Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Melek Gözde Luş, Otizm Spektrum Bozukluğu’nun sebepleri, erken belirtileri, teşhis süreci, gerçek tedavi yaklaşımı ve erken eğitimin bireyin hayat kalitesi üzerindeki belirleyici tesiri hakkında açıklamalarda bulundu.
Otizmin en kıymetli sebebi genetik yatkınlık!
Otizm Spektrum Bozukluğu’nun bireyin toplumsal etkileşim ve irtibat hünerlerinde farklılıklarla birlikte, sonlu ilgi alanları ve tekrarlayıcı davranışlarla karakterize edilen nörogelişimsel bir durum olduğunu hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Melek Gözde Luş, “Spektrum olarak tanımlanmasının sebebi ise belirtilerin ve etkilenme seviyesinin her bireyde farklı hallerde ortaya çıkabilmesidir.” dedi.
Günümüzde yapılan bilimsel çalışmaların, otizmin ortaya çıkmasında en kıymetli etkenin genetik yatkınlık olduğunu gösterdiğini söz eden Dr. Öğr. Üyesi Luş, “Genetik faktörlerin yanı sıra birtakım çevresel etkenlerin de riski artırabileceği düşünülüyor. Bunlar arasında bilhassa ileri baba yaşı ve buna bağlı olarak ileri anne yaşı öne çıkıyor. Geçmişte öne sürülen ‘buzdolabı anne’ olarak bilinen, ebeveyn ilgisizliğinin otizme sebep olduğu görüşü ise bilimsel olarak geçerliliğini yitirdi. Misal halde aşıların ya da ilaçların otizme sebep olduğuna dair argümanları destekleyen emniyetli bilimsel delil bulunmuyor.” formunda konuştu.
Otizmin birinci belirtileri hayatın birinci yıllarında toplumsal etkileşimde ortaya çıkıyor!
Otizmin birinci belirtilerinin çoğunlukla ömrün birinci yıllarında toplumsal etkileşim alanında ortaya çıktığına işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Melek Gözde Luş, şunları söyledi:
“Yaklaşık 1-1,5 yaş devrinde çocuk, bakım veren bireyle beklenen seviyede bağlantı kurmayabilir. Erken periyotta dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında; ismi söylendiğinde dönüp bakmaması, göz teması kurmaması, gülümsemeye karşılık vermemesi, bakım veren bireyle etkileşim kurmakta isteksiz olması, yaklaşık 8-10 aylık devirde beklenen ‘ce-ee’ üzere karşılıklı oyunlara ilgi göstermemesi bulunabilir.
Dil gelişimindeki gecikmeler de değerli ikaz işaretlerindendir. Bir yaş civarında manalı sözcüklerin başlamaması, iki yaşına gelindiğinde ise iki sözlük manalı cümlelerin kurulamaması uzman değerlendirmesi gerektiren gelişimsel belirtiler arasında yer alır.”
Konuşma geç başlasa da gerçek eğitim ve lisan terapisiyle kıymetli gelişmeler sağlanabilir!
Konuşma hünerinin otizmli bireylerde farklı seviyelerde gelişebileceğini lisana getiren Dr. Öğr. Üyesi Luş, “Dil gelişiminin erken başlaması, irtibat marifetlerinin ilerlemesini kolaylaştırır. İleri yaşlarda hâlâ konuşma gelişmemiş çocuklarda süreç daha güç olsa da, uygun eğitim programları ile lisan ve konuşma terapisi sayesinde değerli gelişmeler sağlanabilir.” dedi.
Dr. Öğr. Üyesi Luş, her çocuğun gelişim suratı ve potansiyeli farklı olduğundan, ailelerin erken periyotta uzman değerlendirmesine başvurarak ferdî eğitim planı oluşturmasının büyük ehemmiyet taşıdığını söz etti.
Otizm, tek başına zihinsel yetersizlik manasına gelmez!
