Menopoz bayanlarda adet döngüsünün ve doğurganlığın sona erdiği hayat evresi olarak tanımlanıyor. Dünya genelinde menopoz yaşı ortalama 50-52 iken ülkemizde bayanlar ekseriyetle 47-49 yaşları ortasında bu periyoda giriyor. Kadının ömründe doğal bir geçiş süreci olsa da beraberinde getirdiği fizikî ve ruhsal değişimler hayat kalitesini değerli ölçüde etkileyebiliyor. Menopozda östrojen ve progesteron hormonlarının azalması; sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku meseleleri ve ruh hali dalgalanmaları üzere problemlere yol açabiliyor. Uzun vadede ise kardiyovasküler hastalıklar ve kemik yoğunluğunda azalma (osteoporoz) riski artıyor. Bu olumsuz tesirleri azaltmada öncelikle hayat usulü değişiklikleri büyük önem taşıyor. Acıbadem Altunizade Hastanesi Bayan Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. A. Ezgi Sancaklı, menopoz periyodunda biyoeşdeğer hormon replasman tedavisinin (HRT) uygun hasta kümesinde ve doktor denetiminde kıymetli yararlar sağladığına dikkat çekerek, “Her bayan perimenopoz ve menopoz devrindeki bulgularını takip etmeli ve gerekli durumlarda bu tedaviden faydalanmalıdır. Tedavi uygun hastaya, uygun dozda, uygun vakitte verildiğinde, nizamlı doktor takibiyle birlikte oldukça tesirli sonuçlar alınmaktadır” diyor. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. A. Ezgi Sancaklı, hormon replasman tedavisi hakkında en çok yöneltilen soruları yanıtladı; değerli teklifler ve ihtarlarda bulundu.
Hormon replasman tedavisi (HRT) nedir?
Hormon replasman tedavisi, menopozla birlikte azalan östrojen ve progesteron hormonlarının destek edilmesini amaçlıyor. Tedavinin temel hedefi; sıcak basması ve vajinal kuruluk üzere menopoz belirtilerini hafifletmek, ayrıyeten bilhassa kemik ile kalp sıhhati üzerindeki uzun vadeli olumsuz tesirlerini azaltmaktır. Hormon replasman tedavisi; yalnızca östrojen yahut östrojen ile birlikte progesteron tedavisi olmak üzere iki kümeye ayrılıyor. Ağızdan, cilt üzerinden yahut vajinal yoldan gerçekleştirilebiliyor. Kimi preparatlar enjeksiyon yahut implant (cilt altı) olarak da uygulanabiliyor. Günümüzde tedavi planlamasında biyoeşdeğer hormonların tercih edildiğini belirten Dr. A. Ezgi Sancaklı, ”Biyoeşdeğer hormon tedavisi, klasik sentetik hormon tedavisinden farklı olarak, bedendeki hormonlar ile birebir tıpkı kimyasal yapıdadır. Bu sayede, bilhassa mikronize progesteronun kullanımı sentetik hormonlara nazaran yan tesir risklerini azaltır. Biyoeşdeğer tedaviler bireye özel dozlarda uygulanabilir” diyor.
Her bayan için gerekli midir?
Hormon replasman tedavisini her bayanın kullanması mecburî değildir. Lakin her bayanda bilhassa perimenopoz periyodunda başlanarak hayat şekli düzenlemeleri öneriliyor. Kemik ve kas sıhhatini artırmaya yönelik direnç idmanları yapmak, sigarayı bırakmak, kafein tüketimini azaltmak, sıvı tüketimini artırmak, istikrarlı ve nizamlı beslenmek, kâfi protein almak, kalsiyum ve D vitamini alımını sağlamak yapılabilecek değişikliklerin başında geliyor. Bunların yanı sıra tertipli jinekolojik muayeneler, göğüs kanseri taramaları, kardiyovasküler değerlendirmeler ve kemik yoğunluğu ölçümü büyük değer taşıyor. Dr. A. Ezgi Sancaklı, ömür üslubu değişikliklerinin ve tarama programlarının perimenopoz olarak isimlendirilen menopoz öncesi periyottan itibaren önerildiğini belirterek, “Bazı bayanlarda bilhassa sıcak basması ve vajinal kuruluk üzere semptomlar çok şiddetli olabilir. Uygun olan hasta kümesinin bu şikayetlerinde biyoeşdeğer hormon replasman tedavisinden faydalanması son derece kıymetlidir” bilgisini veriyor.
Tedavi nasıl planlanıyor?
Hormon replasman tedavisi standart bir uygulama değildir; büsbütün bireye özel planlanıyor ve nizamlı doktor takibi gerekiyor. Kadının yaşı, şikayetleri, risk faktörleri, kronik hastalıkları, rahim alma ameliyatı hikayesi, menopoz mühleti, kan pahaları ve pıhtılaşma riski üzere bulgular ayrıntılı olarak bedellendiriliyor. Tüm bu bilgiler doğrultusunda hangi hormonun, hangi dozda, hangi yolla (ağızdan, vajinal yahut cilt üzerine) ve ne kadar müddetle kullanılacağı belirleniyor.
