Ülkemizde son yıllarda görülme sıklığı artan ve her 6 yetişkinden birini etkileyen migren, yoğun gerilim, sistemsiz uyku ve ekran karşısında geçirilen uzun saatler başta olmak üzere birçok etkenle tetiklenebiliyor. O etkenlerden birinin de sonbahar mevsimine has özellikler olduğunu belirten Acıbadem Bakırköy Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Emel Ur Özçelik “Migren beyni ani değişimlere epey hassastır. Sonbahar da; süratli hava değişimleri, kısalan günler ve okul- iş temposunun tekrar başlaması hasebiyle migrenli hastalar için kuvvetli bir periyottur. Hastaların en az yarısı değişen hava şartlarının migrenlerini tetiklediğini bildirirken, mevsim geçişlerinde atak sayısının arttığını görmekteyiz” diyor.
Kadınlarda erkeklere nazaran 2-3 kat fazla görülen ve herkeste farklı seyreden migrenin, ömür kalitesini büyük ölçüde düşürdüğünü belirten Doç. Dr. Özçelik “Bazı hastalar şikayetlerini ‘başımın içinde nabız atıyor’, ‘gözüm oyuluyor, çivi çakılıyor’, ‘ışığa bakamıyorum, sese sabır edemiyorum’, ‘hayat duruyor, kımıldayamıyorum’ formunda tanım ediyorlar. Migren atağı sırasında karanlık bir odaya çekilmeden duramayan, işinden ve ailesinden kopan çok sayıda hasta görüyoruz. Birden fazla hastanın, ağrıya karşın işine devam etmek durumunda kalması ise ağrı müddetinin uzamasına ve hastaların acil servislere başvurmasına yol açabiliyor” diye konuşuyor. Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Emel Ur Özçelik, sonbaharda migreni tetikleyen 8 etkeni anlattı, kıymetli ikazlar ve tekliflerde bulundu.
Ani hava ve basınç değişimleri
Sonbaharda ani sıcaklık düşüşleri, yağmur, rüzgar ve hava basıncında dalgalanmalar, migrene yatkın beyinde ağrı yollarını kolaylıkla uyararak ataklara yol açabilir. Bu sebeple hava durumunu takip ederek hazırlıklı olmak, büyük bir değişim beklenen günlerde uyku, beslenme ve su tüketimine daha fazla itina göstermek, gün içinde dışarı çıkmak ve fizikî olarak etkin kalmak atağı önleyebilir yahut ağrı şiddetini azaltabilir.
Kısalan günler ve bozulan uyku düzeni
Günler kısalırken bedenin biyolojik saati de bu sürece ahenk sağlamada zorlanabilir. Bu değişim, her ikisi de migrenle yakından alakalı olan uyku ve hormon ritimlerini bozabilir. Migrenli beyin tertipten hoşlanır; az uyumak kadar bilhassa hafta sonları sıkça yapılabilen fazla uyumak da atakları tetikleyebilir. Hafta sonları dahil her gün yaklaşık birebir saatte yatmak ve uyanmak yarar sağlar.
Okul ve iş temposuyla artan stres
Doç. Dr. Emel Ur Özçelik “Yaz tatilinin akabinde sonbaharda okulların açılması, iş yükünün artması ve yoğun tempo migrenin temel etkenlerinden olan gerilim düzeyini artırır. His durumundaki ani değişimler de tetikleyici olduğundan ötürü, yoğun gerilim sonrası rahatlama periyodunda de ataklara sık rastlanır. Bu sebeple; işlerimizi planlayıp küçük modüller halinde yapmak, çalışırken kısa molalar vermek, nizamlı yürüyüş ve nefes idmanları üzere kolay sistemler gerilimi denetim ederek migren ataklarının sıklığını azaltmaya yardım eder” diyor.
Öğün atlamak, beslenme alışkanlıklarının değişmesi ve aşırı kafein
Kahvaltıyı ihmal etmek, uzun müddet aç kalmak ve çay-kahve tüketiminde aşırıya kaçmak migren ataklarına yol açabilir. Bu sebeple; öğünlere dikkat etmek, uzun mühlet aç kalmamak, çantada sağlıklı bir ara öğün bulundurmak ve kafein tüketiminde aşırıya kaçmamak kıymetlidir.
Diğer taraftan sonbaharla birlikte kapalı ortamlarda vakit geçirilirken fast-food ve paketli besin tüketiminin artması da tetikleyici olabilir, dikkatli olmakta yarar var.
Az sıvı tüketmek, susuz kalmak
Yazın sona ermesiyle susuzluk hissindeki azalma sebebiyle yetersiz sıvı alımı da migrenli bireyde atak başlatmaya yetebilir. Susamayı beklemeden gün içine yayılmış halde su içmeye ihtimam göstermek çok kıymetlidir. Masamızda bir su şişesi bulundurmamız bu alışkanlığı kazanmayı kolaylaştırır.
Kapalı ortamlar, keskin kokular ve hava kirliliği
Sonbaharla birlikte kapalı ve az havalandırılan ortamlarda daha fazla vakit geçirmek, ısıtma sistemleriyle hava kirliliğine maruz kalmak, parfüm, sigara dumanı, paklık eserleri üzere keskin kokuları daha yoğun hissetmek migrene yatkın bireylerde atakların tetiklenmesini kolaylaştırır. Bulunduğumuz ortamları günde birkaç kere havalandırmak, sigara dumanından ve tetikleyici olduğunu bildiğiniz kokulardan uzak durmak değerlidir.
Grip, soğuk algınlığı ve alerjenler
Sonbaharda artan üst teneffüs yolu enfeksiyonları ve alerjenler baş ağrısına sebep olabilirken, ateş, enfeksiyon, burun tıkanıklığı, uyku kalitesinin bozulması migren ataklarını tetikleyebilir.
Sık sık ağrı kesici içmek, reçetesiz ilaç kullanmak
Reçetesiz ilaçların bilinçsizce kullanılması ve sık sık ağrı kesici içmek de migren ataklarına yol açabilir. Ayda 10–15 günden fazla ağrı kesici kullanmak, ‘ilaç aşırı kullanımı baş ağrısı’ denen ve ağrıyı kronikleştiren bir kısır döngüye yol açabildiğinden ötürü, ağrı kesiciyi doktor teklifiyle kullanmak, ataklar sıklaştıysa esirgeyici tedavi için Nöroloğa başvurmak gerekir.
xxxxxxxx Kutu Bilgisi xxxxxxxxxxx
Baş ağrısı günlüğü tutun
Migren ataklarını denetim etmek için baş ağrısı günlüğü tutmanın büyük yarar sağladığını belirten Doç. Dr. Emel Ur Özçelik şöyle konuşuyor: “Kendi tetikleyicilerinizi belirlemek için bir baş ağrısı günlüğü tutun. Ağrının ne vakit başladığını, ne kadar sürdüğünü ve ağrı öncesinde neler yaptığınızı not edin. Uyku sistemi, öğünler, gerilim, hava değişimi, parfüm ya da paklık materyali kullanmak/maruz kalmak ve tüketilen yiyecek-içecekler üzere detayları not etmek, ferdî tetikleyicileri fark etmeyi kolaylaştırır. Ayrıyeten kullanılan ilaçları ve ağrının şiddetini de günlüğe eklemek, tabibin değerlendirmesine yardımcı olur. Bu kolay kayıtlar, uygun tedavi planının oluşturulmasında kıymetli birer yol gösterici olabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
