İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), kentin tarihi ve kültürel mirasını koruyarak tekrar kamusal yaşama kazandırmaya devam ediyor. İBB Miras tarafından 2022 yılında onarım çalışmalarına başlanan Beyoğlu’ndaki tarihi Kuyumcu Han, Şehir Araştırmaları Merkezi olarak kapılarını açtı. Beyoğlu Perşembe Pazarı’nda düzenlenen açılışa İBB Başkanvekili Nuri Aslan, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Memduh Büyükkılıç, İBB Genel Sekreteri Prof. Dr. Volkan Demir, Tarihi Kentler Birliği yöneticileri ve üye belediyelerin temsilcileri, ilçe belediye liderleri ve başkanvekilleri, vakıf temsilcileri, akademisyenler, araştırmacılar ve İstanbullular katıldı. Hürmet duruşu ve İstiklal Marşının okunması ile başlayan merasimde, İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Mansur Yavaş ve Nuri Aslan konuşma yaptı. Şehir Araştırmaları Merkezi, Tarih Vakfı, Tarihi Kentler Birliği, Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı (TAÇ Vakfı) ve İBB Miras’ı birebir çatı altında buluşturacak.
POLAT: “GALATA’NIN TARİHSEL KİMLİĞİ AÇISINDAN ÇOK ÖNEMLİ BİR YAPIDAYIZ”
Açılışta birinci konuşmayı yapan İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Şehir Araştırmaları Merkezi’nin farklı kurumların iş birliğiyle hayata geçirildiğini belirterek Kuyumcu Han’ın İstanbul’un ticaret ve kent tarihindeki yerini anlattı:
“İstanbul’da Galata bölgesinde tarihi sur bölgesinin içindeyiz. Ceneviz kolonisi bölgesinin 1360’lı yıllarda, yani yaklaşık olarak 700 yıl evvel kurduğu koloni bölgesinin sur içi sınırındayız. Bu bölge, tam içinde bulunduğumuz bölge, tarihi kayıtlarda Yorgancılar bölgesi olarak geçer. Lakin bilindiği, meşhur ismiyle Perşembe Pazarı zindanından ya da Kürkçüler bölgesi ya da Balıkçılar Pazarı bölgesi diye de geçer. İstanbul’un fethinden çabucak sonra, Ceneviz bölgesinin koloni olarak, ticaret kolonisi olarak hayatını devam ettirmesi konusu İstanbul’un fethi ve Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul projeksiyonunda bambaşka bir yere sahipti. Dünyanın birinci hür ticaret bölgesi tarifleri arasında geçer Galata Ceneviz bölgesi. Burada gümrük yahut gibisi liman hareketleri hem finansal hem de ticari olarak İstanbul’un büyük potansiyelini, Anadolu’nun yüzyıllara yayılan ticari potansiyeline taşımıştır. Çabucak sağ tarafımızda, bitişik parselde Ayasofya Bedesteni’ni, ön tarafımızda Kanuni zamanında Rüstem Paşa’nın bedestenini, Kurşunlu Han’ı görebilirsiniz. Bu yapıların ortasında Kuyumcu Han bulunuyor. Galata bölgesinin tarihî kimliği açısından çok değerli bir yapının içerisindeyiz.”
