Şiddeti Önleme ve Rehabilitasyon Derneği (İMDAT) ile Acıbadem Üniversitesi Suç ve Şiddetle Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin (ASUMA) 2024 yılında hazırladığı “Siber Şiddet ve Çocuk” çalışması, dijital dünyanın çocuklar açısından taşıdığı riskleri ortaya koyarken, 2025 ve 2026’da yayımlanan yeni araştırmalar tehlikenin boyutunun giderek büyüdüğünü gösteriyor. İMDAT ve ASUMA’nın hazırladığı çalışmada; siber zorbalık, çevrimiçi cinsel istismar ve sömürü, grooming (çocuğun inancını kazanarak cinsel istismara hazırlanması ve yönlendirilmesi), dijital ayak izi (Çocukların internette paylaştıkları yahut çeşitli dijital platformlarda bıraktıkları bilgi ve içeriklerin oluşturduğu kalıcı iz) ve çocukların dijital güvenliği ele alınıyor.
Çocukların dijital dünyadaki varlığı artık istisna değil, günlük hayatın ayrılmaz bir modülü. TÜİK’in 2024 Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’na nazaran 6-15 yaş kümesindeki çocukların yüzde 66,1’i sosyal medya kullanıyor. Bu oran 11-15 yaş kümesinde yüzde 79’a çıkıyor. Çocukların yüzde 76,1’i cep telefonu yahut akıllı telefon kullanırken, sosyal medya kullanan çocukların yüzde 97,9’u platformları nizamlı olarak kullanıyor. UNICEF’in Haziran 2025’te yayımladığı “Childhood in a Digital World” raporu da internetin çocukların hayatında artık bir “lüks” olmaktan çıkıp oyun, eğitim, arkadaşlık ve maharet geliştirme açısından temel bir araç haline geldiğini vurguluyor. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı Başkanı ve ASUMA Direktörü Prof. Dr. Oğuz Polat, “Çocukların dijital ortamdan büsbütün uzaklaştırılması yerine, bu ortamda karşılaşabilecekleri risklere karşı güçlendirilmesi kritik ehemmiyet taşıyor. Çocukların hayatındaki şiddet dijitalleşti; çocuklar artık ekran başında da tehdit altında” şeklinde konuşuyor.
2024 yılında İMDAT ve ASUMA iş birliğiyle hazırlanan “Siber Şiddet ve Çocuk” çalışmasının, çocukların dijital dünyada karşılaştığı şiddetin farklı boyutlarını görünür hale getirmeyi amaçladığını belirten Prof. Dr. Oğuz Polat, “Çocukların hayatında dijital dünya artık başka bir alan değil. Çocuk okulda ve konutta olduğu kadar artık dijital dünyada da yaşıyor. Bu sebeple çocuğa yönelik şiddetin dijitalleşmesini çocuk muhafaza sisteminin dışında değerlendiremeyiz. Siber zorbalık, tehdit, şantaj, grooming ya da çocuğun manzaralarının müsaadesiz kullanılması, fizikî ortamda gerçekleşmese de çocuk açısından gerçek bir şiddettir” diyor.
Prof. Dr. Oğuz Polat’ın başkanlığında, uzman psikologlar, çocuk hakları uzmanları, hukukçular ve bilişim uzmanlarının iş birliğiyle hazırlanan “Siber Şiddet ve Çocuk” çalışması, çocukların dijital ortamda sırf siber zorbalıkla değil, cinsel istismar ve sömürü, teşhircilik, röntgencilik, pornografik içeriklere maruz bırakılma ve grooming üzere çok farklı tehditlerle karşılaşabileceğine dikkat çekiyor.
Siber Zorbalık Depresyona Yol Açabilir
Siber zorbalığın, çocukların ruh sıhhati üzerindeki olumsuz tesirinden kelam eden Prof. Dr. Oğuz Polat, “Diyarbakır’da 13-18 yaş arasındaki 1.985 lise öğrencisi inceledik. Araştırmada öğrencilerin siber zorbalık, siber mağduriyet ve depresyon seviyeleri değerlendirildi. Çalışma kapsamında, siber zorbalık ve siber mağduriyet ile depresyon belirtileri arasında manalı müspet bağlantılar bulunduğunu ortaya koyduk. Bu bulgular, ergen ruh sıhhatinde dijital saldırganlığın giderek daha kıymetli bir risk alanı olduğunu ve erken tedbire çalışmalarının gerekliliğini gösterdi. Yeni araştırmalarla birlikte çocukların ruh sıhhati üzerindeki tesirlerini daha net görüyoruz. 1.985 lise öğrencisinin değerlendirildiği 2025 tarihli araştırmamızda siber zorbalık ve siber mağduriyet ile depresyon arasında manalı münasebetler bulunması son derece kıymetli. Siber zorbalığı ‘çocukların kendi aralarındaki bir internet şakası’ olarak görmek artık mümkün değil. Bunun çocuk üzerinde ruhsal ve toplumsal sonuçları var” biçiminde konuşuyor.
