Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, vesvese ve takıntı konusunu kıymetlendirdi.
Vesvese sırf niyet değil
Halk ortasında vesvese olarak bilinen obsesyonların (takıntıların), insan beyninin doğal fikir üretme sisteminin denetimden çıktığı durumlar olduğunu söyleyen Prof. Dr. Tarhan, vesvesenin sadece niyet değil, birebir vakitte istenmeyen hislerle da birlikte ortaya çıktığını belirtti.
Prof. Dr. Tarhan, “Bu tür obsesyonlarda kişi, aklına gelen kanıları onaylamaz. ‘Bu niyet benim aklıma nasıl gelir?’ diye kendine şaşırır. Bu duruma ‘zihinsel gevezelik’ de deniliyor. Nasıl ki biri gereksiz yere daima konuştuğunda ‘çok saçmalıyor’ deriz, beynimiz de bazen kendi kendine gereksiz niyetler üretebilir. Bu, beynin doğal fonksiyonunun bir sonucudur lakin dozu kaçarsa kişiyi rahatsız eden vesvese halini alır.” dedi.
Her vesvese hastalık mı?
Prof. Dr. Tarhan, her vesvese ya da takıntının hastalık olarak değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizerek, “Karaciğerin misyonu safra üretmekse, beynin vazifesi de his ve niyet üretmek ve davranışa karar vermektir. İnsan beyni başka canlılardan farklı olarak soyut düşünme yeteneğine sahiptir. Bu yetenek sayesinde insan, yalnızca mevcut durumu değil, olasılıkları ve manaları da sorgular.” diye konuştu.
Yalom’un dört temel korkusu!
İnsanın başka canlılardan farklı olarak varoluşsal seviyede dört temel dehşete sahip olduğunu hatta bunun Yalom’un dört temel anksiyetesi diye geçtiğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Bunların dozu kaçarsa vesvese oluyor. Bu endişenin bir tanesi kişinin mana arayışı. Mesela, yalnızlık duygusu… Yalnız kalmaya dair duyulan dehşet ve dert, dört temel anksiyeteden biridir. Öteki bir temel anksiyete ise özgürlük muhtaçlığıdır. Özgürlük isteğinin bastırılması da beşerde derin telaşlara neden olabilir. Dördüncü temel kaygı ise vefat şuurudur, yani vefatın farkında olmak ve bu gerçekle yüzleşmek. İnsan bu dört temel endişeyi fark edip yönetmeyi öğrenmelidir.” formunda konuştu.
Obsesyonlar kişinin duygusal yatırım yaptığı alanlardan besleniyor
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, obsesyonların (takıntıların) kişinin duygusal yatırım yaptığı alanlardan beslendiğini belirterek, “Bir insan his yatırımını neye yaparsa en çok, obsesyon oradan giriyor. Kimi çocuğunu çok seviyorsa, ‘çocuğuma tapıyorum’ derecede seviyorsa, ‘çocuğuma bir şey olacak’ derdi başlıyor. Bu korku kuruntuya, kuruntu da obsesyona dönüşüyor.” dedi.
Obsesyonların çeşitli formlarda ortaya çıkabileceğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Bir insan cinsel hususa çok yatırım yapıyorsa oradan, dini bahse yapıyorsa oradan takıntılar gelişebiliyor. Manası önemsemeyen bireylerde ise paklık yahut nizam üzere farklı bahislerde obsesyonlar görülebilir.” diye ekledi.
Kuşku obsesyonları da yaygın…
Kuşku obsesyonlarının da yaygın olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, “Kuşku obsesyonu olan bir kişi, uzaktan iki üç kişinin bir şeye baktığını görse, ‘Acaba benim hakkımda mı konuşuyorlar?’ diye senaryolar yazmaya başlar. Bu durum, insanlardan korkmasına, kaygılanmasına, içine kapanmasına ve kaçınmasına yol açabilir.” dedi.
