Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (İngilizce) Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Fehmi Ağca, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Savunma Anlaşması’nın bölgesel güvenlik mimarisine, Türkiye’nin NATO içindeki pozisyonuna, İran-İsrail-Suudi Arabistan güç istikrarına ve Türk savunma sanayiine muhtemel tesirlerini kıymetlendirdi.
“Bölge için olması gereken, gecikmiş bir girişim”
Mekke Savunma Anlaşması’nı “gecikmiş bir girişim” olarak nitelendiren Dr. Öğr. Üyesi Fehmi Ağca, “Çünkü ABD’nin bölgedeki hegemonik tesiri ve İsrail’in ABD’nin Ortadoğu siyasetlerindeki belirleyici tesiri bu antlaşmanın daha erken bir devirde yapılmasını engellemiştir. Muahedenin yeni bir bölgesel güvenlik mimarisinin tesisi için tesirli olma potansiyeli yüksektir. Önümüzdeki birkaç yıl içinde, şayet ortak hava savunması, istihbarat paylaşımı, savunma sanayii projeleri, sistemli tatbikatlar gerçekleştirilir ve başta Mısır olmak üzere yeni üyeler antlaşmaya taraf olursa, gerçek bir kolektif savunma sistemine dönüşebilir.” dedi.
Anlaşmanın en kıymetli sonuçlarından birinin Basra Körfezi ve bölge güvenliğinin sırf ABD tarafından sağlanan güvenlik garantilerine bağımlı olmaktan çıkarılması olabileceğini lisana getiren Dr. Ağca, bunun Türkiye ve öteki taraf ülkelerin güvenliği açısından büyük ehemmiyet taşıdığını kaydetti.
“Türkiye, NATO içindeki pozisyonunu korurken ek bir savunma sistemi oluşturuyor”
Mekke Savunma Anlaşması’nın Türkiye açısından stratejik kıymetine de değinen Dr. Ağca, “Mekke anlaşması, Türkiye’nin Batı ittifakı içerisindeki pozisyonunu korurken bölgeden kaynaklı güvenlik risklerine karşı ek bir savunma sistemi kurmayı amaçlayan stratejik bir teşebbüs olarak görülmelidir. Türkiye yalnızca kendi güvenliğini sağlamaya çalışan bir bölgesel güç değildir. Başta Pakistan olmak üzere bölge ülkeleriyle birlikte Doğu Akdeniz’den Güney Asya’ya uzanan bir coğrafyada daha aktif ve sağlam bir savunma düzeneği oluşturmaya çalışmaktadır. Ankara’nın Suudi Arabistan ve Pakistan’la savunma alanındaki yakınlaşması, Türkiye’nin bölgede barış ve güvenliğin sağlanmasında daha aktif bir aktör olmasına katkıda bulunacaktır. Pakistan nükleer kapasitesi ve çok büyük bir orduya sahip olması, bu ittifakın caydırıcılığını ve stratejik kıymetini artırmaktadır.” diye konuştu.
“NATO’ya alternatif değil, NATO’yu tamamlayan bir yapı”
Türkiye’nin NATO üyeliği ile yeni bölgesel savunma arayışlarının çelişmediğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Fehmi Ağca, şöyle devam etti:
“Türkiye’nin son yıllardaki savunma siyaseti, NATO üyesi olmayan bölgesel aktörlerle savunma ve güvenlik ağlarını geliştirmeye yönelmiştir. Mekke muahedesinin bu politikayı kurumsal bir yapıya dönüştürme emeli taşıdığı söylenebilir. Bu muahede ile Türkiye’nin NATO’dan uzaklaşması kelam konusu değildir. Türkiye’nin Nisan 2026’da İngiltere ile imzaladığı yeni Stratejik Ortaklık Çerçevesi, NATO’nun Türkiye güvenliğindeki merkezi rolünün devam ettiğini göstermektedir. Ankara’da 08 Temmuz 2026 tarihinde yapılan son NATO Zirve toplantısında Türkiye’nin NATO içinde stratejik kıymeti bir kez daha teyit edilmiştir. Bu sebeple, muahedeyi NATO’ya alternatif bir yaklaşım olarak değil, NATO’yu tamamlayan ve hatta güçlendirebilecek bir bölgesel güvenlik ittifakı olarak pahalandırmak uygun olur.”
İran’ın hareket alanı daralabilir
Mekke Savunma Anlaşması’nın İran-İsrail-Suudi Arabistan güç istikrarı üzerindeki mümkün tesirlerine de değinen Ağca, “Türkiye’nin Körfez güvenliğine daha fazla girmesi, İran’ın Irak, Suriye ve Körfez sınırındaki stratejik hareket alanını daraltabilir. ABD’nin bölgedeki güvenlik rolünün rölâtif olarak azalması durumunda ortaya çıkacak güvenlik boşluğu Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan iş birliği ile doldurulabilir. Bu durum İran’ın Körfez ülkelerine yönelik taarruzlarına karşı caydırıcılık sağlayabilir. İsrail’in bölgedeki askeri üstünlüğü komşusu olan Arap ülkelerinin gerçek bir iş birliği ve dayanışma içinde olmamasından kaynaklanmaktadır. Türkiye’nin askeri kapasitesi ve savunma sanayii, Pakistan’ın nükleer caydırıcılığı ve Suudi Arabistan’ın finansal kapasitesi aynı güvenlik sistemi içinde birlikte düşünüldüğünde, İsrail’in güvenlik konsepti ve askeri stratejisinde tekrar düzenlemeye gereksinim duymasına yol açabilir.” biçiminde konuştu.
