Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan’ın iştirakiyle, Amasya Genelgesinin 107’inci yıldönümünde Amasya Milletlerarası Atatürk Kültür ve Sanat Şenliği kapsamında “Şehirlerin İnsan Psikolojisi Üzerine Etkileri” bahisli söyleşi gerçekleştirdi. Söyleşiye başta Amasya Valisi Lider Bakan, Amasya Milletvekilleri ile protokolün önde gelen isimleri katıldı.
Amasya Anadolu irfanının ete kemiğe bürünmüş bir yeri…
Kasım Alper Özdemir moderatörlüğünde, Amasyalıların ağır ilgi gösterdiği söyleşide Prof. Dr. Nevzat Tarhan dikkat cazip telaffuzlarda bulundu. Tarhan; “Amasya deyince gelmemek mümkün değil. Zira Amasya Anadolu irfanının ete kemiğe bürünmüş yeri. Bizi biz yapan Anadolu’muzdaki direklerden birisi. Şehzadeler kenti. Bu nedenle burada kendi hissettiğimiz şeyleri, hislerimizi kelama dökmek çok sıkıntı.” diye başladığı söyleşide kentlerin insan ruhuna tesirinden aile yapısına, gençlerin karşı karşıya olduğu dijital tehditlerden ruhsal dayanıklılığa kadar pek çok mevzuda değerlendirmelerde bulundu.
Şehirlerin insan üzerinde kalıcı izleri var…
Prof. Dr. Tarhan, şehirlerin insan üzerinde kalıcı izler bıraktığını söz ederek, şöyle konuştu:
“Her kentin bir kimliği, bir ruhu vardır. Amasya’nın da bir ruhu var. Bu ruhun, yaşanan tüm savrulmalara, fırtınalara ve modernizmin beraberinde getirdiği zorluklara karşın hâlâ canlı olduğunu görüyoruz. Kendi çocukluğumuzdan bugüne baktığımızda bunu çok net hissedebiliyoruz. Amasya’nın merkezinde olduğu üzere ilçelerinde de çocukluk yıllarımızdan taşıdığımız anılar, kıssalar ve yaşanmışlıklar var. Bütün bunlar bir ortaya geldiğinde insan bir kökleşiyor. Bir insanın yaşadığı kenti ya da memleketi sevmesi için orada kişiliğine ve hayatına mana katan duygusal bağlar kurması gerekir. Bu bağlar güçlendikçe aidiyet duygusu da kökleşir. Zira insanı rahatlatan şey sadece binalar ya da duvarlar değildir; asıl değerli olan kimlik bağları, toplumsal bağlar ve insanı çevreleyen güçlü aidiyet duygusudur. İşte bütün bu bağlar bizi yaşadığımız kente bağlar. Bu nedenle her kentin kendine mahsus bir kimliği ve ruhu vardır. Amasya da bu tarafıyla insanı kendine bağlayan, unutulması güç kentlerden biridir. Hakikaten dünyanın neresinde bir Amasyalıyla karşılaşsanız yüzlerde çabucak sıcak bir tebessüm oluştuğunu görürsünüz. Kentin bir gücü var.”
Mahalle kültürü ruhsal dayanıklılığın temelini oluşturuyor
Çocukluk devrinde edinilen tecrübelerin insanın ruhsal yapısında belirleyici olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Bir kentte yaşanan tecrübeler, insanın gelişen ruhuna ekilen tohumlar üzeredir. İnsan evvel annesinden ve babasından öğrenir; akabinde mahalleden, komşuluk ilgilerinden ve yaşadığı kentin kültüründen beslenir. Tüm bu birikimler, gelişen ruhumuza tohum üzere ekilir. Yıllar içinde bu tohumlar filizlenir, büyür ve kişiliğimizi, kimliğimizi şekillendirir. Bu nedenle çocukluk periyodunda atılan tohumların sağlıklı olması son derece değerlidir. Günümüzde yapılan ruhsal sağlamlık araştırmaları da bunu ortaya koyuyor. Bu çalışmalarda, bireyin çocukluk devrinde yaşadığı travmalarla nasıl başa çıktığı ve bunları nasıl aştığı değerli bir belirleyici olarak öne çıkıyor. Elbette herkes çocukluk yıllarında çeşitli zorluklar ve fırtınalar yaşayabilir. Lakin Anadolu’nun güçlü mahalle kültürü, Amasya’da da olduğu üzere, bu zorluklarla baş etmede değerli bir dayanak sunuyor. Dayanışma duygusu insanı yalnızlıktan koruyor, aidiyet hissini güçlendiriyor ve ruhsal refahını artırıyor.” diye konuştu.
