Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Görevlisi Kübra Şahin, okul çağındaki çocuklarda beslenmenin fizikî ve bilişsel gelişim üzerindeki tesirleri hakkında değerlendirmelerde bulundu.
Beslenme sadece uzunluk ve kilo artışını etkilemiyor
Çocukluk devrinde beslenmenin sırf fizikî büyüme üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Öğr. Gör. Kübra Şahin, “Çocukluk periyodunda beslenme sırf uzunluk ve beden tartısı artışını destekleyen bir öge değildir. Beyin gelişimi, bilişsel fonksiyonlar, dikkat, bellek ve öğrenme süreçleri de kâfi ve istikrarlı beslenmeden etkilenmektedir. Çocuğun uzun mühlet yetersiz yahut istikrarsız beslenmesi; yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve bilişsel performansta aksiliklerle ilişkilendirilebilir.” sözlerini kullandı.
Yeterli ve istikrarlı beslenmenin çocuğun öğrenebilmesi için gerekli altyapının oluşmasına katkıda bulunduğunu kaydeden Şahin, “Dolayısıyla kâfi ve istikrarlı beslenme, öğrenme için gerekli fizikî ve bilişsel tabanın oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü de çocukluk devrindeki sağlıklı beslenmenin büyüme ve gelişmenin yanı sıra bilişsel gelişim açısından ehemmiyetini vurgulamaktadır.” dedi.
Kahvaltının sırf yapılması değil, içeriği de önemli
Okula kahvaltı yapmadan gitmenin birtakım çocuklarda ders performansını olumsuz etkileyebileceğini belirten Öğr. Gör. Kübra Şahin, “Kahvaltı, gece boyunca süren açlığın akabinde çocuğun güne başlaması açısından değerli bir öğündür. Kahvaltının atlanması kimi çocuklarda açlık, halsizlik, dikkat zahmeti ve derse odaklanmada zorlanma üzere durumlara yol açabilir. Burada kıymetli olan yalnızca “kahvaltı yapmak” değil, kahvaltının içeriğidir. Ülkü bir kahvaltıda protein kaynağı, tam tahıllı bir karbonhidrat kaynağı, zerzevat yahut meyve ve uygun bir süt eseri bulunabilir. Örneğin; yumurta, peynir yahut yoğurt üzere bir protein kaynağının yanında tam buğday ekmeği, yulaf yahut öteki bir tam tahıllı eser; domates, salatalık üzere sebzeler ve meyve tercih edilebilir. Su da kahvaltının kıymetli bir modülüdür.” diye konuştu.
Beslenme çantasına ne koymalı?
Okulda tüketilecek ara öğün ve öğünlerin çocukların günlük beslenmesinde değerli bir yer tuttuğunu söyleyen Öğr. Gör. Kübra Şahin, “Tam tahıllı ekmekle hazırlanmış peynirli yahut yumurtalı bir sandviç, yanında meyve ve ayran; yoğurt, yulaf ve meyve; peynirli tam tahıllı tost ve meyve üzere seçenekler hazırlanabilir. Paketli besinler yüksek ölçüde şeker, tuz yahut doymuş yağ içeren eserler oldukları için günlük beslenmenin temelini oluşturmamalıdır. Bilhassa şekerli içeceklerin nizamlı tüketimi azaltılmalıdır. Şekerle tatlandırılmış içeceklerin çocuklarda aşırı güç alımı ve fazla kilo riskiyle bağlı olduğu bilinmektedir. Çocuğun temel içeceği su olmalı; süt yahut ayran üzere seçenekler de günlük beslenmesinde yer almalıdır.” biçiminde konuştu.