“DÖRT KURUM İSTANBUL’UN KENT TARİHİ ARAŞTIRMALARI İÇİN BULUŞTU”
Kuyumcu Han’ın 19. yüzyılda Galata’nın sarraflık ve bankerlik faaliyetleriyle kontaklı olduğunu, araştırmalarda yapının daha evvelki Komando Hanı ile ilgisine yönelik kayıtlara ulaşıldığını anlatan Polat, tarihi yapının onarım öncesindeki durumunu ve yeni fonksiyonunu şöyle aktardı:
“Burası 2023 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin mülkiyet sahibi olduğu bir bina olarak bulduğumuzda, giriş katında cadde yönüne bakan dükkânların dolu olduğu ve hırdavatçıların çalıştığı, lakin içerilerde, arka odalara ya da üst katlara çıktığınızda tam bir mezbelelik, işgal altında ve neredeyse bir çöp yığınağı olmuş haldeydi. Bu binanın isminin Kuyumcular Hanı olmasının altını çizmek istiyorum. 1881 ticaret yıllıklarında eski Komando Hanı diye bir atıfla bir arada geçiyor. Bu binanın bugüne kadarki kurulduğu tarih 1880 olarak bilinirdi, lakin çalışmalar ortaya koydu ki bu yapı kendisinden evvel buradaki bir Komando Hanı ile bağlı. 1880, 1881, 1890, 1893, 1897 yıllıklarının tamamında bu binada oda oda kimin ne iş yaptığını arşiv kayıtlarından bulmuş durumdayız ve çalışıyoruz. Galata bölgesinin ticari hayatının özeti olabilecek kadar değerli bir binanın içerisinde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi olarak onarım çalışmasını tamamladığımızda bu binayı İstanbul’un kent kültür hayatının bir buluşma merkezi olarak tasarladık. 2023 yılında İBB’nin emlak idaresinin buradaki işgalleri kaldırmasıyla ortak projelerin devam ettirilmesi için bir fırsat doğdu. Tarih Vakfı ile uzun yıllar Zindan Han’da sürdürdüğümüz çalışma, vakfın yıllara yayılmış arşivinin kıymetlendirilmesi ve kent çalışmalarında kullanılması üzerine yeni bir ortak mekânda buluşma çalışmasıydı. Tarih Vakfı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin kararıyla ve ortak protokolle bu binaya taşınmış oldu; öbür binadaki çalışmalarına da devam edecek. TAÇ Vakfı’nın Eminönü’ndeki binasında yaşanan problemler sebebiyle yeni bir yere muhtaçlık duyulduğunda, Ekrem İmamoğlu’nun teşebbüsleriyle bu iş birliğinin buraya taşınması için görüşmeler ilerletildi. Bugün TAÇ Vakfı’nı da buraya taşımış oluyoruz. Tarihi Kentler Birliği’nin yeni bina gereksinimi için de Kuyumcular Han’ın ana bina olarak kullanılması planlandı. İBB Miras da buraya geldi ve dört kurum, İstanbul’un kent tarihi araştırmalarında hem bağımsız çalışmak hem de ortak iş birliği yapmak üzere bu binada buluştu.”
Karaköy ve Perşembe Pazarı’nın tarihi kimliğine uygun biçimde gelişmesine katkı sağlayacak merkezin etrafında de güzelleştirici bir tesir oluşturmasını beklediklerini belirten Polat, onarımda sonradan yapılan eklentilerin kaldırıldığını, yapının güçlendirildiğini ve yeni kullanım alanlarının oluşturulduğunu kaydetti. İBB Miras takımlarının büyük emek verdiği projede katkıları bulunan başta Ekrem İmamoğlu ve Nuri Aslan olmak üzere İBB Genel Sekreteri Volkan Demir’e, Tarihi Kentler Birliği Genel Sekreteri Oktay Özel’e, Daire Başkanı Merve Gedik’e ve tüm çalışma arkadaşlarına teşekkür etti.
YAVAŞ: “ESERLERİNİ KAYBEDEN KENTLER DE KİMLİKLERİNİ YİTİRİRLER”
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş ise, Tarihi Kentler Birliği’nin çalışmalarını ve kültürel mirasın korunmasının ehemmiyetini anlatarak şunları söyledi:
“2000 yılında 52 belediye ile kurulan Tarihi Kentler Birliği’nin üye sayısı şu anda 500’e yaklaşmış durumdadır. Günümüzde herkes kendi bölgesindeki tarihi ve kültürel yapıtları gün yüzüne çıkarmak için adeta bir yarış içerisindedir. Evvelce sadece bir moloz yığını ya da yıkılması gereken varlıklar olarak görülen bu miraslar, Tarihi Kentler Birliği’nin çalışmaları sayesinde aslında bize emanet edilmiş birer mücevher olarak değerlendirilmeye başlanmıştır. 2000 yılından bugüne dek süren bu çalışmalar, bugün 500’e yakın belediyenin iştirakiyle faal bir formda sürdürülmektedir. Kentler canlı varlıklardır; miras bırakılan yapıtların yok edilmesi aslında kent hafızasının yok edilmesi manasına gelir. Hafızasını kaybetmiş bir insan nasıl kimliğini yitirirse, yapıtlarını kaybeden kentler de kimliklerini yitirirler.”
“MİLLİ MÜCADELE ROTASI VE SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS”
“Bu şuurla, yürütülen çalışmalara bu periyotta iki yeni öge daha eklenmiştir. Bunlardan birincisi Milli Mücadele Rotası. Siyasalların vakit zaman Adapazarı’na giderek Sakarya Meydan Muharebesi’nden bahsetmeleri üzere durumların yaşanması, bu alandaki bilgi ve hafızanın korunması gerektiğini göstermektedir. Bu ülkeyi vatan yapan insanların emeklerinin, verdikleri çabaların unutulmaması ve anılarının yaşatılması ismine Milli Mücadele Rotası büyük ehemmiyet taşımaktadır. İkincisi ise somut olmayan kültür mirası. Anadolu’nun dört bir yanındaki gelenek, görenek, âdet ve benzeri kültürel özelliklerin kaybolmaması için somut olmayan kültür mirasları da birebir kararlılıkla desteklenmektedir.”