Prof. Dr. Tarhan, bu çeşit obsesyonların altında çoklukla “emin olamama” hissinin yattığını tabir ederek, “Arabanın kapısını kitler, ‘Oldu mu olmadı mı?’ diye döner bakar, bir daha döner. Bu, emin olamamayla ilgilidir.” biçiminde örnek verdi.
Vesveseler bir nevi “düşünce tiki”…
Takıntılı fikirlerin (vesveselerin) bir nevi “düşünce tiki” olduğunu kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Tikleri olan bir insan, bir hareketi yapmakta zorlandığında dikkatini öbür bir bahse vererek beynindeki devreyi kısa devre yaptırır ve olağan hareketine geçer. Niyet idaresinde de tıpkı kural geçerlidir.” diye konuştu.
IQ düzeyi ve vesvese ilişkisi
Prof. Dr. Tarhan, IQ seviyesi düşük olan bireylerde vesvesenin daha az görüldüğünü lisana getirerek, “Normal IQ’sü 70’in altında olan insanlarda vesvese pek yoktur. Zira fazla düşünmüyorlar, yüksek fikirleri, yüksek manaları düşünmüyorlar, sorgulamıyorlar. Onlar için yemek, içmek, üremek ve öğrendiği kimi temel bilgiler gereksinimlerini karşılıyor, yetiyor onlara. IQ’sü 70’in altında olan bireyler aslında askere bile gönderilmiyor. Onlara ‘donuk normal’ deniyor.” tabirlerini kullandı.
Zeki olanların beyni daha çok fikir üretiyor
Zeka düzeyi ile üretilen fikir sayısı ortasında hakikat bir orantı olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Zeki olanların beyni daha çok niyet üretiyor. Ortalama bir insanın beyni günde bin düşünce üretiyorsa, IQ’sü düşük olan bir kişi 300 fikir üretirken, IQ’sü 100’ün üzerinde olan birinin beyni günde 2 bin -3 bin fikir üretiyor. 2 bin -3 bin kanıyı yönetmek elbette daha güç. Bu nedenle, bu kanıları yönetmek için biraz daha fazla marifet kazanmak gerekiyor. Vesveseler ve takıntılar aslında IQ’sü yüksek insanlara daha sık gelebiliyor.” dedi.
Prof. Dr. Tarhan, bu durumu “Zekası varsa, o vakit sorumluluğun da var. Bunu yönetmeyi öğren.” formunda yorumlayarak, yüksek IQ’ye sahip bireylerin varoluşsal anksiyete, felsefi fikir üretme ve doğruyu bulma bahislerinde daha fazla zihinsel aktiviteye sahip oldukları için takıntılara daha yatkın olabileceğini söyledi.
Hedefi olan kişi yanlış kanıya ‘hayır’ diyebilir…
Mükemmeliyetçi ve detaycı şahısların de obsesyonlar açısından risk kümesinde olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Bir insanın bir maksadı varsa ve o maksada yönelik değer ve önceliklerini belirlemişse, gününü planlayarak yaşıyorsa, maksadına giderken yanlış bir niyet geldiğinde ona ‘hayır’ diyebilir. Gayesiyle ilgili bir ayrıntıyı çabucak algılar, olaylar ortasında mana bağı kurar, farklılıkları yakalar, konum alır ve hakikat karar verir.” diye konuştu.
Takıntılı niyetler beyinde çok gerilim hormonu salgılanmasına neden oluyor
İnsan beynindeki niyetlerin bir ırmak üzere aktığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Düşüncelerin önüne baraj koyarsanız patlar, taşar. O kanıların akışı içerisinde, bir çiftçi yahut mühendisin bir ırmağa yaklaştığı üzere, onları hedefe yönelik yöneltmek gerekir.” sözünde bulundu.