Yalnızlık global tehdit haline geldi
Birleşmiş Milletler’in geleceğe ait raporlarında gelir eşitsizliği ve iklim krizinin yanında yalnızlığın da global tehdit olarak gösterildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, şunları kaydetti:
“Anadolu kültürünün en güçlü istikametlerinden biri, yalnızlığa karşı geliştirdiği dostluk ve dayanışma anlayışıdır. Beşerler ortasındaki sıcak bağlantıyı ve yardımlaşma ruhunu hâlâ görmek mümkündür. Bir kişinin başına makûs bir şey geldiğinde etrafındakilerin çabucak yardıma koşması, mahalle kültürünün insanlara kazandırdığı merhamet hissinin bir yansımasıdır.”
Modernleşme, betonlaşma değildir…
Şehirlerin kimliğini müdafaasının kıymetine işaret eden Prof. Dr. Tarhan, “Betonlaşmanın sonlu olduğu yerlerde kent kimliği daha güçlü gelişiyor ve bu kimlik vakitle o kentin ruhuna dönüşüyor. Amasya bunun hoş örneklerinden biri. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü muhafaza çalışmaları ve bu çeşit etkinlikler de bunu destekliyor. Kendi kültürünü koruyarak çağdaşlaşan toplumlar kimliklerini kaybetmeden gelişebilirler. Çağdaşlaşmayı sırf betonlaşma olarak görmek gerçek değildir. Amasya, Manisa ve Eyüp Sultan üzere tarihî ve manevi pahası yüksek kentler, bizim ortak hafızamızın ve kültürel kimliğimizin sembolleridir. Bu nedenle Amasya’nın taşıdığı sembolik bedeli korumak ve gelecek kuşaklara aktarmak büyük değer taşımaktadır.”
Teknoloji sürat veriyor lakin tarafı pahalar belirliyor
Gençlerin dijital bağımlılık, yalnızlık ve husus bağımlılığı üzere risklerle karşı karşıya olduğuna işaret eden Prof. Dr. Tarhan, bu süreçte ruhsal sağlamlığın ehemmiyetinin arttığını söyledi.
Gençlik ve Spor Bakanlığı’na ruhsal dayanıklılık temelli bir proje sunduklarını belirten Prof. Dr. Tarhan, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Bağışıklık sistemi güçlü olan bir vücut hastalıklara karşı daha dirençliyse, ruhsal bağışıklık sistemi güçlü olan bireyler ve aileler de dijital dünyanın savrulmalarına karşı daha dirençlidir. Teknoloji hayatımıza sürat kazandırdı lakin taraf verecek olan insani bedellerdir. Bu kıymetleri koruyabilenler gelecekte de ayakta kalacaktır. Geleceğe istikamet verecek pahaları koruyamayan bireyler, dijital dünyanın savurduğu bireylere dönüşebilir. Bu nedenle ruhsal sağlamlık günümüzde her zamankinden daha kıymetli hale gelmiştir. Olumlu ruh hali, insanın ömür karşısında istikrarlı bir tavır geliştirebilmesidir. Burada kıymetli olan, kişinin sırf keyifli olması değil, huzurlu olabilmesidir. Huzur, insanın yalnızca güzel günlerde değil, güç vakitlerde da iç istikrarını koruyabilmesidir. İnsanın iyiyi de kötüyü de görüp her şartta en düzgüne hazır olmasıdır. Ömür doyumu dediğimiz kavram da bununla bağlantılıdır. Hayattan tatmin olmak, mana bulmak ve ömürden keyif alabilmek, müspet ruh halinin temel göstergeleridir.
