Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, dizilerdeki dönüşümü ve izleyici üzerindeki tesirlerini kıymetlendirdi.
Eski dizilere duyulan hasret güçlü bir kolektif kültürel hafızaya dayanıyor
Eski dizilere duyulan hasret sırf ferdi anılarla sonlu değil; güçlü bir kolektif kültürel hafızaya dayandığını lisana getiren Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Çünkü diziler yalnızca izlenen üretimler değil, birlikte tecrübelenen toplumsal tecrübelerdi. Ailece televizyon izleme kültürü ortak hisler üretir, diziler gündelik irtibatın değerli bir modülü haline gelirdi. Bugün bu diziler hatırlandığında sadece kıssalar değil, o periyodun aile ortamı, toplumsal ilgileri ve duygusal atmosferi de tekrar hatırlanır. Tanıdık kurgu dünyalarının inanç, aidiyet ve duygusal istikrar sağladığı bilinmektedir. Bu nedenle beşerler ağır hisler yaşadıklarında yahut zihinsel olarak yorulduklarında tanıdık anlatılara yönelerek ruhsal bir ‘güvenli alan’ oluştururlar.” dedi.
Eski dizilere olan ilgi duygusal dengeyi müdafaa muhtaçlığıyla da ilişkili
Günümüz dizilerinin yapısal dönüşümünün nostalji hissini güçlendirdiğine işaret eden Prof. Dr. Süleymanlı, “Bölümlerin çok uzun olması, tekrar eden sahneler ve anlatı yoğunluğunun zayıflaması izleyicinin eski dizileri daha manalı ve bütünlüklü olarak değerlendirmesine yol açmaktadır. Böylelikle nostalji sadece geçmiş hasreti değil, içerik kalitesi karşılaştırmasına dayanan bir algıya dönüşmektedir. Bu istikametiyle eski dizilere duyulan ilgi çağdaş ömrün karmaşıklığı karşısında duygusal dengeyi müdafaa muhtaçlığıyla da bağlantılıdır.” diye konuştu.
Eski dizilerdeki mahalle münasebetlerine hasret de var
Eski dizilerin mahalle bağları, komşuluk, dayanışma ve aile bağları üzere gündelik hayatın içinden temalar sunduğunu, sıradan insanlara benzeyen karakterlerle izleyiciyle güçlü bağ kurduğunu kaydeden Prof. Dr. Süleymanlı, “İzleyici bu karakterlerde kendisini görebiliyor, anlatıyla duygusal özdeşleşme kurabiliyordu. Günümüzde ise birçok üretimde gerçeküstü varlıklı hayat üslupları, lüks yerler ve idealize edilmiş karakterler öne çıkmaktadır. İzleyicinin gündelik tecrübesiyle bağ kuramaması duygusal arayı artırmaktadır. Ayrıyeten şimdiki dizilerde diyalogların daha teatral ve yapay olması, gündelik konuşma lisanından uzaklaşılması samimiyet algısını zayıflatmaktadır. Kent hayatının hızlanması, bireyselleşmenin artması ve toplumsal münasebetlerin zayıflaması geçmişteki bu sıcak bağlantıları daha bedelli hale getirmektedir. Bu nedenle eski diziler izleyiciye daha yavaş, öngörülebilir ve duygusal istikrar sunan anlatılar olarak hatırlanmaktadır.” formunda konuştu.
Mafya ve entrika temalı dizilerin artışı toplumsal dönüşüme işaret ediyor
Mafya ve entrika temalı dizilerin artışını toplumsal dönüşümle ilişkilendiren Prof. Dr. Süleymanlı, şöyle devam etti:
“Günümüzde rekabet, güç gayreti ve çatışma temalarının ağırlaşması kültürel anlatıların yönelimini yansıtırken, tıpkı vakitte izleyicinin münasebet ve davranış algılarını da etkileyebilir. Bilhassa anlatıların daima yüksek dramatik tansiyon ve travmatik olaylar üzerine kurulması dikkat çekmektedir. Daima kriz ve ağır duygusal ihtarım izleyicide duygusal yorgunluk oluşturmakta ve daha istikrarlı anlatılara duyulan hasreti artırmaktadır. Bu nedenle diziler sırf toplumsal eğilimleri yansıtmakla kalmaz, güç, otorite ve alaka biçimlerine dair algıları yine üretir.”