Kimler hormon replasman tedavisinden faydalanamaz?
Hormon replasman tedavisi her bayan için uygun olmuyor. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. A. Ezgi Sancaklı, hormon tedavisi önerilmeyen durumları “Tanı konulmamış vajinal kanama, göğüs kanseri hikayesi, daha evvel geçirilmiş inme, pıhtılaşma bozukluğu, yumurtalık yahut rahim kanseri, faal karaciğer hastalığı yahut yüksek riskli koroner kalp hastalığı” olarak sıralıyor.
Tedaviye ne vakit başlamak gerekiyor?
Hormon replasman tedavisine 60 yaşından evvel yahut menopozdan sonraki birinci 10 yıl içinde başlanması öneriliyor. Yapılan çalışmalar, bu devirde başlanan tedavinin bayanlarda tüm hastalıklara bağlı vefat riskini azaltabildiğini gösteriyor. Buna karşılık, menopozdan uzun mühlet sonra başlanan tedaviler ise pıhtı oluşumu ve kalp damar hastalıkları açısından risk oluşturabiliyor.
Hormon replasman tedavisi ne kadar sürüyor?
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. A. Ezgi Sancaklı, hormon tedavisinin müddetinin bireye özel olarak belirlendiğini belirterek, şu bilgileri paylaşıyor: “Genel yaklaşım; en düşük tesirli dozun gerekli olduğu müddet boyunca kullanılmasıdır. Tedavi ekseriyetle 2-5 yıl sürmektedir. Lakin, semptomlar devam ediyorsa ve tedavinin sağladığı yarar mümkün risklerden daha fazlaysa tedavi müddeti doktor kontrolünde uzatılabilmektedir.”
Kalp hastalığı riskini önleyebilir mi?
Menopoz sonrası östrojen azalması kalp – damar hastalıkları riskini artırıyor. Yapılan çalışmalarda, menopoz sonrası erken devirde başlanan hormon tedavisinin bayanlarda iskemik inme, venöz tromboembolizm ve kalp yetmezliği üzere kalp – damar hastalıklarının gelişme riskini azaltabildiği gösterilmiş. Lakin, hormon replasman tedavisine yalnızca kalp damar hastalıklarını önlemek emeliyle başlanması önerilmiyor.
Kemik erimesine karşı tesirli oluyor mu?
Östrojen azalması kemik kaybını hızlandırabiliyor ve osteoporoz riskini artırabiliyor. Hormon replasman tedavisinin osteoporozun önlenmesinde birinci tedavi seçeneği olmadığını belirten Dr. A. Ezgi Sancaklı, “Hormon replasman tedavisi 45-55 yaşları ortasındaki bayanlarda kemik kaybı ve kırık riskini azaltmaya yardımcı olabilmektedir” diye konuşuyor.
Hormon replasman tedavisi inançlı bir yol midir?
Güncel kılavuzlarda, biyoeşdeğer hormon replasman tedavisinin risk faktörü bulunmayan bayanlarda göğüs kanseri ve kalp krizi riskini arttırmadığı belirtiliyor. Ayrıyeten, hakikat hasta kümesinde, gerçek vakitte ve yanlışsız uygulama yoluyla kullanıldığında büyük ölçüde yararlı ve inançlı olduğu aktarılıyor. Biyoeşdeğer hormon replasman tedavisinin bayanlarda tüm nedenlere bağlı mevt oranını azalttığı yapılan çalışmalarla gösterilmiş. 2025 yılında FDA (ABD Besin ve İlaç Dairesi) hormon replasman tedavisi üzerinde bulunan “kara kutu” ikazını resmen kaldırdığını duyurdu. Bu yenilikle biyoeşdeğer hormon replasman tedavisinin kullanımının uygun hastalar için inançlı olduğu belirtildi. Bayan Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. A. Ezgi Sancaklı, ancak hormon replasman tedavisinin uygun olmayan hasta kümelerinde kullanıldığında pıhtı, inme ve endometrium kanseri riskini artırdığı ihtarında bulunarak, “Bu nedenle, hormon replasman tedavisi öncesinde tüm risk faktörlerinin dikkatlice kıymetlendirilmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır” diyor.
Bitkisel eserler hormon replasman tedavisine alternatif olabilir mi?
Bitkisel eserler (fitoöstrojenler) menopoza bağlı hafif semptomların giderilmesine yardımcı olabiliyor. Lakin, bu eserler hormon replasman tedavisinin sağladığı bedendeki bütüncül etkiyi yerine getiremiyor, aktifliği ve güvenilirliği hormon tedavisi kadar güçlü bilimsel bilgilerle desteklenmiyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