Psikolojik sağlamlığın birinci kaidesi da budur. İnsan, sıkıntı koşullar altında da ruhsal istikrarını koruyabilmeli; güzel kaidelerde ise şımarmadan yoluna devam edebilmelidir. Cezaevinde de olsa, sarayda da olsa iç huzurunu kaybetmeyen bireyler bu dengeyi kurabilen insanlardır. Aslında Anadolu irfanı dediğimiz kültürel mirasımız, yüzyıllar boyunca bu anlayışı jenerasyondan nesile aktarmıştır. Anne-babalar, komşular ve mahalle kültürü bu pahaların taşıyıcısı olmuştur. Lakin günümüzde toplumsal normlar büyük bir dönüşüm geçiriyor. Türel normlar değişiyor, gelenek ve görenekler değişiyor, aile içi normlar değişiyor. Teknoloji ve dijital araçlar da meskenlerin içine kadar girerek aile yapısını etkiliyor.
Bu değişim karşısında insanı ayakta tutacak olan şey, istikamet veren bedellerdir. Ruhsal sağlamlığı güçlü olan bireyler, hayatlarında mana ve hedef hissini koruyabilen bireylerdir. Zira manalı bir gaye peşinde koşan beşerler ruhsal istikrarlarını daha kolay koruyabiliyor. Buna karşılık hayatında bir maksadı olmayan bireyler, olayların tesiriyle savrulup gitmeye daha yatkın hale geliyor.”
Aile çocuğu korumak için değil, hayata hazırlamak için vardır
Anne ve babaların dijital çağda çocuk yetiştirirken üstlenmesi gereken rollere değinen Prof. Dr. Tarhan, ailenin inançlı bir liman olması gerektiğini tabir etti.
Prof. Dr. Tarhan, “Ev, çocuğun kendini inançta hissettiği bir alan olmalıdır. Lakin aile yalnızca koruyan değil, birebir vakitte çocuğu hayatın zorluklarına hazırlayan bir kurumdur. Annelik ve babalık çocuğu keyifli etmekten çok, onu hayata hazırlayabilme sanatıdır. Çocuk meskene severek dönüyorsa, kendini yargılanıyor üzere hissetmiyorsa o mesken güçlü bir aile ortamı oluşturmuştur.” dedi.
Kaliteli toplumsal bağlar mutluluğun en güçlü belirleyicisi
Harvard Üniversitesi’nin uzun yıllara dayanan memnunluk araştırmalarına da değinen Prof. Dr. Tarhan, mutlu ve sağlıklı bireyleri başkalarından ayıran en kıymetli ögenin manalı toplumsal münasebetler olduğunu söyledi ve “İnsanları keyifli eden şey sırf zenginlik, ün yahut makam değildir. Derin, kaliteli ve manalı toplumsal bağlar kurabilen beşerler daha sağlıklı ve daha huzurlu bir ömür sürüyor. Dostluk duygusu, itimat ve aidiyet hissi insan psikolojisinin en kıymetli gereksinimlerinden biridir.” sözlerini kullandı.
Yapay zekâ asistanımız olmalı, kaptanımız değil
Yapay zekânın bilhassa çocuklar ve ergenler üzerinde oluşturabileceği risklere dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, teknolojinin şuurlu kullanılmasının değerine vurgu yaptı.
Prof. Dr. Tarhan, “Yapay zekâ hayatımızı kolaylaştıran güçlü bir araçtır fakat onu yöneten biz olmalıyız. Şayet denetimi büsbütün teknolojiye bırakırsak gerçeklik algısında bozulmalar ortaya çıkabilir. Yapay zekâ bizim asistanımız olmalı, kaptanımız değil.” diye konuştu.
