetim etmek için konuta geri dönmeyin!
Zehirlenme kuşkusunda yapılan en tehlikeli kusurlardan birinin maruziyet alanına tekrar girmek olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Özay, “Zehirlenmeden şüphelenilen kişinin kaynağı araştırmak yahut ilacın kokusunu denetim etmek hedefiyle tekrar maruziyet alanına girmesi mutlaka yanlışsız değildir. Öncelikle pak havaya çıkılmalı, eserin ismi ve etiketi mümkünse inançlı bir yerden temin edilerek sıhhat gruplarına bildirilmelidir. Kıyafet yahut deri teması varsa uygun dekontaminasyon uygulanmalıdır. Kişinin kendi kendine kusması sağlanmamalı, öbür bir kimyasalla ‘nötralizasyon’ yapılmaya çalışılmamalı ve alana esirgeyici ekipman olmadan tekrar girilmemelidir. Bilhassa fumigant yahut gaz kuşkusunda havalandırma emeliyle bile olsa eğitimsiz şahısların kapalı alana girmesi ikincil maruziyete sebep olabilir. Türkiye’de zehirlenme danışmanlığı için 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezine bildirilerek, önemli belirtilerde acil sağlık hizmeti alınmalıdır.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
