Otizm spektrum bozukluğunda her çocuğun farklı lisan ve konuşma sorunu yaşadığını belirten İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Lisan ve Konuşma Terapisi Kısmı Araştırma Vazifelisi Şevval Ocaktan, otizmli çocuklarda çocuk doktoru/çocuk psikiyatrisi ile lisan ve konuşma terapisinin erken periyotta birlikte devreye girmesinin değerli olduğunu söyledi. Otizmin bir spektrum olduğunu ve her çocuğun profilinin farklı olduğunu kaydeden Ocaktan, “Erken, sistemli, bireye has ve yapılandırılmış müdahale ile irtibat, lisan, toplumsal etkileşim, oyun ve günlük ömür hünerlerinde bariz ilerleme sağlanabilir” diye konuştu.
İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Lisan ve Konuşma Terapisi Kısmı Araştırma
Görevlisi Şevval Ocaktan, 2 Nisan Otizm Farkındalık Günü hasebiyle yaptığı açıklamada otizmli çocuklarda görülen lisan ve konuşma bozuklukları ile bu sıkıntıların tedavisine yönelik değerlendirmede bulundu.
Otizmde farklı konuşma problemleri görülebiliyor
Otizm spektrum bozukluğunda her çocuğun farklı lisan ve konuşma sorunu yaşadığını belirten Şevval Ocaktan, “Otizm spektrum bozukluğunda her çocuk birebir profili göstermez; lakin en sık görülen zahmetler ortasında konuşmanın gecikmesi ya da hiç gelişmemesi, bağlantısı başlatma ve sürdürmede zorlanma, göz teması, jest, mimik ve işaret etme üzere sözel olmayan bağlantı yollarında sonluluk, ekolali (duyduğunu tekrar etme), zamirleri karıştırma, tekdüze/robotik ses tonu, karşılıklı konuşmada sıra alma ve bahis sürdürmede zahmet yer alır. Kimi çocuklar çok söz biliyor üzere görünebilir; lakin lisanı toplumsal hedefle, uygun bağlamda ve karşılıklı etkileşim içinde kullanmakta zorlanabilir. Kimilerinde ayrıyeten konuşma anlaşılabilirliği ve sesletim üzerinde de çalışmak gerekebilir” diye konuştu.
Otizmde her çocuğun profili farklıdır
Otizmli çocuklarda ortaya çıkan lisan ve konuşma bozukluklarında erken müdahalenin kıymetli olduğunu kaydeden Şevval Ocaktan, “Otizmde ortaya çıkan lisan ve konuşma bozukluklarının büsbütün düzelebilir mi sorusunun tek bir karşılığı yoktur zira otizm bir spektrumdur ve her çocuğun profili farklıdır. Lakin erken, nizamlı, bireye has ve yapılandırılmış müdahale ile irtibat, lisan, toplumsal etkileşim, oyun ve günlük ömür hünerlerinde bariz ilerleme sağlanabilir. Birtakım çocuklarda sözel lisan bariz halde gelişir; kimi çocuklarda ise amaç, sözel konuşmanın yanında yahut yerine jest, işaret, görsel dayanaklar ya da alternatif-destekleyici irtibat sistemleriyle fonksiyonel bağlantısı artırmak olabilir. Temel gaye çocuğu tek bir kalıba sokmak değil, bağlantı kurmasını, kendini tabir etmesini ve yaşama iştirakini artırmaktır” diye konuştu.
Müdahale için beklenmemeli
Otizmli çocuklarda lisan ve konuşma bozukluklarına en kısa vakitte müdahale edilmesi gerektiğini vurgulayan Şevval Ocaktan, çocuk doktoru/çocuk psikiyatrisi ile DKT’nin erken devirde birlikte devreye girmesinin değerli olduğunu söyledi.
Araştırma Vazifelisi Şevval Ocaktan, şöyle devam etti:
“DKT uzmanına müracaat ve müdahale için beklenmemelidir. Kuşku oluştuğu anda kıymetlendirme başlatılmalıdır. Amerikan Pediatri Akademisi, tüm çocuklar için 18. ve 24. ay denetimlerinde otizm taraması önermektedir; lakin aile daha erken devirde isimle bakmama, göz temasının çok hudutlu olması, işaret etme-gösterme davranışının olmaması, babıldamanın azlığı, ortak dikkatin gelişmemesi ya da kazanılmış marifetlerde gerileme fark ederse daha evvel de başvurmalıdır. Lisan ve konuşma terapisti bağlantı, lisan, oyun ve etkileşim hünerlerini kıymetlendirir; otizm teşhisini ise doktor koyar. Yani ülkü yaklaşım, çocuk doktoru/çocuk psikiyatrisi ile DKT’nin erken devirde birlikte devreye girmesidir.”