“BU BİNA BİR ÇOBAN ATEŞİ NİTELİĞİ TAŞIYOR”
“Burada ortaya çıkarılan ve nitekim çok hoş yapılandırılan bu binada iki vakıf ve İBB Miras misyon alacaktır. Tarihi Kentler Birliği’nin yer gereksinimi da sağlanan tahsisle giderilmiş olup, kurum bundan bu türlü çalışmalarını bu binada sürdürecektir. İnşa edilen bu binanın bir çoban ateşi niteliği taşıdığına ve düzgünleştirici tesirinin etrafındaki öbür alanlara da kesinlikle sirayet edeceğine inanıyorum. Bir İstanbul Üniversitesi mezunu olarak geçmişte buralarda çok gezdiğimizi, tarihi binaların o dönemki eski ve bakımsız hallerini gördükçe içimizin burkulduğunu belirtmek isterim. Bugün İstanbul’da bu mevzuda çok büyük ve manalı çalışmalar yürütülmektedir. Bu binayla birlikte gelecekte çok daha hoş işlere imza atılacağına yürekten inanıyor, emeği geçen herkese çok teşekkür ederek hürmetler sunuyorum.”
ASLAN: “BU KADİM KENTİN UNUTULMUŞ, UNUTTURULMUŞ MİRASINI YENİDEN AYAĞA KALDIRACAĞIZ”
İBB Başkanvekili Nuri Aslan, konuşmasına İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun selamlarını ileterek başladı ve İstanbul’un kültürel mirasını korumak için 2019 yılından bu yana yürüttükleri çalışmaları anlattı:
“Bugün İstanbul’un kalbi olan Beyoğlu’nda, yüzyıllardır ticaretin, üretimin ve emeğin merkezi olan Perşembe Pazarı’ndayız. Perşembe Pazarı deyince aslında tüm Türkiye’de, İstanbul için bir şey söz eder. Bu tarihi yerde, İstanbul’un geçmişi ve geleceğiyle yeni bir köprü kuracak olan Şehir Araştırmaları Merkezimizi açıyoruz. Sizlere bir buçuk yılı aşkın müddettir hukuksuzca Silivri’de tutulan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Ekrem İmamoğlu’nun selamlarını iletiyorum. Ekrem Başkanımız vazifeye geldiği birinci gün bu kadim kentin unutulmuş, unutturulmuş mirasını tekrar ayağa kaldıracağız diye söylemişti. 2019’dan itibaren de bugüne kadar büyük bir çabayla bunu başarmaya çalışıyoruz. O günden bugüne tüm miraslarımızı ayağa kaldırdık, kaldırmaya da devam ediyoruz. Örneklemek isterim; Çubuklu Siloları, Müze Gazhane, Artİstanbul Feshane ve geçtiğimiz haftalarda kentimize kazandırdığımız Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Merkezi aklımda birinci kalanlar. İşte Feshane’nin ikinci kısmını yapıyoruz. Anadolu Hisarı, Rumeli Hisarı, Yedikule Gazhanesi, Bakırköy Baruthanesi üzere onlarca tarihi yapıta sahip çıkıyoruz. İstanbul’un kara surları, inşallah en kısa müddette onu da bitireceğiz liderim. Bizim için en değerli şey İstanbul’un tarihine, geçmişine, bugününe ve yarınına sahip çıkmak. Uzun soluklu bir seyahat bu. Fakat biz bu seyahatte hiç de yorulmuyoruz; gece gündüz büyük bir gayret ile bir taraftan İstanbul’un problemleriyle, bir taraftan İstanbul’un geçmişiyle, bir taraftan da geleceğiyle gayret ediyoruz. Her yeni adımda daha güzelini nasıl yapabiliriz diye istişare ediyoruz. Deneyimli liderlerimizle istişare ediyoruz.”