Okuldaki yiyecek ortamı obezite riskini etkileyebilir
Çocukluk çağı obezitesinin tek bir sebebe bağlanamayacağını belirten Öğr. Gör. Kübra Şahin, “Obezite; beslenme, fizikî aktivite, uyku, genetik yatkınlık, çevresel şartlar ve sosyoekonomik faktörlerin bir araya geldiği çok faktörlü bir durumdur. Fakat okul çağında çocukların günün değerli bir kısmını okulda geçirmesi sebebiyle okulda ulaşabildikleri yiyecek ve içecekler değerli hale gelmektedir. Şekerli içecekler, güç yoğun atıştırmalıklar ve sık tüketilen yüksek kalorili eserler toplam güç alımını artırabilir ve sıhhatsiz beslenme alışkanlıklarının yerleşmesine katkıda bulunarak obezite ve insülin direnci üzere sıhhat sıkıntılarına sebep olabilir.” dedi.
Çocuğun kilosunu eleştirmek karşıt tesir oluşturabilir
Sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırmaya çalışırken kullanılan lisanın de en az besin seçimi kadar kıymetli olduğuna dikkat çeken Öğr. Gör. Kübra Şahin, “Çocuğun kilosunu daima gündeme getirmek, öbür çocuklarla karşılaştırmak, ‘Şişmansın’, ‘Çok yiyorsun’, ‘Bunu yersen kilo alırsın’ üzere tabirler kullanmak sağlıklı bir beslenme davranışı geliştirmek için yanlışsız bir yaklaşım değildir. Çocukluk periyodunda yeme davranışı sadece açlık ve toklukla değil; hisler, toplumsal etraf, aile tavırları ve çocuğun kendi vücuduyla kurduğu bağlantıyla de şekillenir.” ifadelerini kullandı.
Yiyecekleri “iyi-kötü”, “yasak-serbest” diye ayırmayın
Yiyecekleri keskin biçimde kategorize etmenin çocukta sağlıklı bir beslenme bağlantısı kurulmasını zorlaştırabileceğini belirten Şahin, “Yiyecekleri ‘iyi-kötü’ yahut ‘yasak-serbest’ halinde keskin biçimde ayırmak yerine, sağlıklı seçimleri günlük hayatın doğal bir modülü haline getirmek daha yanlışsız olacaktır. Örneğin ‘Bunu yeme, kilo alırsın’ demek yerine ‘Vücudumuzun güçlü olması için farklı besinlere gereksinimi var’ halinde konuşulabilir. Ebeveynlerin kendi beslenme davranışları da çocuk için güçlü bir modeldir.” dedi.
Sağlıklı beslenme sırf ailenin sorumluluğu değil
Okul kantinleri ve okul yemeklerinin çocukların beslenme tercihleri üzerinde değerli tesiri bulunduğuna dikkat çeken Şahin, “Okul, çocuğun beslenme alışkanlıklarının şekillenmesinde son derece kıymetli bir çevredir. Çocuk sırf konutta değil, günün değerli bir kısmında okulda bulunmaktadır. Bu sebeple okul kantininde hangi eserlerin bulunduğu, hangi yiyeceklerin daha kolay ulaşılabilir olduğu, okul yemeklerinin içeriği ve hatta yiyeceklerin nasıl sunulduğu çocuğun tercihlerini etkileyebilir.” diye konuştu.
Aile, okul ve kamu birlikte hareket etmeli
Çocuklarda sağlıklı beslenme alışkanlığı oluşturulmasının bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğini vurgulayan Şahin, “Sağlıklı beslenme konusunda sorumluluğu sırf aileye yüklemek hakikat değildir. Aile, okul ve kamu birlikte hareket etmelidir. Aile sağlıklı beslenme alışkanlığını konutta desteklerken okulun da çocukların sağlıklı seçeneklere ulaşmasını kolaylaştırması gerekir. Kamu siyasetlerinin ise okullardaki yiyecek ve içecek ortamını sağlıklı hale getirecek standartları oluşturması ve bunların uygulanmasını denetlemesi kıymetlidir. Burada gaye çocuklara daima ‘ne yememeleri gerektiğini’ söylemekten çok, sağlıklı seçimi çocuk için daha kolay ve ulaşılabilir seçenek haline getirmek olmalıdır.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