Araştırmanın kıymetli bir öteki sonucu da dijital saldırganlığın çocukların ruhsal durumundan bağımsız düşünülemeyeceğini göstermesi. Siber zorbalığa maruz kalan çocuk; telaş, keder, yalnızlık, özgüven kaybı ve okul muvaffakiyetinde düşüş üzere problemlerle karşılaşabileceği üzere, kimi durumlarda depresif belirtiler de yaşayabiliyor.
Çocuğa “Telefonu bırak” Demek Çözüm Değil
Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’nin 44 ülke ve bölgede yaklaşık 28 bin ergenin bilgilerini değerlendirdiği araştırma da sorunun global boyutunu ortaya koyuyor. Araştırmaya nazaran okul çağındaki ergenlerin yaklaşık yüzde 15’i siber zorbalığa maruz kalıyor, yüzde 12’si ise diğerlerine siber zorbalık yaptığını bildiriyor. Dünya Sağlık Örgütü, siber zorbalığın giderek arttığına dikkat çekiyor.
Türkiye’de ise TÜİK’in aktüel dataları çocukların dijital ortamlardaki varlığının ne kadar genişlediğini gösteriyor. 11-15 yaş kümesinde sosyal medya kullanımının yüzde 79’a ulaşması, çocukların değerli bir kısmının günün kayda bedel bir kısmını dijital platformlarda geçirdiğini ortaya koyuyor. Sosyal medya kullanan çocukların yüzde 49,5’i hafta sonlarında sosyal medyada yaklaşık iki saat yahut daha fazla vakit geçiriyor.
Ailelerin yaklaşımının da değişmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Oğuz Polat, “Çocuğa ‘telefonu bırak’ demek, sorunu çözmüyor. Zira çocuğun toplumsal hayatı, arkadaşlıkları, eğitimi ve kendini tabir etme biçimleri de dijitalleşmiş durumda. Bizim yapmamız gereken çocuğu dijital dünyadan koparmak değil, dijital dünyada inançlı davranabilen bir çocuk yetiştirmek. Bunun yolu da yasaklamaktan evvel eğitimden, bağlantıdan ve inanç ilgisinden geçiyor” formunda konuşuyor.
UNICEF’in 2025 tarihli “Childhood in a Digital World” raporu da çocukların dijital maharetlerinin geliştirilmesinin kıymetine dikkat çekiyor. Rapora nazaran sosyal medya, görüntü oyunları ve görüntü izleme üzere çevrimiçi faaliyetler çocukların dijital hünerlerinin gelişimine katkı sağlayabiliyor. Fakat çocukların çevrimiçi fırsatlardan yararlanırken birebir vakitte riskleri yönetebilmesi için dijital marifetlerinin güçlendirilmesi gerekiyor.
Yapay Zeka Kötü Amaçlı Kullanılabiliyor
Çocukların dijital güvenliği açısından 2024 raporundan bu yana ortaya çıkan en kıymetli yeni risklerden biri ise yapay zeka takviyeli düzmece manzaralar ve videolar. UNICEF’in Haziran 2026 tarihli değerlendirmesine nazaran 11 ülkede yapılan araştırmalardan elde edilen iddialar, sadece bir yıl içinde en az 1,2 milyon çocuğun imajının yapay zeka kullanılarak geçersiz cinsel içerikli manzara yahut görüntülere dönüştürülmüş olabileceğini gösteriyor. UNICEF, çocukların yapay zeka kaynaklı bu ziyanlara karşı ivedilikle korunması gerektiğini vurguluyor.
Prof. Dr. Oğuz Polat, yapay zekanın çocuklara yönelik dijital istismar açısından yeni bir dönemi beraberinde getirdiğini söylüyor: “Yapay zeka, çocuklara yönelik siber şiddetin boyutunu değiştirebilecek bir teknoloji. Çocuğun gerçek bir manzarasının müsaadesiz paylaşılmasının ötesine geçiyoruz; yapay zeka kullanılarak çocuğun hiç bulunmadığı bir ortamda bile geçersiz imajlar üretilebiliyor. Bu içerikler çocuğun mahremiyetini, prestijini ve ruhsal bütünlüğünü tehdit ediyor. Önümüzdeki devirde çocuk müdafaa siyasetlerinin yapay zeka kaynaklı bu yeni risklere nazaran tekrar şekillendirilmesi gerekiyor”…
UNICEF’in 2026 dataları, yapay zeka konusunda çocukların ve ailelerin dijital okuryazarlığının artırılmasının aciliyetini de ortaya koyuyor. UNICEF’e nazaran yapay zeka süratle yaygınlaşırken, çocukların cinsel istismarı ve sömürüsünde nasıl kullanıldığına ait bilgiler ve araştırmalar tıpkı süratte ilerlemiyor.