Kolektif caydırıcılık hedefleniyor
Suudi Arabistan’ın bugüne kadar ABD’nin güvenlik şemsiyesi altında kendini inançta hissettiğine işaret eden Dr. Ağca, “Ancak ABD-İran Savaşı ABD’nin bölge ülkelerinin güvenliğinin sağlanmasında gereğince aktif olamadığı ve kimi zafiyet alanlarının olduğu ortaya çıktı. Türkiye–Suudi Arabistan–Pakistan iş birliği ile bölgesel seviyede, Doğu Akdeniz’den Hint Okyanusu’na uzanan eksende kolektif caydırıcılık hedeflendiği görülmektedir. Üç ülkenin farklı alanlardaki kapasiteleri, güvenlik siyasetlerini birbirine bağlama ve güçlendirme açısından değerli avantajlar sunmaktadır.” dedi.
Türk savunma sanayii için yeni iş birliği alanları doğabilir
Mekke Savunma Anlaşması’nın Türkiye’nin savunma sanayii açısından da kıymetli ekonomik ve teknolojik fırsatlar ortaya çıkarabileceğini belirten Dr. Ağca, “Yüksek teknolojiye dayalı ve alanda kendisini başarılarıyla kanıtlamış olan savunma sanayii eserleri, Türkiye’yi dış siyasette muteber bir aktör haline getirmiştir. Türkiye’nin üretmiş olduğu ve geliştirmeye devam etmekte olduğu KAAN ve KIZIL ELMA üzere ulusal muharip uçak projeleri, AKINCI ve BAYRAKTAR üzere silahlı insansız hava araçları, hava savunma sistemleri, füze sistemleri, elektronik harp sistemleri, deniz platformları alanlarındaki kapasitesi ve bilhassa silahlı insansız hava araçlarının Karabağ, Suriye, Ukrayna ve Libya’da muharebe alanındaki kanıtlanmış muvaffakiyetleri, askerî kapasite açısından Türkiye’yi güçlü ve emniyetli bir ortak haline getirmektedir. Türkiye’nin bu kapasitesi, Suudi Arabistan başta olmak üzere, Körfez ülkelerini Türkiye ile ortak hareket etmeye, Türkiye’den yüksek teknolojiye dayalı savunma eserleri almaya, ortak üretim için Türkiye ile iş birliğine teşvik etmektedir. Bu sebeple antlaşmanın yakın gelecekte üye ülkeler arasında ekonomik ve teknolojik iş birliğine olumlu katkı yapması beklenmektedir.” diye konuştu.
İran muahedeyi nasıl algılayabilir?
İran’ın, bu antlaşmayı kuşatıcı bir Sünni güvenlik bloku olarak algılayabileceğini de kaydeden Dr. Ağca, “Türkiye ve Suudi Arabistan İran’la çatışmacı bir bağ kurmak istememektedir. Bu sebeple İran aykırısı NATO gibisi bir yapılanma olması beklenmemektedir. Türkiye, mutabakatın muhakkak bir ülkeye karşı olmadığını vurgulayarak bu türlü bir gayenin olmadığını açıkça söz etmektedir.” tabirinde bulundu.
Suudi sermayesi, Türk teknolojisi ve Pakistan’ın askeri kapasitesi
ABD’nin uzun yıllardır belirleyici aktör olduğu Ortadoğu güvenlik nizamının dönüşüm sürecinde olduğunu söz eden Dr. Ağca, şöyle devam etti:
“Suudi Arabistan açısından ABD’nin bölgedeki askeri altyapısı, istihbarat kapasitesi, hava savunması ve deniz gücü değer arz etmektedir. Lakin, ABD-İran Savaşı’ndan alınan dersler ışığında, Suudi Arabistan güvenliğini sadece ABD’ye bağlamak yerine çok yönlü güvenlik stratejisi geliştirmek istemektedir. 2025 yılında Pakistan ile yapmış olduğu savunma anlaşması da bu arayışın birinci göstergesiydi. Bu yaklaşım, ABD’nin bölgeden büsbütün çekilmesi sonucunu doğurmaz. Fakat ABD’nin bölgede temel güvenlik sağlayıcı aktör rolünü zayıflatabilir. Bu yeni durum ABD’nin Pasifik bölgesini önceleyen güvenlik stratejisi dikkate alındığında, ABD tarafından tercih edilebilir ve desteklenebilir.
Suudi sermayesi ve pazarının, Türk savunma sanayii teknolojileriyle ve Pakistan’ın askeri kapasitesiyle birleşmesi, Mekke Antlaşması çerçevesinde bölgesel güvenlik ittifakının geliştirilmesine ve Türkiye’nin öncülüğünde bölgesel bir savunma üretim ağı geliştirilmesine kıymetli katkılar sağlayacağı kıymetlendirilmektedir. Bu ittifak sonucu, bilhassa Suudi Arabistan kaynaklı finansal fonların Pakistan’da ekonomik problemlerin tahliline katkıda bulunması beklenmektedir.”
“Mısır da katılırsa İslam dünyasının değerli stratejik güç merkezlerinden biri olabilir”
Mekke Savunma Anlaşması’nın geleceğinin kurumsallaşma kapasitesine bağlı olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Fehmi Ağca, “Bu antlaşma başarılı biçimde kurumsallaşmaya dönüşebilirse ve bilhassa Mısır bu ittifakın bir kesimi olursa, bu ittifakın İslam Dünyasının en kıymetli stratejik güç merkezi olacağı kıymetlendirilebilir.” halinde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
