Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Oğuz Tan, paranoyanın belirtileri, şizofreni ve paranoid kişilikten farkları, mümkün risk faktörleri ve tedavi sürecinde yaşanan zahmetleri hakkında açıklamalarda bulundu.
Paranoyanın temel belirtisi hezeyandır!
Paranoyanın, tek belirtisi hezeyan (sanrı) olan bir hastalık olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Oğuz Tan, “Hezeyan ya da sanrı, mantıklı tartışmayla düzeltilemeyen yanlış inançtır. Yani kişi yanlış bir şeye inanır ve kesinlikle aksini ispat edemezsiniz. Ne yaparsanız yapın, bu kanıyı değiştiremezsiniz.” dedi.
Bu yanlış inancın sıklıkla bir kötülük görme yahut takip edilme ile ilgili olduğunu kaydeden Prof. Dr. Tan, “Kişi, ‘birileri beni takip ediyor, beni öldürecekler’, ‘evime kameralar yerleştirdiler’, ‘televizyonda geçen altyazılar beni tehdit ediyor’, ‘insanlar bana ziyan vermeye, beni delirtmeye çalışıyor’ diye düşünebilir. Asla aksini ispat edemezsiniz. Kişi buna inanır. Bu yanlış inanç mistik alanda da olabilir. Kişi Tanrı, peygamber ya da ermiş olduğuna, vahiy aldığına inanabilir. Etrafına bir cemaat de toplayabilir. Çok da dengeli olmadığı hâlde bunun aksini ispat edemezsiniz. Ya da İstanbul’un üçte birinin kendisinin olduğuna, büyük bir icat yaptığına yahut 500 tane patent hakkı bulunduğuna inanabilir. Büsbütün gerçek dışı olduğu ve herkese gerçek dışı geldiği hâlde kişi buna inanır ve kendi içinde dengeli birtakım ispatlarla bunu savunur.” formunda konuştu.
Fazla bilgiye maruz kalmak, kişinin paranoyaya olan yatkınlığını ortaya çıkarıcı bir rol oynayabilir!
Yapay zekâ ile üretilen içeriklerin yanıltıp paranoyaya neden olduğuna dair şimdi bir bulgu olmadığını aktaran Prof. Dr. Oğuz Tan, “Tabii bunu kesin olarak bilemeyiz. Lakin şunu söyleyebiliriz; paranoya hastaları vardır, bir de paranoyaya yatkın olanlar vardır. Fazla bilgiye maruz kalmak, fazla araştırma yapmak ve fazla soruşturmak kişinin paranoyaya olan yatkınlığını besleyip ortaya çıkarıcı bir rol oynayabilir.” dedi.
En kıymetli faktörlerden birinin madde kullanımı olduğuna vurgu yapan Prof. Dr. Tan, “Esrar dâhil metamfetamin ve kokain çok sıklıkla paranoya durumuna yol açar. Uzun müddet alkol kullanımı da paranoya gelişimine yol açabilir.” tabirlerini kullandı.
Paranoyada kişinin hayatındaki öbür bütün alanlar normaldir!
Paranoya yaşayan kişinin, gerçekle kanıyı birbirinden ayırt edemediğine işaret eden Prof. Dr. Tan, “Düşüncelerinin gerçek olduğuna inanır ve etrafından delil toplar.” dedi.
Paranoya ile şizofreni arasındaki farklara değinen Prof. Dr. Tan, şunları söyledi:
“Şizofrenide de hezeyanlar görülür. Ama şizofreni hastası delil toplamaz ve dengeli olma telaşı gütmez. Paranoyada ise kişi ispat toplar ve dengeli olma korkusu güder. Üstelik paranoyada kişinin hayatındaki öteki bütün alanlar olağandır. Kişi işini muvaffakiyetle devam ettirir, ailevi sorumluluklarını yerine getirir, etrafıyla münasebetlerini sürdürür. Düzgün konuşur, düzgün anlatır ve dinler. Bu yüzden aile hastalığın şiddetinin farkında olsa da, kişinin hayatındaki başka alanlar olağan olduğu için kimi insanları da kendisine inandırabilir.”
Paranoya ile paranoid kişilik tıpkı şey değil!
Paranoya ile aşırı şüphecilik, yani paranoid eğilim ya da paranoid kişiliğin tıpkı şey olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Oğuz Tan, “Paranoyada tek bir alanda kesin bir inanç vardır. Örneğin ‘beni takip ediyorlar, öldürecekler’, ‘eşim beni aldatıyor’ ya da ‘ben Tanrıyım, peygamberim’ üzere gerçek dışı fakat kesin bir inanç kelam mevzusudur.” dedi.
Paranoid eğilimde ise daha çok kuşkuculuk olduğunu söz eden Prof. Dr. Tan, “Kişi insanların berbat niyetli olduğuna, kendisine kötülük istediklerine inanır ve buluttan nem kapar. Tek bir makul alanda gerçek dışı bir inanç yoktur; hayatın her alanında ve her gün kuşkuculuk vardır. Mesela ‘eşim beni aldatıyor’ diye düşünmez fakat ‘Neredeydin?, Ne yapıyordun?, Bir yere mi gittin?, Neden bana palavra söyledin?’ üzere kuşkucu fikirler taşır.” açıklamasını yaptı.
Kişi hasta olduğuna inanmaz!
Paranoid niyetlerin tedavisinin olduğunu belirten Prof. Dr. Oğuz Tan, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Hastaların değerli bir kısmı tedaviye yeterli yanıt verir. Doğal maalesef tedaviye yanıt vermeyenler de vardır. Tedavi kaidedir zira kişi durduk yere, tedavi görmeden düzelmez.
En büyük sorun, paranoya hastalarında içgörünün olmamasıdır. Kişi hasta olduğuna inanmaz. ‘Siz yanlış biliyorsunuz. Katiyen bunun hakikat olduğuna inanıyorum’ der. Hastaların büyük kısmı tedaviye inanmadığı için onları ikna etmek ve tedavi etmek zordur.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
