Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Bahruz Shukurov, narsisizmin gelişim nedenleri, münasebetlerdeki dinamik tesirleri ve narsistik özelliklerle karşılaşıldığında nasıl sağlıklı irtibat kurulabileceği hakkında bilgi verdi.
Narsistik bireyler için özür dilemek tehdit olarak algılanabiliyor!
Günümüzde sıkça kullanılan ‘narsisizm’ kavramının, birçok vakit yanlış ve yüzeysel biçimde ele alınabildiğini söz eden Dr. Bahruz Shukurov, “Bu nedenle, bu kavramı bir ‘etiketleme aracı’ olarak kullanmak yerine, altında yatan dinamikleri anlamak ve misal özelliklerle karşılaşıldığında nasıl davranılabileceğini pahalandırmak daha sağlıklı bir yaklaşım olur.” dedi.
Narsisizmin; kişinin kendini çok derecede merkeze alması, kendini üstün görmesi ve diğerlerinin muhtaçlık ve hislerine karşı duyarsız kalmasıyla karakterize edilen bir kişilik örüntüsü olduğunu aktaran Dr. Shukurov, “Bu kişiler ekseriyetle bencildir; her şeyi kendilerine hak görme eğilimindedirler. Kuralları esnetebilir, değiştirebilir yahut büsbütün yok sayabilirler. Kendini beğenme tek başına olumsuz bir özellik değildir. Fakat narsisizmde bu durum, diğerlerini küçümseme ve değersizleştirme üzerine inşa edilir. Bu nedenle daha çok ‘kibir’ kavramına karşılık gelir. Kişi kendini üstün görürken, başkalarını aşağıda konumlandırır. Bir öbür kıymetli özellik ise daima onay muhtaçlığıdır. Narsistik yapıdaki bireyler, bedel hislerini içsel olarak değil, dışarıdan gelen takdir ve beğeniyle beslerler. Empati kurmakta zorlanırlar; oburlarının hislerine karşı bir tıp ‘körlük’ kelam bahsidir. Ayrıyeten içten bir pişmanlık yaşamak ya da samimi bir halde özür dilemek onlar için epeyce zorlayıcıdır. Özür dilemek, benliklerine yönelik bir tehdit olarak algılanabilir.” açıklamasını yaptı.
Narsisizm gelişiminde çocukluk tecrübeleri belirleyici bir rol oynuyor!
‘Narsisizm’ kavramının, mitolojik olarak Narkissos’un kendi yansımasına aşık olması kıssasına dayandığını hatırlatan Dr. Bahruz Shukurov, “Ancak burada değerli olan, kişinin kendine değil, kendi zihninde oluşturduğu idealize edilmiş yansımasına hayranlık duymasıdır. Bu, aslında kırılgan bir benliğin, şişirilmiş bir benlik algısıyla telafi edilmeye çalışılmasıdır.” dedi.
Narsisizmin gelişiminde farklı etkenler rol oynasa da, çocukluk tecrübelerinin belirleyici bir yer tuttuğuna işaret eden Dr. Shukurov, şöyle devam etti:
“Bu noktada iki temel model öne çıkar. Birincisi, çok gözetici ve şımartıcı tavır. Çocuğun hiçbir zorlukla müsabakasına müsaade verilmez, tüm muhtaçlıkları anında karşılanır. Bu durum, çocuğun gerçekçi bir benlik algısı geliştirmesini maniler. İkincisi ise duygusal mahrumluk ve şartlı sevgi. Çocuk, olduğu haliyle değil; sırf muvaffakiyetleri ve performansı üzerinden kabul görür. Sevgi, şartlara bağlıdır. Bu da çocuğun kendini pahalı hissetmesini zorlaştırır.
Özellikle erken çocukluk devrinde (1-5 yaş), çocuğun ‘hissedildiğini hissetmesi’ büyük değer taşır. Yani anlaşılmak, dinlenmek ve hislerinin karşılık bulduğunu görmek… Bu gereksinim karşılanmadığında, birey ilerleyen ömründe kırılgan benliğini korumak için savunma sistemleri geliştirir. Vakitle bu savunmalar bir ‘zırh’ haline gelir. Lakin bu zırh, yalnızca incinmeyi değil; sevgi, yakınlık ve duygusal bağ kurma kapasitesini de hudutlar.”
Narsistik bağlantılar aslında karşılıklı bir dinamik!
Narsistik özelliklerin, alakalarda birden fazla vakit tek taraflı bir sorun olarak görülse de, aslında karşılıklı bir dinamik içerdiğini lisana getiren Dr. Bahruz Shukurov, “Bu cins ilgilerde sıklıkla ‘anahtar-kilit’ ahengi kelam mevzusudur.” dedi.
Narsistik özellikler gösteren şahısların; kendini daima suçlayan, hudut koymakta zorlanan, terk edilmekten korkan bireylerle daha kolay münasebet kurabildiğini kaydeden Dr. Shukurov, “Narsistik kişi Terk edilme korkusunu bastırarak ‘kimseye muhtaçlık duymuyorum’ hali sergilerken; karşı taraf tam bilakis alakaya tutunmak için kendinden ödün verebilir. Narsistik birey kusurluluk/utanç hissinden kaçmak için kendini yüceltirken; karşı taraf ‘ben aslında bunu hak ediyorum’ niyetiyle olumsuz davranışlara katlanabilir. Bu durum, alakada istikrarsız ve sıhhatsiz bir bağ oluşmasına neden olur. Hatta kimi bireyler, münasebet içinde kendilerini yalnızken hissettiklerinden daha yalnız hissedebilirler.” halinde konuştu.
En kıymetli nokta, karşı tarafı değiştirmeye çalışmaktan vazgeçmek!
Narsistik özelliklerle karşılaşıldığında nasıl davranılması gerektiğine değinen Dr. Bahruz Shukurov, “En değerli nokta, karşı tarafı değiştirmeye çalışmaktan vazgeçmektir. Zira birini değiştirmek direkt mümkün değildir. Lakin kişinin kendi tavırlarını değiştirmesi, karşı taraf üzerinde dolaylı bir tesir yaratabilir.” dedi.
Bu noktada izlenebilecek temel adımları da sıralayan Dr. Shukurov sözlerini şöyle tamamladı:
“Farkındalık geliştirmek önemeli. Kişi evvel kendi hislerini, niyetlerini ve bedensel reaksiyonlarını fark etmeli. ‘Şu an ne hissediyorum?, Bu durum bende nasıl bir tesir yaratıyor?’ üzere sorular, sağlıklı yansılar verebilmenin birinci adımıdır.
Sempati değil empati kurmak gerekir. Karşı tarafın ne hissettiğini anlamaya çalışmak değerlidir. Lakin bu, onun davranışlarını onaylamak manasına gelmez. Empati, yanlışsız yansıyı verebilmek için bir araçtır.
Eleştiri yapılacaksa kişiliğe değil, davranışa yönelik olmalıdır. Örneğin; ‘sen böylesin’ yerine ‘bu davranışın beni şu formda etkiledi’ demek daha yapıcıdır.
Dengeli bir tavır benimsenmeli. Ne büsbütün boyun eğmek ne de saldırgan bir tutum sergilemek tahlil değildir. Maksat, karşı tarafı incitmek değil; farkındalık kazandırmaktır.
Yumuşak fakat net bağlantı kurulmalı. Sınırlar açık bir formda tabir edilmeli; lakin bu süreçte kırıcı ve saldırgan bir lisan kullanılmamalı. Sert reaksiyonlar, narsistik savunmaları daha da güçlendirebilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
