Beslenmede sırf ne yediğimiz değil, ne vakit yediğimiz de sıhhatimiz üzerinde belirleyici bir rol oynuyor. “Kronobeslenme” olarak tanımlanan bu yaklaşım, bedenin biyolojik saatiyle uyumlu beslenmenin değerini ortaya koyuyor. Araştırmalar, tıpkı yemeğin günün farklı saatlerinde tüketildiğinde metabolik cevapların değiştiğini ve bilhassa geç saatlerde alınan öğünlerin daha olumsuz tesirler oluşturduğunu gösteriyor.
Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Beslenme ve Diyetetik Kısmı Lideri Prof. Dr. Murat Baş, geç saatlerde yemek yeme alışkanlığının metabolik dengeyi bozduğunu belirterek, “Günün biyolojik ritmiyle uyumlu beslenmek, sıhhatin temel belirleyicilerinden biridir. Geç saatlerde yenen yemekler bedeni dinlenme fazında yakalar ve bu durum metabolik yük oluşturur” diyor. Prof. Dr. Murat Baş, bilhassa akşam ve gece saatlerinde tüketilen yemeklerin kan şekeri istikrarını bozduğunu ve yağ depolanmasını artırdığını vurguluyor.
Kronobeslenme alanında yapılan bilimsel çalışmalar, besin alım vaktinin glukoz metabolizması ve yağ depolanması üzerinde direkt tesirli olduğunu ortaya koyuyor. Birebir öğün geç saatlerde yendiğinde bedenin insüline verdiği reaksiyon zayıflıyor ve yemekten sonra kan şekeri daha fazla yükseliyor. Bu bulgulara nazaran saat 22.00’de tüketilen bir öğün, saat 18.00’de tüketilen tıpkı öğüne kıyasla daha yüksek glisemik karşılık, daha düşük yağ oksidasyonu ve daha yavaş trigliserid temizlenmesi ile ilişkilendiriliyor. Prof. Dr. Murat Baş, “Yani geç saatlerde birebir yemek yenildiğinde beden şekeri ve yağı daha berbat dengeliyor; daha fazla kan şekeri yükselmesi ve daha az yağ yakımı oluyor” diyor.
Aynı Yemek, Farklı Saatte Farklı Etki
Kronobeslenme yaklaşımına nazaran insan bedeni gün içinde daha faal, gece ise dinlenme modunda çalışıyor. Prof. Dr. Murat Baş, bu durumu şöyle açıklıyor: “Metabolizma gün içinde güç kullanımına, gece ise tamir süreçlerine odaklanır. Bu nedenle birebir besin, farklı saatlerde büsbütün farklı metabolik sonuçlar doğurabilir.”
Akşam ve gece saatlerinde insülin hassaslığı azalırken glukoz toleransı düşüyor ve melatonin düzeyi yükseliyor. Bu durum, güç kullanımını azaltarak alınan kalorilerin daha kolay yağ olarak depolanmasına neden oluyor. Yapılan araştırmalara nazaran, geç saatlerde yemek yeme alışkanlığı tip 2 diyabet, obezite ve metabolik sendrom riskini artırıyor. Prof. Dr. Murat Baş, “Geç yemek, yalnızca kilo denetimini değil, uzun vadede kardiyometabolik sıhhati, yani kalp-damar sistemi ile metabolizmanın (şeker, yağ ve güç dengesi) birlikte sağlıklı çalışmasını doğrudan etkiler” diyor.
Akşam Saatlerinde Ne Yemeli?
Uzmanlar akşam öğünlerinde daha hafif ve düşük glisemik yük içeren besinlerin tercih edilmesini öneriyor. Yani zerzevat yüklü, protein istikrarlı ve şeker/rafine karbonhidratı düşük öğünler akşam için en uygunu. Lif açısından güçlü sebzeler, baklagiller, balık ve yoğurt üzere protein kaynakları metabolik dengeyi destekliyor. Prof. Dr. Murat Baş, “Bilimsel çalışmalar; yoğurt, süt, hindi, tavuk, yumurta, muz ve yulaf üzere triptofan açısından varlıklı besinlerin yanı sıra ıspanak, pazı, badem, ceviz, kaju ve baklagiller üzere magnezyum içeren besinlerin, hem uyku kalitesini artırmada hem de hormonal dengeyi desteklemede kıymetli rol oynadığını ortaya koyuyor” formunda konuşuyor.
Kronobeslenme araştırmalarının ortak bulgusu, beslenme zamanlamasının en az besin içeriği kadar kıymetli olduğu tarafında. Prof. Dr. Murat Baş, “Akşam saatlerinde şekerli ve rafine karbonhidratlar, doymuş yağdan varlıklı ağır yemekler, kafein ve alkolden kaçınılması, metabolizmanın istikrarda kalması ve gece boyunca daha sağlıklı bir işleyişin sürdürülmesi açısından değer taşıyor. Sağlıklı beslenme yalnızca ne yediğimizle değil, ne vakit yediğimizle de ilgilidir. Bedenin biyolojik ritmine ahenk, metabolik sıhhatin temelini oluşturur” sözlerini kullanıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
