Kuduz az görülen bir hastalık olsa da riskli temas sonrasında gerçek müdahalenin geciktirilmesi ölümcül sonuçlara yol açabiliyor. Isırık ya da tırmalama sonrası yaranın en az 15 dakika boyunca bol su ve sabunla yıkanması, akabinde gecikmeden sıhhat kuruluşuna başvurulması hayati değer taşıyor. Klinik belirtiler başladıktan sonra neredeyse sürekli ölümcül seyreden kuduz, temas sonrası uygun esirgeyici uygulamalarla önlenebiliyor. Memorial Diyarbakır Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü’nden Uz. Dr. Yakup Demir, 28 Eylül Dünya Kuduz Günü sebebiyle kuduzdan korunma ve riskli temas sonrası yapılması gerekenler hakkında değerli bilgiler verdi.
Kuduz sebep bu kadar önemli?
Kuduz, virüslerin sebep olduğu ve hudut sistemini tutan zoonotik bir enfeksiyondur. Hastalığın en kıymetli özelliği, klinik belirtiler başladıktan sonra neredeyse ebediyen ölümcül seyretmesidir. Buna karşılık riskli temas sonrasında yara bakımı, kuduz aşısı ve gerekli durumlarda kuduz immünglobulini vaktinde uygulanırsa hastalığın gelişmesi önlenebilmektedir. Bu sebeple kuduzda en değerli yaklaşım, hastalık belirtileri ortaya çıkmadan evvel uygulanan esirgeyici müdahalelerdir.
Sadece köpek ısırığı değil, kedi tırmalaması da önemsenmeli
Köpekler dünya genelinde insan kuduzunun en kıymetli kaynakları arasında yer alsa da kedi dahil enfekte memelilerin salyasıyla temas da risk oluşturabilmektedir. Isırık en bilinen bulaş yolu olmakla birlikte deriyi bozan tırmalamalar, salyanın açık yaraya yahut göz, ağız ve burun üzere mukozalara teması da değerlendirilmelidir. Bu sebeple “Kedi küçüktü”, “Yara çok yüzeyseldi” yahut “Kanamadı” üzere tabirler tek başına kuduz riskini dışlamamaktadır. Temasın formu, hayvanın çeşidi ve durumu ile yaranın özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Riskli temas sonrası birinci 15 dakika kritik
Riskli bir temas yaşandığında yapılması gereken birinci ve en değerli uygulamalardan biri, yaranın gecikmeden bol su ve sabunla en az 15 dakika boyunca yıkanmasıdır. Bu süreç virüs yükünün azaltılmasına yardımcı olabilmektedir. Akabinde uygun bir antiseptik kullanılabilir. Yaraya biber, kül, bitkisel eser, kimyasal madde üzere tahriş edici maddeler uygulanmamalıdır. Birinci müdahalenin akabinde birebir gün bir sıhhat kuruluşuna başvurulmalı; kuduz profilaksisi, tetanos durumu ve muhtemel bakteriyel enfeksiyon riski tabip tarafından birlikte değerlendirilmelidir.
Hayvan sağlıklı görünüyorsa risk büsbütün ortadan kalkar mı?
Bir hayvanın temas sırasında sağlıklı görünmesi, kuduz açısından risk değerlendirmesini tek başına sonlandırmak için kâfi değildir. Hayvanın çeşidi, temasın hali ve yeri, yaranın derinliği, hayvanın aşı durumu, sahipli olup olmadığı ve müşahede altına alınıp alınamayacağı birlikte değerlendirilmelidir. Kedi ve köpeklerde uygun şartlarda 10 günlük müşahede kıymetli olabilir. Fakat bu kıymetlendirme kişinin kendi başına karar vererek sıhhat kuruluşuna başvurusunu ertelemesi manasına gelmemelidir.
Kuduz aşısı için hayvanın durumunu beklemek hakikat mu?
Riskli bir temas kelam hususuysa kuduz profilaksisinin gerekip gerekmediği klinik ve epidemiyolojik risk değerlendirmesine nazaran belirlenmektedir. Kuşkulu bir temasta laboratuvar sonucunu yahut hayvanda belirti gelişmesini beklemek, gerekli korunmanın gecikmesine sebep olabilir. Hangi aşı şemasının uygulanacağı ve kuduz immünglobulini gerekip gerekmediği sıhhat profesyonelleri tarafından belirlenmelidir.
Kuduz immünglobulini ne işe yarıyor?
Kuduz immünglobulini, bedenin aşıyla oluşturacağı faal bağışıklık gelişene kadar süratli ve süreksiz muhafaza sağlayan hazır antikorlardır. Her riskli temasta uygulanması gerekmemektedir. Bilhassa ağır riskli temaslarda ve daha evvel kuduz aşısı olmamış şahıslarda gerekliliği doktor tarafından kıymetlendirilmektedir. Uygulamadaki temel hedef, virüsün erken periyotta etkisiz hale getirilmesine yardımcı olmak ve mümkün olduğunca yara etrafında muhafaza sağlamaktır.
Temasın üzerinden günler geçtiyse başvurmak için çok mu geç?
“Geç kaldım, artık başvurmanın manası yok” niyeti tehlikeli olabilir. Kuduzun kuluçka mühleti değişkenlik gösterebilmekte ve belirtiler ortaya çıkmadan evvel uygulanan temas sonrası profilaksi hastalığın gelişmesini önleyebilmektedir. Riskli bir temasın üzerinden vakit geçmiş olsa bile kişi kendi kendine karar vermemeli ve en kısa müddette bir sıhhat kuruluşunda değerlendirilmelidir. Bilhassa temasın tipi ve hayvanın durumu bilinmiyorsa profesyonel kıymetlendirme değer taşımaktadır.
Her kedi temasında korkmak gerekir mi?
Her kedi teması kuduz açısından tıpkı risk seviyesinde değildir. Dayanıklı deriye dokunmak yahut hayvanı beslemek ile deriyi bozan bir ısırık ya da tırmalama tıpkı biçimde değerlendirilmemektedir. Burada kıymetli olan hayvanlardan korkmak değil, riskli temasın ne olduğunu bilmek ve gerektiğinde süratli hareket etmektir. Toplumda “kediler tehlikelidir” üzere genelleyici bir yaklaşım yerine, riskli temasların hakikat biçimde yönetilmesine yönelik farkındalık oluşturulması ehemmiyet taşımaktadır.
Çocuklarda sebep daha dikkatli olunmalı?
Çocuklar hayvanlarla daha yakın temas kurabilmekte, küçük bir tırmalamayı önemsemeyebilmekte yahut yaşadıkları teması ailelerine anlatmayabilmektedir. Bu sebeple ailelerin çocuklarda açıklanamayan çizik yahut ısırıkları sorgulaması kıymetlidir. Çocuklara yabancı hayvanlara yaklaşmama, yemek yiyen yahut yavrularını koruyan hayvanları rahatsız etmeme ve rastgele bir ısırık ya da tırmalamayı vakit kaybetmeden bir yetişkine söyleme alışkanlığı kazandırılmalıdır. Kuduzda en değerli nokta, hastalık belirtileri ortaya çıkmadan evvel yanlışsız müdahalenin yapılmasıdır. Bu sebeple bilhassa ısırık, tırmalama yahut salyanın açık yara ya da mukozalarla teması üzere riskli durumlarda yaranın gecikmeden temizlenmesi ve sıhhat kuruluşuna başvurulması büyük kıymet taşımaktadır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