Takıntılı fikirlerin beyinde çok gerilim hormonu salgılanmasına ve güç akışının hızlanmasına neden olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “5 dakika düşünecek bir şeye 15 dakika düşünürseniz yahut bir şiddetinde üzülecek bir şeye 10 şiddetinde üzülürseniz, beyninizde çok gerilim hormonu salgılanır.” dedi.
Yaşam usulü ve gerilim idaresi genetik yatkınlığın hastalığa dönüşmesinde kritik bir rol oynuyor
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) üzere psikiyatrik rahatsızlıklarda genetik yatkınlığın rolü olduğunu fakat bunun kişinin katiyen hasta olacağı manasına gelmediğini kaydeden Prof. Dr. Tarhan, yaşam üslubu ve gerilim idaresinin genetik yatkınlığın hastalığa dönüşmesinde kritik bir rol oynadığını vurguladı.
Prof. Dr. Tarhan, OKB’li kişilerde serotonin ve dopamin genlerinin farklı çalıştığını tabir ederek, “Bu bireylerde serotonin geninde ‘SS aleli’ dediğimiz kısa alel bulunuyor. Bu durum, beynin gerilim altında yeteri kadar serotonin üretememesine neden oluyor. Olağan koşullarda sorun olmasa da kronik gerilim durumunda bu genetik algoritma güzel çalışmıyor ve serotonin düzeyi düşerek kişiyi depresyona daha yatkın hale getiriyor.” diye konuştu.
OKB’de de genetik yatkınlık var
OKB’de de genetik yatkınlık olduğunu, bedensel hastalıklarda olduğu üzere psikiyatrik hastalıklarda da genetik farklılıkların ve gerilimin kıymetli rol oynadığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Stres altında bir kişi şizofren olurken, başkası OKB, bir diğeri ise depresyon yaşayabiliyor. Bunun nedeni işte bu genetik farklılıklardır.” dedi.
Hafif ve denetim edilebilen vesveselerin (takıntılı düşüncelerin) insanı sorgulamaya ve eleştirel bakmaya iterek yanlışsız kararlar almasına yardımcı olabileceğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, ” Hafif bir vesvese yararlıdır. Buna vesvese dememek lazım, niyet tekrarı yahut ruminasyon denebilir. Bu bir sorgulamadır ve insanın araştırmasına, teyit etmesine yol açar.” tabirinde bulundu.
Ergenlik devrinde yaşanan takıntılar ve “geliştiren travma”…
Ergenlik periyodunda yaşanan takıntıların, yanlışsız yönetildiğinde kişinin ruhsal savunmalarını güçlendirici, ego gücünü ve ruhsal dayanıklılığını artırıcı bir tesiri olabileceğini lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, bu durumu “geliştiren travma” olarak isimlendirdi. Prof. Dr. Tarhan, “Kişi o takıntılı niyetleri, aklın geveze olduğu haldeki temelsiz niyetleri güzel yönetirse, bu onun için bir gerilim olur ve bu ıstıraptan güçlenerek çıkar. Bu nedenle obsesyon ya da tasa dediğimiz gerilimli niyetler olduğunda, ondan kaçmak ya da onunla savaşmak yerine, onunla birlikte yürümeyi tavsiye ediyoruz. O vakit bu kanılar, kişinin gayesine hizmet eden birer araç haline gelir.” dedi.
Sınav derdi ve takıntı
Prof. Dr. Tarhan, sınav gibi durumlarda ortaya çıkan takıntılara yönelik pratik tahlil teklifleri de sunarak, “Sınavlarda bir öğrenci, çok kolay bir detaya takılıp çözemediği için bildiği birçok soruyu yapamayabilir. Bu türlü durumlarda, çözemediği sorunun yanına bir işaret koyup, evvel çok güzel bildiklerini çözmesini öneriyoruz. Daha sonra kalan vakitte başa dönüp, aklına birinci gelen gerçek karşılığı işaretlemesi ekseriyetle daha başarılı sonuçlar verir. Zira ekseriyetle insanın aklına birinci gelen niyet doğrudur. Bu durumda takıntı, kişinin daha az kusur yapmasına bile sebep olabilir.” formunda konuştu.