Aileler, Çocukların Mahremiyetini Korumalı
Siber şiddetle çabada bir diğer kritik başlık ise çocukların dijital ayak izi. Ebeveynlerin çocuklarının fotoğraflarını, okul bilgilerini, pozisyonlarını, günlük hayatlarını yahut özel anlarını sosyal medyada paylaşması, düzgün niyetli olsa dahi çocuğun gelecekteki mahremiyeti açısından risk yaratabiliyor.
Bu sebeple ailelerin çocukları ismine paylaşım yaparken “Bu manzarayı çocuğum yetişkin olduğunda da görmek ister mi?” sorusunu sorması öneriliyor. Çocukların özel manzaralarının paylaşılmaması, pozisyon bilgilerinin gizlenmesi, hesapların zımnilik ayarlarının denetim edilmesi, güçlü şifreler ve iki evreli doğrulama kullanılması dijital güvenliğin temel adımları arasında bulunuyor.
Prof. Dr. Oğuz Polat, “Çocukların dijital ayak izini biz yetişkinler oluşturuyoruz. Bugün temiz görünen bir fotoğraf yahut bilgi, yıllar sonra çocuğun karşısına çıkabilir. Çocuğun mahremiyet hakkı, ebeveynin paylaşma hakkından evvel gelmelidir. Çocuk ismine karar verirken onun gelecekteki hayatını da düşünmek zorundayız” formunda ikazda bulunuyor…
Yardım İstemekten Çekinmeyen Çocuklar Yetiştirmek Önemli
İMDAT ve ASUMA’nın 2024 çalışması ile 2025-2026 periyodunda yayımlanan yeni araştırmalar birlikte değerlendirildiğinde, çocukların dijital güvenliğinin sadece teknoloji kullanımına ait bir husus olmadığı görülüyor. Siber zorbalık, çocuk ruh sıhhati, cinsel istismar, mahremiyet, yapay zeka ve çocuk hakları birbirinden farklı başlıklar olarak değil, bütüncül bir çocuk müdafaa politikası içinde ele alınmalı.
Ailelerin çocuklarıyla yargılayıcı olmayan bir bağlantı kurması, çocukların başlarına gelen dijital olayları anlatabilecekleri inançlı bir ortam oluşturması, öğretmenlerin siber zorbalık belirtilerini tanıması ve okullarda dijital vatandaşlık eğitimlerinin güçlendirilmesi gerekiyor. Çocukların dijital dünyada korunmasının bütün toplumun sorumluluğu olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Oğuz Polat, “Çocuğu muhafazanın en değerli kuralı, çocuğun bize ulaşabileceğini bilmesini sağlamaktır. Çocuk bir tehdit, şantaj, cinsel içerikli bildiri yahut siber zorbalıkla karşılaştığında ‘Bunu sebep yaptın?’ sorusuyla değil, ‘Bunu benimle paylaştığın için gerçek yaptın’ cümlesiyle müsabakalı. Çocukların dijital dünyadaki güvenliği aileden okula, sıhhat sisteminden hukuka ve teknoloji şirketlerine kadar herkesin ortak sorumluluğudur. Çocukların internetten uzaklaştırılması değil; dijital haklarını bilen, mahremiyetini koruyabilen, siber şiddeti tanıyabilen ve karşılaştığı durumda yardım isteyebilen bireyler olarak güçlendirilmesi gerekiyor” diyerek ailelere 5 “altın öneri”de bulunuyor:
- Yasaklamak yerine konuşun: Çocuğun dijital dünyasını yargılamadan dinleyin.
- Mahremiyetini koruyun: Fotoğraf, pozisyon, okul ve özel bilgilerini müsaadesiz paylaşmayın.
- Siber zorbalığı ciddiye alın: Tehdit, şantaj yahut zorbalık karşısında çocuğu suçlamayın; dayanak olun.
- Dijital güvenliği güçlendirin: Gizlilik ayarlarını denetim edin, güçlü şifre ve iki evreli doğrulama kullanın.
- Yardım istemesini teşvik edin: “Ne olursa olsun bana anlatabilirsin” iletisini verin.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