Çocuğun ihtiyaçlarına nazaran tedavi planlanıyor
Otizmli çocuklarda lisan ve konuşma bozukluklarının tedavisinin tek bir formülden ibaret olmadığını söyleyen Şevval Ocaktan, “Otizmli çocukların lisan ve konuşma bozukluklarının tedavisi, çocukların ihtiyacına nazaran planlanır. En sık kullanılan yaklaşımlar ortasında lisan ve konuşma terapisi, davranışsal yaklaşımlar, gelişimsel yaklaşımlar, oyun temelli toplumsal irtibat çalışmaları, ebeveyn iştirakli müdahaleler, ABA temelli uygulamalar, TEACCH ve küçük yaş kümesinde Early Start Denver Model (ESDM) yer alır” dedi.
DKT sürecinde irtibat ve karşılıklı etkileşime odaklanılıyor
Araştırma Vazifelisi Şevval Ocaktan, DKT sürecinde; bağlantı başlatma, karşılıklı etkileşim, ortak dikkat, sohbet sürdürme, duruma uygun tabir kullanma, oyun maharetleri ve gerekirse sesletim/konuşma anlaşılabilirliğinin çalışıldığını söyledi. Ocaktan, “Sözel konuşma kâfi değilse fotoğraf kartları, görsel sistemler, işaretler yahut elektronik aygıtlar üzere alternatif irtibat yolları da kullanılabilir. İlaç tedavisi otizmin çekirdek dil-iletişim zahmetlerini düzeltmez; daha çok eşlik eden hiperaktivite, irritabilite, dert, uyku ya da davranış meselelerinde tabip tarafından değerlendirilir” diye konuştu.
Çocuğun bakışı ve jestleri de düzgün gözlemlenmeli
Otizmli çocukların lisan ve konuşma gelişiminin takibinde ailelere değerli sorumlulukların düştüğünü kaydeden Şevval Ocaktan, “Aileler için en değerli nokta, çocuğun irtibatını sadece ‘konuşma’ üzerinden değerlendirmemektir. Çocuğun bakışı, jesti, işaret etmesi, bir objeyi size getirmesi, ses çıkarması yahut sizi bir şeye götürmesi de bağlantıdır. Tüm bunlar bir ortada gözlemlenmelidir” dedi.
Kısa, net ve anlaşılır cümleler kullanılmalı
Çocukla bağlantı kurulurken dikkat edilmesi gerekenlere de değinen Şevval Ocaktan, “İletişim kurarken kısa, net ve anlaşılır cümleler kullanılmalı; çocuğa karşılık vermesi için bekleme mühleti tanınmalı; yüz yüze etkileşim, ortak dikkat ve sıra alma desteklenmelidir. Günlük ömür içinde oyun, kitap, müzik, rutinler ve görsel takviyeler çok pahalıdır. Çocuğun ilgi alanlarından yararlanmak, muvaffakiyetlerini fark edip pekiştirmek ve çok duyusal yük oluşturan durumları gözlemek kıymetlidir. Aile, okul ve uzman grup ortasında tutarlı bir iş birliği kurulması tedavinin tesirini artırır. En değerlisi de aileler kendilerini suçlamamalıdır; şimdiki bilimsel yaklaşım otizmi anne-baba tavrıyla açıklamaz” diye konuştu.
Atlas Üniversitesi DKT Laboratuvarı’nda otizmli çocuklara dayanak veriliyor
İstanbul Atlas Üniversitesi Lisan ve Konuşma Terapisi Laboratuvarı’nda otizm spektrum bozukluğu alanında yapılan çalışmalar hakkında bilgi veren Şevval Ocaktan, şu bilgileri verdi:
“Dil ve Konuşma Terapisi Laboratuvarı’nda çocuk, ergen, yetişkin ve yaşlı bireylere yönelik lisan, konuşma, ses, bağlantı, yutma ve beslenme alanlarında kıymetlendirme, terapi ve danışmanlık hizmetleri sunulmaktadır. Merkezde delile dayalı, bireye has, aile merkezli ve multidisipliner bir yaklaşımla çalışmalar yürütülmektedir.
Otizm spektrum bozukluğu da hizmet verilen alanlar ortasında yer almakta; bu çocuklarda sözel ve sözel olmayan bağlantının desteklenmesine, irtibatı başlatma ve sürdürme maharetlerinin geliştirilmesine, karşılıklı etkileşimin artırılmasına, oyun temelli bağlantı çalışmalarına ve gerektiğinde konuşma anlaşılabilirliğinin desteklenmesine yönelik uygulamalar yapılmaktadır.
Öğrenciler uygulama imkanına sahip oluyor
Bunun yanında merkezde aile danışmanlığı verilmekte, konut programları düzenlenmekte, gerekli durumlarda farklı uzmanlık alanlarıyla iş birliği yapılmakta ve terapi süreçleri akademik bir çerçevede izlenerek raporlanmaktadır. Ayrıyeten üniversitenin klinik ve laboratuvar ortamlarında öğrenciler için ferdî ve küme terapi uygulamaları, müşahede, kıymetlendirme, raporlama ve mesleksel maharet geliştirme çalışmaları gerçekleştirilmektedir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