Otizm ile zekâ arasında direkt bir bağlantı bulunmadığını vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Luş, “Otizm temel olarak toplumsal bağlantı alanını etkileyen nörogelişimsel bir durumdur ve tek başına zihinsel yetersizlik manasına gelmez.” dedi.
Otizmli bireylerin zekâ seviyelerinin çok farklı olabileceğini aktaran Dr. Öğr. Üyesi Luş, “Bazı bireyler üstün bilişsel maharetlere sahipken, kimilerinde zihinsel gelişim geriliği de tabloya eşlik edebilir. Bu sebeple her otizmli bireyin bilişsel özellikleri farklı ayrı değerlendirilmeli.” diye konuştu.
Otizm, Down sendromunda olduğu üzere belli bir genin varlığıyla teşhis edilen bir hastalık değil!
Otizmin genetik temeli güçlü olduğunun altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Melek Gözde Luş, şöyle devam etti:
“İkiz çalışmaları ve birebir ailede birden fazla otizmli bireyin görülebilmesi bu ilgiyi destekliyor. Günümüzde birtakım genetik tarama testleri uygulanabiliyor. Fakat değerli bir noktanın altını çizmek gerekir; genetik testler tek başına otizm tanısı koydurmaz. Otizm, Down sendromunda olduğu üzere makul bir genin varlığıyla teşhis edilen bir hastalık değildir. Teşhis hala çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanlarının yaptığı detaylı klinik kıymetlendirme sonucunda konulur.”
Otizm için bilimsel olarak aktifliği kanıtlanmış temel yaklaşım eğitim!
Otizmli çocukların ileride bağımsız yaşayıp yaşayamayacaklarına değinen Dr. Öğr. Üyesi Luş, “Bu bahsin tek bir karşılığı yok. Bağımsız hayat maharetleri; otizmin şiddetine, bireyin bilişsel özelliklerine ve aldığı eğitimin niteliğine nazaran değişiklik gösterir.” dedi.
Dr. Öğr. Üyesi Luş, “Erken teşhis alan, tertipli ve nitelikli eğitim gören, hafif seviyede otizm spektrum bozukluğu bulunan bireylerin ilerleyen yaşlarda bağımsız yaşamalarını, eğitim hayatına devam etmelerini ve çalışma hayatına katılmalarını sağlayacak maharetleri kazanmaları mümkündür. Eğitimin temel gayesi da bireyin günlük ömür, toplumsal bağlantı ve bağımsızlık hünerlerini en üst seviyeye çıkarmaktır. Otizm için bilimsel olarak aktifliği kanıtlanmış temel yaklaşım eğitimdir. Bu sebeple çocuğun sırf bir özel eğitim kurumuna devam etmesi değil, aldığı eğitimin niteliği büyük kıymet taşır. Çocuğun kişisel gereksinimlerine uygun planlanmış, bilimsel temelli ve sistemli uygulanan eğitim programları, toplumsal irtibat marifetlerinin gelişmesine ve hayat kalitesinin artmasına kıymetli katkı sağlar.” açıklamasını yaptı.
Doğru bilgiye ulaşılması, ailelerin yaşadığı belirsizlik ve korkunun azalmasına yardımcı olur!
Otizm kuşkusu oluştuğunda ailelerin birinci yapması gerekenin, alanında tecrübeli bir uzmandan hakikat kıymetlendirme ve teşhis almak olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Melek Gözde Luş, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Doğru bilgiye ulaşılması, ailelerin yaşadığı belirsizlik ve tasanın azalmasına yardımcı olur. Teşhisin akabinde çocuğun gereksinimlerine uygun eğitim planının oluşturulması, gerekli terapilerin başlatılması ve aileye rehberlik edilmesi sürecin en kıymetli basamaklarını oluşturur. Otizm tanısı alan ergenlerde de durumun uygun biçimde açıklanması ve bireyin kendi farklılığını anlaması, ruhsal ahenk açısından olumlu katkılar sağlayabilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
