Çağdaş hayatın en yaygın sıkıntılarından biri haline gelen kronik yorgunluğun sebepleri arasında sırf yoğun çalışma temposu yok. Dinlenme biçimimiz de bu sorunun bir sebebi. Yoğun bir iş haftasının akabinde hafta sonunu televizyon karşısında dizi izleyerek yahut sosyal medyada gezinerek pahalandıran pek çok kişi, yeni haftaya hâlâ yorgun başlayabiliyor. Bunun sebeplerinden biri, dinleniyor üzere görünürken hudut sisteminin gerçek anlamda gevşememesi.
İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Kişiselleştirilmiş ve Fonksiyonel Tıp Kliniğinde vazifeli, Yaşam Tarzı Tıbbı Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Hande Namal Türkyılmaz, “Yaşam Tarzı Tıbbı yaklaşımında ‘Sahte Dinlenme (Just Rest)’ olarak tanımlanan bu durum, tıpkı besleyici olmayan ‘abur cubur’ yiyeceklerin hücreleri gereğince beslememesi gibi” diyor ve ekliyor: “Ekran karşısında geçirilen saatler bireye vakit zaman ‘hiçbir şey yapmıyorum’ hissi verse de zihinsel ve biyolojik açıdan beyin, daima yeni uyaranlarla müsabakaya devam ediyor. Sosyal medya akışı, kısa görüntüler ve aralıksız dizi izleme alışkanlıkları; beynin daima yeni bilgi işlemesine, sık dopamin ikazlarına ve mavi ışığa maruziyete yol açıyor. Bu süreç, bedenin gerilim anlarında devreye giren sempatik hudut sisteminin faal kalmasını ve ‘savaş ya da kaç’ yansısının devam etmesini beraberinde getiriyor.”
“Dinlenmek, yalnızca vücudu hareketsiz bırakmak değil”
Ekran kaydırmak yahut aralıksız bir şeyler izlemek fizikî olarak pasif bir hareket olabilir. Lakin zihinsel ve biyolojik olarak tam bir fırtınadır. Beynimiz saniyeler içinde değişen yüzlerce yeni uyaranla karşılaşır, bitmek bilmeyen küçük dopamin patlamaları yaşar ve mavi ışığın bombardımanına tutulur. Bu durum, hudut sistemimizi daima sempatik modda, yani “savaş yahut kaç” alarmında meblağ. Gerçek dinlenme pasif değil, faaldir. Hudut sistemine şuurlu bir “güvendeyiz” sinyali göndermeyi gerektirir.
Bilimsel çalışmalar da, kaliteli dinlenmenin sadece fizikî aktivitenin durdurulması manasına gelmediğini ortaya koyuyor. Hudut sisteminin “dinlen ve sindir” olarak tanımlanan parasempatik moda geçebilmesi için itimat hissi oluşturan ve yoğun uyaranlardan uzaklaşmayı sağlayan aktivitelere muhtaçlık var. Bu sebeple gerçek dinlenme; sadece koltuğa uzanmak yahut ekrana bakmak yerine, hudut sisteminin gevşemesini destekleyen bir hayat biçimi yaklaşımı olarak bedellendiriliyor. Dr. Öğr. Üyesi Hande Namal Türkyılmaz, bilhassa ekran karşısında geçirilen uzun saatlerin vücudu hareketsiz bırakmasına karşın hudut sisteminin gereğince toparlanmasını engelleyebileceğine dikkat çekiyor: “Dinlenmek sırf vücudu hareketsiz bırakmak değil, hudut sistemine de toparlanma fırsatı vermek. Gerçek dinlenme; gerilimin azalmasına, zihinsel berraklığın artmasına, uyku kalitesinin güzelleşmesine ve hayat kalitesinin yükselmesine katkı sağlayabilir.”
Peki Hücresel Çapta Gerçek Bir Dinlenme Nasıl Olur?
Dr. Öğr. Üyesi Hande Namal Türkyılmaz, sürdürülebilir bir hayat için sırf çalışma ve beslenme alışkanlıklarının değil, dinlenme alışkanlıklarının da tekrar kıymetlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Dr. Öğr. Üyesi Namal Türkyılmaz, “Bugün ne izlesem?” sorusu yerine “Bugün hudut sistemini nitekim nasıl dinlendirebilirim?” sorusunun sorulmasının hem ruhsal hem de fizikî sıhhat açısından değerli kazanımlar sağlayabileceğine dikkat çekiyor ve gerçek bir dinlenme için 3 teklifte bulunuyor:
Duyusal Detoks (Sensörleri Kapatın): Doğada ya da yalnızca açık havada yürümek, zihnin çıldırmış dopamin arayışını keser ve gerilim hormonu kortizolü süratle düşürür. Ekranın değil, gökyüzünün kontrastına bakmak sirkadiyen ritmi şifalandırır.
Üretin ve Yavaşlayın: Toprakla uğraşmak, mutfakta sakince yeni bir tanım denemek, el işleri ile uğraşmak, hiçbir sonuca odaklanmadan yalnızca süreci yaşamak. Eller çalışırken, zihin parasempatik moda geçer.
Bilinçli Durgunluğu Deneyimleyin: Sadece durun. Bir şey dinlemeden, izlemeden, tüketmeden öylece camdan dışarı bakın. Beynimizin anıları ve bilgileri işlemek, adeta kendi “çöpünü çıkarmak” için bu sessizliğe muhtaçlığı olduğunu unutmayın.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