“İSTANBUL’UN GEÇMİŞİ BURADA ARAŞTIRILACAK, BUGÜNÜ TARTIŞILACAK”
Kuyumcu Han’ın uzun yıllar mukadderatına terk edildiğini hatırlatan Aslan, restore edilen tarihi yapının bilim insanları, tarihçiler ve genç araştırmacılar için yeni bir buluşma noktası olacağını vurguladı:
“Kuyumcu Han tarihimizin en değerli şahitlerinden. Biraz önce Mahir Bey de söyledi, 1889-1890 yıllarına ilişkin ticaret kayıtlarında yer alan bir yapı. Uzun yıllar boyunca yazgısına terk edilmişti. Titiz çalışmalarımızla Kuyumcu Han’ı yine hayata geçirdik, hayat verdik. Burası yeni fikirlerin üretildiği, kapısından insanların girdiği bir hayat alanı olsun istedik. Şehir Araştırmaları Merkezimizde Tarih Vakfı, Tarihi Kentler Birliği, TAÇ Vakfı üzere ülkemizin değerli kurumları bir araya gelecekler. Hem İstanbul’un hem de Türkiye coğrafyasının tarihi için çalışmalar yapacaklar. Ayrıyeten 2 bin 200 yapıttan oluşan İBB Kütüphanemiz de burada hizmet verecek; birtakım kitapları burada şu an görüyorsunuz. Bir vakitler zanaatkârların, kalfaların ve tüccarların çalıştığı bu tarihi yapı artık bilim insanlarının, mimarların, kent plancılarının, tarihçilerin ve genç araştırmacıların buluşma noktası olacak. İstanbul’un geçmişi burada araştırılacak, bugünü tartışılacak, geleceğine ait de yeni fikirler tekrar burada üretilecek. Biz bundan ve yaptıklarımızdan gurur duyuyoruz. Hani beceri iltifata tabidir, işte hem Kayseri’de, Ankara’da, İstanbul’da, çeşitli bölgelerdeki belediye liderlerinin yaptığı büyük çalışmalarla birlikte hem Türkiye’nin bugününe ışık tutuluyor hem de dünyaya Türkiye’de yapılan tarihi ve gelecekle ilgili çalışmalar gösteriliyor.”
“BİR AKADEMİSYENLE ÜNİVERSİTEYE YENİ BAŞLAMIŞ BİR GENÇ AYNI MASADA ÇALIŞABİLECEK”
Merkezin farklı jenerasyonları ve araştırmacıları bir araya getireceğini belirten Aslan, Mansur Yavaş’ın aktardığı tarihi bir evrak örneğinden hareketle yeni araştırmaların İstanbul’un geçmişine ışık tutabileceğini söyledi:
“Bir düşünün, burada yıllarını İstanbul’u araştırmaya vermiş bir akademisyenle, üniversiteye yeni başlamış bir genç birebir masada çalışabilecek. Bir öğrenci tahminen de hayatında birinci sefer tarihi bir belgeyi burada inceleyecek ve görecek. Bir araştırmacı İstanbul’un geçmişine ait yeni bir evraka burada ulaşacak. Biraz evvel Mansur Başkanım anlatıyor, Akşemseddin Hazretlerine Fatih’in Ankara’da bir yer verdiğini. Fatih’in kızı rahatsızlanıyor ve Akşemseddin onu tedavi ediyor. Tedavi karşılığı da Ankara’da aşikâr bir arazi, çeltik tarlalarını Akşemseddin’e veriyorlar ve o tapular, kayıtlar bulunuyor ve şimdi sergileniyor. Münasebetiyle tahminen bu merkezde yapılacak bir çalışma da bu formda İstanbul’un diğer bir tarihi evrakına ışık tutacak.”
“BİZ HERKESİN BU ŞEHİR ÜZERİNDE HAKKI OLDUĞUNA İNANIYORUZ”
İBB’nin kültür ve bilgiye erişimi kent hakkının bir kesimi olarak gördüğünü söz eden Aslan, İstanbul’a kazandırılan stant, müze ve kütüphanelerin sayısını paylaşarak Haliç Tersanesi’nde açılacak yeni merkezi de duyurdu:
“Biz de tam bunu istiyoruz aslında. Biz herkesin bu kent üzerinde hakkı olduğuna inanıyoruz. Buna da kent hakkı diyoruz. İstanbul’da bugüne kadar açtığımız 50 yeni stant ve müze yeri ile 79 kütüphanemiz işte tam da bu anlayışın bir sonucu. Biz kültürü ve bilgiyi herkes için ulaşılabilir kılmak istiyoruz. Bu çalışmalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz, sürdürmeye de devam edeceğiz. İşte şurada çabucak Haliç Tersanesi var, 1455 yılında yapılmış 571 yıllık bir tersane. Haliç Tersanesi’nde Performans Sanatları Merkezimizi açacağız. Aslında afet sebebiyle öteledik, yoksa orada da İstanbul için çok hoş bir performans merkezi yaptık. İnşallah oranın da açılışına teşrif ederseniz bizi memnun edersiniz.”
