Erkeklerde sık görülen prostat kanseri riskini ileri yaş, aile hikayesi ve birtakım genetik yatkınlıklar artırıyor. Erken evrede birçok vakit belirti vermeden ilerleyen prostat kanserinin vaktinde yakalanması, tedavi seçeneklerinin ve muvaffakiyet talihinin artmasına katkı sağlıyor. PSA testinin yanı sıra prostat MR’ı ve yüksek çözünürlüklü mikroultrason üzere gelişmiş görüntüleme metotları, kuşkulu bölgelerin daha hakikat belirlenmesine ve amaca yönelik biyopsi yapılmasında kıymetli rol oynuyor. Bilhassa mikroultrasonun kısa müddette uygulanabilmesi ve kuşkulu alanları gerçek vakitli göstermesi, teşhis sürecinde hem tabip hem de hasta açısından kıymetli kolaylık sağlıyor. Erken teşhis konulan hastalarda cerrahi, radyoterapi ve uygun hastalarda faal izlem üzere farklı tedavi seçenekleri değerlendirilirken, ileri evrede ise hormon tedavileri ve başka sistemik tedavilerle prostat kanseri değerli ölçüde denetim altına alınabiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Üroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Murat Binbay, mikroultrasonun avantajları ve prostat kanserinde erken teşhisin değeri hakkında bilgi verdi.
PSA pahasının olağan olması kanseri dışlamaz
PSA testi prostat kanserinin erken teşhisinde kıymetli bir araçtır. Lakin PSA, sadece kanser varlığında yükselen bir paha değildir. Düzgün huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı ve kimi günlük aktiviteler de PSA seviyesini etkileyebilir. Bu sebeple PSA yüksekliği tek başına kanser manasına gelmediği üzere, PSA’nın olağan olması da kanser olmadığına dair kesin teminat vermez. PSA taramasının prostat kanserine bağlı vefatları azalttığını gösteren değerli çalışmalar bulunmaktadır. Fakat gaye, her prostat kanserini bulmak değil; tedavi edilmesi gereken kanserleri yanlışsız vakitte yakalamaktır. Zira kimi prostat kanserleri yıllarca yavaş ilerleyebilir ve hastanın ömrünü tehdit etmeyebilir. Gereksiz tedavi ise ameliyat ve ışın tedavisine bağlı yan tesirlere sebep olabilir.
Prostat MR’ı teşhiste kıymetli bir adım oldu
Multiparametrik prostat MR’ı, kuşkulu bölgelerin belirlenmesi ve biyopsinin daha gerçek planlanması açısından değerli bir gelişme sağladı. Günümüzde birçok kılavuz, biyopsi öncesinde prostat MR’ı yapılmasını önerir. Fakat MR her hastada uygulanamayabilir. Randevu ve raporlama süreci vakit alabilir. Ayrıyeten imajların kıymetlendirilmesi, radyoloğun tecrübesine ve aygıtın kalitesine bağlı olarak da değişebilir. Birtakım kanserler de MR’da bariz biçimde görülmeyebilir. İşte bu noktada yüksek çözünürlüklü mikroultrason, prostatın değerlendirilmesinde değerli bir tamamlayıcı usul olarak öne çıkmaktadır.
Mikroultrason prostatı daha detaylı görüntülüyor
Klasik ultrason aygıtları prostatın genel yapısını ve hacmini değerlendirmede kullanılır. Fakat kanserli dokunun oluşturduğu küçük yapısal değişiklikleri her vakit gösteremez. Bu sebeple klasik ultrason eşliğinde yapılan biyopsilerde, prostatın farklı bölgelerinden sistematik örnekler alınır. Mikroultrason ise çok daha yüksek frekansta çalışarak prostat dokusunu daha detaylı görüntülemeyi sağlar. Bu sayede kanserli dokunun oluşturabileceği düzensizlikler, bezcik yapısındaki bozulmalar ve farklı yansımalar gerçek vakitli olarak kıymetlendirilebilir.En kıymetli avantajlarından biri, üroloğun manzarayı muayene sırasında anında görebilmesidir. Kuşkulu bir alan tespit edildiğinde, biyopsi iğnesi direkt bu bölgeye yönlendirilebilir.