Mafyatik diziler bir çeşit katarsis fonksiyonu görüyor
Bu dizilerin izleyici için duygusal boşalım alanı oluşturabildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Süleymanlı, “İzleyici gündelik ömürde deneyimlediği tansiyonları ve bastırılmış hisleri karakterlerle kurduğu özdeşleşme üzerinden sembolik biçimde tecrübeler. Lakin bu süreç sadece katarsis değildir. Medya karakterleri birebir vakitte rol modeli fonksiyonu görebilir ve daima tekrar edilen güç, şiddet yahut çatışma temaları vakitle olağan kabul edilen davranış hudutlarını etkileyebilir. Bu nedenle tanınan kültür eserleri sadece cümbüş değil, paha algısını ve toplumsal normları şekillendiren güçlü kültürel araçlar olarak değerlendirilmelidir.” dedi.
Kuşaklar ortasında dizi tercihleri de farklılaşıyor
X ve Y nesillerinin televizyonun merkezi olduğu devirde yetiştikleri için öykü bütünlüğü, karakter gelişimi ve duygusal bağ kurabilecekleri anlatılara daha fazla ehemmiyet verdiklerini anlatan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Diziler onlar için birebir vakitte aile içinde paylaşılan ortak bir tecrübedir. Z nesli ise dijital platformların tesiriyle daha süratli ilerleyen, görsel açıdan ağır ve kısa dikkat mühletine uygun içerikleri tercih etmektedir. Dijital platformların kısa sezonlu ve yüksek yapımlı üretimleri izleyici beklentisini yükseltmiş, televizyon dizilerinin anlatı temposu ve yapısı daha fazla eleştirilir hale gelmiştir. Buna karşın genç nesillerin da eski dizilerde daha doğal münasebetler ve güçlü toplumsal bağlar gördüklerini söz etmeleri dikkat caziptir. Bu durum, dijitalleşmeye karşın insanların gerçeklik hissi ve aidiyet sunan kıssalara duyduğu gereksinimin sürdüğünü göstermektedir.” halinde konuştu.
“Güçlü erkek” ve “anti-kahraman” temaları artıyor
“Güçlü erkek” ve “anti-kahraman” karakterlerin artışına da değinen Prof. Dr. Süleymanlı, “Bu temalar gücü birden fazla vakit sertlik, denetim ve otorite ile ilişkilendirerek toplumsal cinsiyet algısını etkileyebilmektedir. Anti-kahraman karakterlerin olağanlaşması, gücün baskınlık ve uğraş üzerinden tanımlandığı bir bağ anlayışını görünür hale getirmektedir. Medya sadece toplumu yansıtmaz; birebir vakitte hangi davranışların kabul edilebilir olduğu konusunda referans çerçevesi sunarak toplumsal bedelleri tekrar üretir. Bu nedenle bu cins temsiller uzun vadede alaka biçimlerinin ve rol beklentilerinin dönüşümünde tesirli olabilir.” tabirinde de bulundu.
İnsanlar geçmişi daha olumlu hatırlama eğiliminde
Eski dizilerin romantize edilmesinin hem nostalji tesiri hem de medya ortamındaki dönüşümle bağlantılı olduğuna da vurgu yapan Prof. Dr. Süleymanlı, “İnsanlar geçmişi daha olumlu hatırlama eğilimindedir; lakin günümüz dizilerinin yüksek tempo, ağır çatışma ve daima dramatik tansiyon üzerine kurulması geçmişi daha sakin gösteren bir etkendir. Bunun yanında günümüz dizilerinde ticari tasaların belirleyici olması, reyting odaklı senaryo değişimleri ve karakter derinliğinin gereğince gelişememesi de eski dizilerin daha dengeli ve bütünlüklü olduğu algısını güçlendirmektedir.” diye konuştu.
Mahalle kültüründen mafya kültürüne geçiş neyi anlatıyor?
Mahalle kültüründen mafya temalı anlatılara geçişin toplumsal dönüşümün bir yansıması olduğunu belirten Prof. Dr. Süleymanlı, “Mahalle dizileri dayanışmayı, itimadı ve kolektif ömrü temsil ederken; günümüz üretimlerinde ferdî rekabet, güç münasebetleri ve çatışma temaları öne çıkmaktadır. Bu dönüşüm birebir vakitte medya üretiminde sanatsal dertlerden ticari tasalara yönelimin artmasıyla da ilişkilendirilebilir. Reyting ve ekonomik beklentiler çatışma merkezli anlatıların daha fazla tercih edilmesine yol açmıştır. Bu nedenle diziler sadece cümbüş değil, toplumun kıymet dünyasını ve duygusal iklimini şekillendiren kültürel metinlerdir. Eski dizilere duyulan hasret de bu dönüşümün izleyici şuurundaki yansıması olarak okunabilir.” halinde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