Karşılıksız yeterlilik insanı biyolojik olarak da memnun ediyor
Karşılık beklemeden yapılan yeterliliklerin insan psikolojisine tesirlerine ait değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Tarhan, “Psikolojik sağlamlık çalışmalarında ‘prososyal değerler’ olarak isimlendirilen değerli bir kavram bulunuyor. Prososyal bedeller; karşılık beklemeden güzellik yapmak, diğerlerine yardım etmek ve toplumsal faydayı önceleyen davranışları söz ediyor. Bu mevzuda Harvard Üniversitesi’nde gerçekleştirilen dikkat cazip bir araştırma var. Araştırmada iki farklı genç kümeye muhakkak ölçüde para veriliyor. Bir kümeden bu parayı istedikleri üzere harcamaları istenirken, öteki kümeden parayı gereksinim sahibi insanlara karşılıksız yardım gayesiyle kullanmaları talep ediliyor. Araştırmacılar, uygulama öncesinde ve sonrasında iştirakçilerin gerilim seviyelerini ölçüyor. Sonuçlar epey dikkat cazip. Parayı kendileri için harcayan şahıslarda memnunlukla bağlantılı dopamin salgısı artsa da gerilim hormonlarının yüksek kaldığı görülüyor. Buna karşılık, parayı diğerlerine yardım etmek için kullanan şahıslarda hem gerilim hormonlarının azaldığı hem de memnunlukla alakalı biyokimyasal süreçlerin güçlendiği tespit ediliyor. Yardım edilen kişinin memnunluğu, yardım eden bireye de olumlu hisler olarak geri dönüyor. Bu nedenle karşılıksız düzgünlük yapma ve diğerlerine yardım etme davranışları, günümüzde bilimsel olarak da desteklenen ruhsal sağlamlık ögeleri ortasında yer alıyor.” biçiminde konuştu.
Anadolu insanı umudunu kaybetmemeli
Katılımcılardan gelen soruları da cevaplayan, gençlere ve ailelere umut bildirisi veren Prof. Dr. Nevzat Tarhan, toplumsal karamsarlığa karşı en güçlü ilacın umut olduğunu vurguladı.
Bugün dünyanın birçok yerinde belirsizlik ve gelecek tasası yaşandığını söyledi ve ekledi:
“Geleceğin getireceği tüm fırtınalara karşın, insanlığa istikamet verecek en güçlü seslerden birinin Anadolu insanından yükseleceğine inanıyorum. Zira bu topraklar, tarih boyunca zorluklar karşısında umut üretmeyi başarmış bir medeniyetin taşıyıcısı olmuştur. Bugün üzerinde bilhassa durmamız gereken husus ise umut hissini canlı tutabilmektir. Ümitsizliğe ve karamsarlığa kapılmamak gerekiyor. Günümüzde sıkça karşılaştığımız sıkıntılardan biri, toplumda giderek artan gelecek telaşı ve belirsizlik hissidir. İnsan beyninin değerli özelliklerinden biri, meçhullüğü bir tehdit olarak algılamasıdır. Belirsizlik arttığında beşerler geri çekilmeye, risk almaktan kaçınmaya ve karamsarlığa yönelmeye başlar. Bu nedenle umut hissini korumak büyük değer taşıyor. Anadolu’nun esaslı kültürüne ve tarih boyunca gösterdiği direnç gücüne olan itimadımızı kaybetmemeliyiz. En büyük düşmanımız ümitsizliktir. Umudu koruyabildiğimiz sürece, karşılaştığımız her zorluğun üstesinden gelebilecek gücü de kendimizde bulabiliriz.”
“Amasya ABD’nin elinde olsa Paris üzere turizm merkezi olurdu”
Tarih, kültür ve turizmde Amasya’nın değerli bir merkez olduğunu vurgulayan Tarhan, “Amasya, Amerikalıların elinde olsa Paris üzere bir turizm merkezi yaparlardı. Zira Tunç periyodu, Helenistik Çağ, Roma, Selçuklu ve Osmanlı’yı günümüze taşıyor.” Sözlerini kullandı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
