Türkiye’nin en kıymetli ticaret merkezlerinden Tarihi Kemeraltı Çarşısı’nda bıçakçılıktan sıcak demirciliğe, klâsik çalgı üretiminden el sanatlarına kadar pek çok esaslı zanaat vakte direniyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 22 yıldır kesintisiz sürdürdüğü Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri ise sadece tarihi yapıları değil, bu yapılara ruh veren ustaları ve somut olmayan kültürel mirası da destekleyerek yüzyıllık zanaatların gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlıyor.
Kimi çeliğe adeta ruh vererek ürettiği bıçakları birer sanat yapıtına dönüştürüyor, kimi dünyanın dört yanına ün salan müzik enstrümanları üretiyor… Kimi ise demiri işleyerek milyonların ilgiyle izlediği tarihi sinemalar için savaş aletleri hazırlıyor. Onlar klâsik üretim kültürünü nesillerdir yaşatan Kemeraltı çarşısının son usta zanaatkârları. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 22 yıldır sürdürdürdüğü Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri ise tüm bu zenginlikleri görünür kılmayı hedefliyor.
Sadece geçim kaynağı değil geleceği miras
Önceki yıllarda bu mükafata layık görülen bıçak ustası Hasan Ergenay, def imal ustası Sami Hosseini ve sıcak demircilik geleneğini üç jenerasyondur sürdüren Akdemir Ailesi, hem mesleklerinin bugününü hem de geleceğe ait ümitlerini ve tasalarını anlattı.Ustalar, kaybolmaya yüz tutan mesleklerin sırf bir geçim kaynağı olmadığını; kentin hafızasını, kültürel kimliğini ve jenerasyonlar boyunca aktarılan bilgi birikimini taşıyan yaşayan bir miras olduğunu vurguladı. Bu mirasın korunmasının ise gelecek nesillere bırakılacak en değerli emanetlerden biri olduğuna dikkat çekti.
Kemeraltı’nın kültürel mirasını tanıtıyor
İran doğumlu sanatçı ve enstrüman imalcisi Sami Hosseini, diş hekimliği eğitimini yarıda bırakarak hayatını müziğe ve klâsik çalgı imaline adadı. Çocukluk yıllarında komşusunun deri tamiri yaparken kullandığı tekniklerden etkilenmesiyle başlayan def tutkusu, bugün İzmir Kemeraltı’nda memleketler arası projelere ve klâsik ustalık mükafatlarına uzanan ilham verici bir seyahate dönüştü.
1986 yılında İran’da doğan Hosseini, 10 yaşında tanıştığı defi yaklaşık 30 yıldır çalıyor, 26 yıldır ise eğitmenlik yapıyor. 2012’de diş hekimliği okumak için İzmir’e gelen Hosseini, Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Çalgı Yapımı Bölümü’nü keşfedince radikal bir karar alarak diş hekimliği eğitimini bıraktı. Konservatuvarda lisans eğitimini çalgı imali, yüksek lisansını ise Türk Sanat Müziği alanında tamamlayan Hüseyni, 2013 yılında öğrencileriyle Ahura Ritim Topluluğu’nu kurdu. Klâsik üretim metotları ile çağdaş teknikleri harmanlayarak kendi imal metodunu geliştiren Hüseyni, 2016’da Kemeraltı’nda Defxane isimli atölyesini açtı ve def metodu ile tarihçesini kaleme aldığı birinci kitabını yayımladı. 2023 yılında ise Kemeraltı’nın çok kültürlü yapısından ilham alan ve “rengârenk” manasına gelen Lévni Band’i kurdu. Böylelikle hem klâsik müziği hem de Kemeraltı’nın kültürel mirasını yurt içinde ve yurt dışında tanıtan çalışmalara imza attı.