“TARİHİ YAPILARI AYAĞA KALDIRMAYA DEVAM EDECEĞİZ”
İstanbul’un tarihi yerlerine yönelik yeni projeleri de sıralayan Aslan, Süleymaniye’den Rumeli Hisarı’na, Anemas Zindanları’ndan Bukoleon Sarayı’na kadar birçok yapının tekrar kent hayatına kazandırılması için çalıştıklarını anlattı:
“Süleymaniye Sıra Dükkânları Tasarım Müzesi’nin ikinci etabını açacağız. Rumeli Hisarı, Aşiyan Müzesi, Anemas Zindanları… Bukoleon Sarayı’nı atlayamayız, tarihi yapıyı İstanbul’a tekrar ayağa kaldıracağız. Hasebiyle gece gündüz gayret ediyoruz, her şey Türkiye Cumhuriyeti için yapılıyor. Bu ülkenin ne kadar büyük kültürünün, geçmişinin olduğunun anlatılması için yapılıyor. İstanbul’un kıssası de işte bu coğrafyanın içinde hiçbir vakit bitmeyecek. Dünya var olduğu sürece yaşayacak bir kentin içindeyiz ve bunun için de büyük uğraş veriyoruz. Her yeni jenerasyon, her araştırmacı, her sanatçı ve her yeni fikir İstanbul’un kıssasına yeni bir sayfa ekleyecek. Bizim misyonumuz de bu büyük mirası korumak, geliştirmek ve gelecek nesillere taşımak olacak.”
“VİZYONU OLAN İNSANLAR GELİNCE BİR ŞEYLER DEĞİŞİYOR”
Konuşmasının sonunda merkezin hayata geçirilmesinde emeği geçenlere teşekkür eden Aslan, Mansur Yavaş ve Memduh Büyükkılıç’ın kendi kentlerindeki çalışmalarına değinerek Ekrem İmamoğlu’nun İstanbul’un kültürel mirasının korunmasına yönelik katkılarını vurguladı:
“Bugün de aslında tarihe bir andır bu. Biz birlikte Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı, İstanbul’da bu türlü bir yeri ayağa kaldırıyoruz ve milletin kullanımına sunuyoruz. Bu hoş merkezimizde emeği geçen arkadaşlarımız var; İBB Miras grubumuz, İBB Kültür takımlarımız, onarım çalışmalarında emeği geçen bütün uzmanlarımıza, mimarlarımıza, çalışma arkadaşlarımıza, tüm bürokrat takımımıza teşekkür ediyorum. Bilhassa genel sekreter yardımcılarımız Mahir Polat ve Oktay Özel’in büyük uğraşı ve emeği var burada. Tekrar Daire Başkanlarımız Merve Gedik ve Volkan Aslan’a da emekleri için, katkıları için yürekten teşekkür ediyorum. Doğal ümidin ayağa kalkmasında insanların pahası büyük. İşte Ankara’da Mansur Bey’in Ankara’ya kattıkları, Kayseri’de Memduh abinin Kayseri’ye kattıkları… Vizyonu olan beşerler gelince bir şeyler değişiyor aslında ve umut geliyor. Ekrem Bey de öyle bir belediye başkanı, onunla beraber de İstanbul’da, İstanbul Büyükşehir Belediyesi bu tarihi yapılara sahip çıktı ve İstanbul’u baştan aşağı restore etmeye başladık. Münasebetiyle Ekrem Başkanımıza da buradan tekrar emekleri için teşekkür ediyorum. Şehir Araştırmaları Merkezimiz İstanbul’a iyi uğurlu olsun.”
TARİHİ KUYUMCU HAN YENİDEN İSTANBUL’A KAZANDIRILDI
Beyoğlu Perşembe Pazarı’nda bulunan ve 19. yüzyıla ilişkin olduğu varsayım edilen Kuyumcu Han, uzun yıllar ticari faaliyetlere konut sahipliği yaptı. 1980’li yıllardan itibaren giderek terk edilen ve harap duruma gelen dört katlı tarihi yapı, İBB Miras tarafından 2022 yılında başlatılan kapsamlı çalışmalarla restore edilerek tekrar işlevlendirildi. Yaklaşık 61,3 milyon TL maliyetle Şehir Araştırmaları Merkezi’ne dönüştürülen Kuyumcu Han, kütüphanesi ve araştırma kurumlarıyla İstanbulluların hizmetine sunuldu. Merkezde 24-25 Ekim tarihlerinde iki günlük konferans programı düzenlenecek.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