Kültürel ve dini faktörlerin obsesyonlara etkisi
Takıntıların çeşitlerinin kültürlere, vakit ve kaidelere nazaran değişebildiğini, kimi kültürlerin ve katı inanış sistemlerinin dini obsesyonları destekleyebileceğini ve çok suçluluk hislerini uyararak bireyleri fonksiyonsuz hale getirebileceğini tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Her şey dozunda hoştur. Dozunda ayarlanan her şey ilaçtır. Dozunu kaçırdığınız vakit en hoş ilaç bile zehre dönüşebilir. Obsesyonda da dozunda düşünürseniz, insanı gayesine götürebilir.” biçiminde konuştu.
OKB tedavisindeki gelişmeler
OKB tedavisinde son yıllarda değerli gelişmeler kaydedildiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, dirençli hadiselerde beyin haritalaması yaptıklarını ve beynin muhakkak bölgeleri ortasındaki ilişki bozukluklarını tespit ettiklerini söyledi.
“Bu bireylerin beyninin karar verme bölgesiyle manzara sürece bölgesi ortasında bozukluk olduğunu görüyoruz. Tedaviyi de bu bölgelere yönelik planlıyoruz.” diyen Prof. Dr. Tarhan, manyetik ihtarım tedavisi (TMU) üzere tekniklerle beynin ilgili bölgelerine provokasyon yapılarak ve hastanın obsesyonlarını hayal etmesi sağlanarak tedavi uyguladıklarını belirtti.
Prof. Dr. Tarhan, “Bu tedavi sırasında beynin o bölgesindeki reseptör hassaslığını değiştiriyoruz. Beyindeki iyon kanalları, sodyum, potasyum, kalsiyum reseptörleri pompa üzere çalışarak hudut iletisini ve güç akışını düzenliyor. Manyetik uyarımla bu sistemi etkileyebiliyoruz.” diye ekledi.
Modern usullerle tedavide başarılı sonuçlar alınıyor
Modern tedavi sistemleriyle 15-20 yıl öncesine nazaran çok daha başarılı sonuçlar aldıklarını vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Yoğun bir tedavi süreci gerekiyor. Çoklukla birkaç hafta klinik tedavi ve akabinde yakın takip kıymetli. Beyindeki yolların olağana dönmesi en az 6 ay sürüyor. Hasta tedavi disiplinine uyarsa, 6 ay içinde hastalık şiddeti yüzde 100’den yüzde 20-30 düzeylerine düşebiliyor. Bu, kabul edilebilir bir sınırdır ve yüzde 60-70 düzelme bile büyük bir muvaffakiyettir.” sözlerini kullandı.
Prof. Dr. Tarhan, OKB’nin eskiden psikiyatrinin en zorlandığı alanlardan biri olduğunu fakat günümüzde DNA tahlili (genotipleme) ve üçlü tedavi protokolleri (ilaç, manyetik ihtarım, psikoterapi) üzere metotlarla çok daha tesirli tedaviler sunabildiklerini belirtti.
Sosyal medya fizikî görünümle ilgili takıntıları tetikliyor
Sosyal medyanın bilhassa fizikî görünümle ilgili takıntıları tetiklediğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Kişiler moda mecmualarına, modellere bakıyor ve birçok vakit oynanmış, yapmacık görsellerle kendilerini kıyaslıyorlar. Bu durum, ‘Ben niçin bu türlü değilim? Ben de bu türlü olmalıyım’ fikrini doğuruyor. Tanınan kültür de haz, muvaffakiyet ve fizikî görünümü yücelterek bu durumu besliyor. Hollywood kültürü, toplumsal medya aracılığıyla insanların zaaflarını kullanarak onları manipüle ediyor.” halinde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