“Yerel idarenin yaptığımız işi fark edip bizi onurlandırması çok değerli”
Kemeraltı’nda yıllarca depo olarak kullanılan bir alanı eşiyle birlikte dönüştürerek konserlerin, workshopların ve eğitimlerin yapıldığı yaşayan bir kültür yerine çevirdiklerini belirten Sami Hosseini, kelamlarına şöyle devam etti: “Akşam saatlerinde sakinleşen Kemeraltı’na yüzlerce insan geliyor. Böylelikle çarşının yalnızca gündüz değil, akşam da yaşayan bir kültür merkezi olmasına katkı sunuyoruz. Ayrıyeten 7 yıldır tabiat içinde Def ve Müzik Kampı düzenliyoruz. Erkan Oğur, Derya Türkan, Cenk Erdoğan üzere değerli isimlerle ortak projelere imza attık. Almanya, Hollanda, Amerika ve hatta Japonya’ya def gönderiyoruz. Avrupa’daki sanat kurumlarıyla ortak projelerimiz sayesinde yabancı müzisyenlerin İzmir ve Kemeraltı kültürünü tanımalarına vesile oluyoruz” dedi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından verilen mükafatın kendileri için değerli bir motivasyon kaynağı olduğunu belirten Hosseini, “Yerel bir idarenin yaptığımız işi fark edip bizi onurlandırması çok bedelli. Tahminen bu sayede bir genç enstrüman imaline ilgi duyar ve bu mesleği sürdürmeye karar verir. Eski ustalarla yeni jenerasyonları buluşturabilmek çok değerli. Yerel idarelerin bu alandaki takviyelerinin artması ve ortak projelerin çoğalması Kemeraltı’nın geleceği açısından büyük kıymet taşıyor” diye konuştu.
“Bu ödül, mesleğimizin hâlâ bedel gördüğünü hissettiriyor”
1950 yılında Denizli’nin Yatağan beldesinde dünyaya gelen ve çocuk yaşta babasının yanında bıçakçılığı öğrenen Hasan Ergenay, uzun yıllardır Kemeraltı’nda klâsik yollarla üretim yapmayı sürdürüyor. Çarşıda el işçiliğiyle bıçak üretimine devam eden son ustalardan biri olduğunu belirten Ergün, mesleğin geleceğine ait korkularını lisana getirdi. Hasan Ergenay, “Şu anda Kemeraltı’nda bu işi klâsik metotlarla yapan neredeyse kimse kalmadı. Çocuklarıma ve torunlarıma öğrettim lakin yeni kuşak bu mesleğe yönelmiyor. Günümüzde üretimin büyük kısmı fabrikasyon ve lazer teknolojisiyle yapılıyor. Meğer boynuz saplı, büsbütün el işçiliğiyle üretilen bir bıçak emek ister; bunun makinede karşılığı yok” diye konuştu.
Dünyada klâsik zanaatların devlet siyasetleriyle desteklendiğini tabir eden Ergenay, Japonya örneğini vererek şunları söyledi: “Japonya’da ileri yaştaki kılıç ustalarına büyük bedel veriliyor, yarışlar düzenleniyor ve bu ustalar destekleniyor. Bizde ise çırak yetişmiyor. Sanatı kaybetmek, benim gözümde vatanı kaybetmek üzeredir. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin verdiği Tarihe Saygı Ödülü bizim için bu yüzden çok değerli. Bu ödül sırf bizi onurlandırmıyor, birebir vakitte mesleğimizin hâlâ kıymet gördüğünü hissettiriyor. Her sabah dükkânımı açıp üretmeye devam etmemin en büyük sebebi de bu.”
“Belediyenin bizi muhafazası motivasyonumuzu artırıyor”
Kemeraltı’nda çocukluklarından bu yana tıpkı sokakta üretim yapan Ali ve Ömer Akdemir kardeşler, ailelerinden devraldıkları sıcak demircilik geleneğini yaşatıyor. Bir vakitler birebir sokakta çok sayıda demirci dükkânının bulunduğunu anlatan Ali Akdemir, bugün Kemeraltı’nda bu mesleği sürdüren son ustalar arasında yer aldıklarını belirtti.
