Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, sinaptik budamanın beynin gelişimi ve öğrenme süreçlerindeki rolü, çocukluk ve ergenlikteki değeri ve hayat uzunluğu beyin sıhhatini destekleyen alışkanlıklarla alakası hakkında açıklamalarda bulundu.
Beyinde daha fazla irtibat, daha yüksek zekâ manasına gelmiyor!
Sinaptik budamanın beynin gelişimi için vazgeçilmez bir sistem olduğunu lisana getiren Dr. Celal Şalçini, “İnsan beyni doğumdan sonra çok sayıda sinaptik ilişki oluşturur. Fakat bu kontakların tamamının korunması mümkün değildir. Beyin, kullanılmayan yahut fonksiyonel olmayan irtibatları vakitle ortadan kaldırarak daha güçlü ve daha verimli sinir ağları oluşturur. Sinaptik budama olarak isimlendirilen bu süreç, sağlıklı beyin gelişiminin doğal ve gerekli bir kesimidir.” dedi.
Sinaptik budamanın yanlış anlaşılan bir husus olduğuna dikkat çeken Dr. Şalçini, “Toplumda daha fazla hudut kontağının daha yüksek zeka manasına geldiği yönünde yaygın bir inanış var. Halbuki kıymetli olan irtibatların sayısı değil, etkinliğidir. Beyin gereksiz kontakları ortadan kaldırarak bilgi işlemeyi hızlandırır, dikkatin odaklanmasını kolaylaştırır ve öğrenmeyi daha verimli hale getirir.” sözlerini kullandı.
İlk yıllar ve ergenlik kritik dönemler!
Sinaptik budamanın bilhassa ömrün birinci yıllarında ve ergenlik periyodunda yoğunlaştığını vurgulayan Dr. Şalçini, “Bebeklik devrinde beyin çok süratli yeni kontaklar oluşturur. Çocuk büyüdükçe kullanılan temaslar güçlenirken kullanılmayanlar elenir.” dedi.
Ergenlikte ise beynin bilhassa planlama, dikkat ve karar verme üzere fonksiyonlardan sorumlu ön bölgesinin tekrar şekillendiğini lisana getiren Dr. Şalçini, bu sebeple çocukluk ve ergenlik devrindeki tecrübelerin, beynin gelişiminde kalıcı izler bıraktığını aktardı.
Kullanılmayan sinir ağları vakitle zayıflıyor!
Öğrenmenin sinaptik ilişkiler üzerinde direkt tesirli olduğunu belirten Dr. Celal Şalçini, şöyle devam etti:
“Kitap okumak, yeni bir lisan öğrenmek, müzikle ilgilenmek, spor yapmak ve toplumsal etkileşim içinde olmak beynin kullandığı sinir ağlarını güçlendirir. Kullanılmayan kontaklar ise vakitle zayıflar. Beyin, hayat boyunca tecrübelere nazaran kendini tekrar düzenleyen dinamik bir yapıya sahiptir.”
Kaliteli uyku beyin için bir bakım süreci!
Uyku ile sinaptik budama arasındaki münasebete değinen Dr. Şalçini, “Uyku sadece dinlenme vakti değildir. Beyin uyku sırasında gün içinde öğrenilen bilgileri kıymetlendirir, kıymetli olanları pekiştirirken gereksiz olanları ayıklar. Bilhassa çocuklar ve ergenler için kâfi ve kaliteli uyku, sağlıklı beyin gelişiminin temel ögelerinden biridir.” formunda konuştu.
Sağlıklı hayat alışkanlıkları beyin gelişimini destekliyor!
Dengeli beslenme ve fizikî aktivitenin de kıymetli olduğuna işaret eden Dr. Şalçini, “Omega-3 açısından varlıklı beslenme, nizamlı antrenman, kaliteli uyku ve zihinsel olarak etkin kalmak, beynin sağlıklı işleyişini destekleyen ömür alışkanlıklarıdır. Bu faktörler hudut hücrelerinin bağlantısını güçlendirerek bilişsel işlevlerin korunmasına katkı sağlayabilir.” açıklamasını yaptı.
Sinaptik budamadaki farklılıklar kimi nörogelişimsel hastalıklarla bağlı olabilir!
Sinaptik budamanın birtakım nörogelişimsel hastalıklarla alakasını inceleyen çalışmaların sürdüğü bilgisini veren Dr. Celal Şalçini, “Bilimsel araştırmalar, sinaptik budama süreçlerindeki farklılıkların otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile şizofreni üzere birtakım hastalıklarla bağlı olabileceğini gösteriyor.” dedi.
Dr. Şalçini, lakin bu hastalıkların tek bir sebebe bağlı olmadığını, genetik ve çevresel birçok faktörün birlikte rol oynadığını hatırlattı.
Beyin ömür uzunluğu değişmeye devam ediyor!
Beynin gelişiminin çocuklukla sonlu olmadığının altını çizen Dr. Celal Şalçini, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Eskiden erişkin beyninin değişmediği düşünülüyordu. Günümüzde ise beynin hayat boyunca yeni ilişkiler kurabildiğini ve kullanılmayan irtibatları tekrar düzenleyebildiğini biliyoruz. Bu sebeple öğrenmenin yaşı yoktur. Yeni marifetler kazanmak, zihinsel olarak etkin kalmak ve toplumsal hayatın içinde olmak beyin sıhhatini destekleyen kıymetli alışkanlıklardır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