MR’da görülmeyen birtakım kanserleri yakalayabiliyor
Mikroultrason ve prostat MR’ını karşılaştıran çalışmalar, iki usulün her vakit tıpkı bulguları göstermediğini ortaya koyuyor. Bir çalışmada MR’da saptanan 244 lezyonun 206’sı mikroultrasonda da görülürken, mikroultrason MR’ın göstermediği 26 ek lezyon belirledi. Bu alanlardan alınan amaçlı biyopsilerde, aksi halde gözden kaçabilecek 3 manalı kanser tespit edildi. Bu sonuçlar, mikroultrasonun MR’ın yerine geçmesi gerektiğini değil, MR’ın tamamlayıcısı olarak kıymetlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Zira iki prosedür dokuyu farklı özellikler üzerinden inceliyor. MR, dokunun su içeriği ve kanlanması üzere özelliklerine odaklanırken, mikroultrason dokunun yapısal özelliklerini daha detaylı biçimde ortaya koyabiliyor.
Mikroultrason, MR’a alternatif mi?
2025 yılında JAMA’da yayımlanan OPTIMUM çalışması, mikroultrason eşliğinde yapılan biyopsinin, MR eşliğinde yapılan biyopsi kadar başarılı sonuçlar verebildiğini gösterdi. Kanada, ABD ve Avrupa’da 19 merkezde 678 erkeğin katıldığı bu çalışma, mikroultrasonun prostat kanseri teşhisinde muteber bir prosedür olduğunu ortaya koydu. Fakat burada kıymetli ayrım şudur: Mikroultrason, prostat MR’ının alternatifi değil; gerçek hastada MR ile birlikte yahut uygun durumlarda tek başına kullanılabilecek bir teşhis aracıdır. Hangi sistemin kullanılacağı, hastanın risk durumuna ve klinik değerlendirmesine nazaran belirlenmelidir.
Kısa müddette yapılabiliyor, sonuç anında değerlendiriliyor
Mikroultrasonun değerli avantajlarından biri de muayene sürecine kolaylıkla dahil edilebilmesidir. Ortalama birkaç dakika içinde gerçekleştirilebilen bu inceleme, üroloji muayenesinin bir modülü olarak yapılabilir. Ürolog, manzarayı anında kıymetlendirerek hastayla birebir seansta görüşebilir. Gerekli görülmesi halinde biyopsi de kuşkulu bölgeye yönlendirilerek gerçekleştirilebilir. Bu durum, bilhassa denetim hedefiyle başvuran ve rastgele bir şikayeti bulunmayan erkekler açısından da değer taşır. Zira prostat kanseri erken evrede birden fazla vakit belirti vermez. Yapılan çalışmalarda, mikroultrasonla kuşkulu bulgu saptanmayan hastaların büyük kısmında tedavi gerektiren kanser bulunmadığını gösterdi. Bu da gereksiz biyopsilerin ve aşırı teşhisin azaltılmasına katkı sağlamaktadır.
Erken teşhis için prostat denetimlerinizi ihmal etmeyin
Prostat kanseri erken evrede sessiz ilerleyebildiği için sistemli denetimler büyük değer taşır. Genel olarak ailesinde prostat kanseri hikayesi bulunmayan erkeklerde 50 yaşından itibaren üroloji değerlendirmesi ve PSA testi önerilir. Ailesinde prostat kanseri hikayesi bulunan erkekler başta olmak üzere erken teşhis için bu belirtiler görülmeden denetimler yapılmalıdır;
- Baba, kardeş yahut oğulda prostat kanseri hikayesi varsa: 45 yaşından itibaren.
- Ailede birden fazla prostat kanseri yahut meme/yumurtalık kanseri hikayesi varsa: 40 yaşından itibaren.
- İdrar yapmakta zorlanma, idrar akımında zayıflama, gece sık idrara kalkma, idrarda yahut menide kan görülmesi, belde geçmeyen ağrı üzere şikayetler varsa yaşa bakılmaksızın üroloji uzmanına başvurulmalıdır. Bu belirtilerin büyük kısmı düzgün huylu prostat büyümesinden kaynaklanabilir. Fakat kesin kıymetlendirme, muayene ve gerekli tetkikler sonrasında yapılabilir.
Erken teşhis, prostat kanserinde tedavi seçeneklerinin daha hakikat değerlendirilmesini sağlar. Bu sebeple denetimleri ertelememek, PSA ve görüntüleme usullerini birlikte pahalandırmak ve ferdî risklere uygun takip planı oluşturmak büyük kıymet taşır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