Mesleklerini büyük bir tutkuyla yaptıklarını lisana getiren Ali Akdemir, “Sabahın erken saatlerinde dükkânımızı açıyor, akşam geç saatlere kadar üretim yapıyoruz. Evvelden ayakkabıcılık dalına yönelik çalışıyorduk. Bölüm değişince biz de özel üretime yöneldik. Bugün baltadan kebap şişine, tarım aletlerinden bireye özel siparişlere kadar büsbütün el emeğiyle üretim gerçekleştiriyoruz. Ürettiğimiz hiçbir eseri test etmeden müşterimize teslim etmiyoruz” dedi. Mesleğin büyük emek istediğini vurgulayan Ali Akdemir, “İçinden gelmeyen bu işi yapamaz. Bu meslek alın teri ister. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Tarihe Saygı Ödülleri, Kemeraltı’nın özgün kimliğinin korunmasına büyük katkı sağlıyor. Belediyenin bizi müdafaası ve desteklemesi motivasyonumuzu artırıyor” diye konuştu.
3. nesil vizyonu
Ata mesleği sıcak demirciliği babasından, amcasından ve dedesinden devralan 3. jenerasyon temsilcisi Süleyman Akdemir, çocukluğundan beri bu zanaatın içinde büyüdüğünü söz etti. Akdemir, “Yaklaşık 7 yaşlarındayken atölyedeki o şahmerdan makinesinin çalışmasını gördüğümde adeta büyülenmiştim. O gün başlayan tutkunun peşinden gittim” dedi. Geçmişten gelen esaslı tecrübeyi günümüzün imkânları ve yeni trendleriyle buluşturduklarını vurgulayan genç usta, klâsik demirciliği dizi, sinema ve oyun dalına taşıdıklarını belirterek “Diriliş Ertuğrul, Kuruluş Osman üzere devir dizilerinin yanı sıra oyun ve cosplay grupları için de özel eserler hazırlıyoruz. Atalarımızın kullandığı balta, bıçak, kılıç ve ok ucu üzere yapıtları aslına uygun halde üretebiliyoruz. Bunun yanında demiri ahşap oyma işçiliğiyle birleştirerek 100 yılı aşkın ömre sahip koleksiyonluk eserler ortaya çıkarıyoruz. Bu zanaatı yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak gayesiyle workshoplar ve özel eğitimler de düzenliyorum” diye konuştu.
Akdemir, dünya pazarına açıldıklarını da söyleyerek, “İnternet sitemiz ve sosyal medya kanallarımız üzerinden yurt dışından gelen talepleri karşılıyoruz. İzmir’e gezmeye gelen turistler dükkanımızı görüp eser talep ettiğinde mikro ihracat kapsamında gönderim yapabiliyoruz. Yıllardır sürdürdüğümüz kalite sayesinde Almanya, Belçika ve Hollanda başta olmak üzere Avrupa’da geniş bir müşteri ağı oluşturduk” sözlerini kullandı.
Yaşayan miras geleceğe taşınıyor
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 22 yıldır düzenlenen Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri, tarihi yapıların korunmasının yanı sıra o yapılarda yaşamaya devam eden klâsik üretim kültürünü de destekliyor. Kemeraltı’nın son ustaları, yılların birikimini yeni jenerasyonlara aktarmak için üretmeye devam ederken, verilen mükafatlar de somut olmayan kültürel mirasın yaşatılmasına değerli katkı sunuyor. Kemeraltı’nda çekiç sesleri, ahşap kokusu, demir ateşi ve enstrüman tınıları eşliğinde sürdürülen bu üretim kültürü, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin muhafaza vizyonuyla birlikte sırf geçmişi yaşatmıyor; geleceğe de güçlü bir miras bırakıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
