Yaklaşık 150 yıldır tıp kitaplarında yer alan temel bir bilgi, Türk bilim insanlarının gerçekleştirdiği keşifle değişiyor. Yeditepe Üniversitesi Endokrin Cerrahi kısmından Prof. Dr. Erhan Ayşan ve araştırma kümesi, tiroid bezinde parathormon salgılayan yeni bir hücre tipi tanımlayarak dünya tıp literatüründe ezber bozacak bir buluşa imza attı. Keşif, bugüne kadar sebebi açıklanamayan tiroid ameliyatları sonrası parathormon düşüklüğü ile tüm paratiroid bezleri alınmasına karşın hormon seviyelerinin sebep sıfırlanmadığı sorularına da bilimsel bir açıklama getiriyor. Bu keşfin ayrıyeten tiroid cerrahisinden tiroid hastalıklarında erken teşhis ve yeni tedavi yaklaşımlarına kadar birçok alanda kıymetli değişikliklerin önünü açması bekleniyor.
Yeditepe Üniversitesi Endokrin Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Erhan Ayşan, bu keşfin sadece yeni bir hücre tanımlamakla hudutlu olmadığını belirterek, “Temel fizyoloji ve histoloji kitaplarında ‘Parathormon sırf paratiroid bezlerinden salgılanır’ bilgisi yer alır. Biz ise tiroid bezi içerisinde parathormon salgılayan yeni bir hücre kümesini tanımladık ve bu hücreleri görüntülemeyi başardık. Bu keşif, tıp eğitiminin temel bilgilerinden birini değiştiriyor” dedi.
150 yıldır var olan temel bilgiler değişiyor
Bugüne kadar tiroid bezinde sırf iki hücre tipinin bulunduğunun kabul edildiğini söyleyen Prof. Dr. Ayşan, tıp fakültesi ders kitaplarında tiroid bezinde T3, T4 salgılayan folikül hücreleri ile yaklaşık 150 yıl evvel keşfedilen parafoliküler hücrelerin yer aldığını söyledi. Yaptıkları bu yeni araştırmayla birlikte tiroid dokusu içerisinde üçüncü bir hücre tipi tanımladıklarını belirten Prof. Dr. Ayşan, “Parathormonun bugüne kadar sadece paratiroid bezlerindeki şef hücrelerden salgılandığı kabul ediliyordu. Çalışmamız, tiroid bezinin de parathormon üretebildiğini ortaya koydu. Böylelikle hem yeni bir hücre tipi tanımlanmış oldu, hem de parathormonun sırf paratiroid bezlerinden salgılandığı yönündeki temel bilgi değişmiş oldu” diye konuştu.
Keşif, tiroid cerrahisindeki birçok soruya karşılık veriyor
Prof. Dr. Ayşan’a göre keşif sadece teorik değil, klinik açıdan da değerli sonuçlar doğuruyor: “Başarılı bir tiroid ameliyatında paratiroid bezleri yerinde bırakılmasına karşın birtakım hastalarda parathormon seviyeleri düşüyordu ve bunun sebebi yıllardır tam olarak açıklanamıyordu. Artık biliyoruz ki tiroid dokusu ile birlikte tiroid bezi içerisindeki bu yeni hücrelerin de alınıyor olması bu durumun gerçek sebebini oluşturuyor.”
Prof. Dr. Ayşan, benzer şekilde tüm paratiroid bezlerinin çıkartıldığı hastalarda parathormon düzeyinin sebep büsbütün sıfırlanmadığının da bu keşifle aydınlandığını belirterek, “biz cerrahlar bu ameliyatlardan sonra daima bu hastada bir şeyleri eksik mi yaptık niyetini taşıyorduk. Çalışmamız, tiroid dokusundan salgılanan parathormonun bu duruma çok net bir açıklama getirdiğini ortaya koymaktadır” sözlerini kullandı.
Tiroid cerrahisinde yeni bir periyot başlayabilir
Bu keşfin önümüzdeki yıllarda tiroid cerrahisinde yeni bir yaklaşım algoritmasını tartışmaya açılabileceğini tabir eden Prof. Dr. Ayşan, organ gözetici tiroid cerrahisinin daha fazla ehemmiyet kazanacağını söyledi. “Artık biz cerrahlar, tüm tiroid bezini almak konusunda daha dikkatli düşünmek zorunda kalacağız. Kimi hastalarda tüm tiroid bezini almak yerine, tiroid bezinin sağlıklı kısımlarını hastanın bedeninde bırakan tiroid esirgeyici cerrahi tercih edilebilir. Bu yaklaşım, doğal hormon salgılarını asgarî etkileyerek hastalarımızın ömür kalitesi önemli şekilde arttıracaktır” diye konuştu.
Tıp fakültesi ders kitapları yine yazılabilir
Bu keşfin temel tıp bilimlerinde kimi değişiklikler yapacağını söyleyen Prof. Dr. Ayşan, “Fizyoloji ve histoloji kitaplarında yer alan ‘Parathormon sırf paratiroid bezlerinden salgılanır’ bilgisi artık güncellenmek zorunda kalacak. Bilim tarihinde yeni bir hücre keşfi hayli az görülen bir olaydır. Yaklaşık bir buçuk asır sonra tiroid beziyle ilgili temel bilgiler değişiyor” dedi.
Erken teşhis ve yeni tedavilere kapı aralayabilir
Yeni keşfin birçok araştırmanın da başlangıcı olacağını belirten Prof. Dr. Ayşan, bu hücrelerin başta tiroid kanserleri olmak üzere, Hashimoto hastalığı, Graves hastalığı, tiroid iltihaplarındaki rollerinin araştırılacağını söyledi. “Bu hücrelerin hangi hastalıklarda arttığı yahut azaldığı ortaya konulduğunda, bu datalar ışığında erken teşhis usulleri geliştirilebilir, yeni tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Bu mevzularda yapılacak araştırmaların neler getireceğini şu an kestirmek güç. Bilim kulesi küçük tuğlalar konularak yavaş yavaş yükselir. Araştırmalar yapılıp sonuçlar çıktıkça tablonun nasıl evrileceğini daima bir arada göreceğiz” diye konuştu.
Bu keşif multidisipliner bir grubun yıllarca süren çalışmalarının ürünüdür
Bu değerli keşfin ferdî bir muvaffakiyet olmadığını, kalabalık bir araştırma grubunun uzun yıllar süren çalışmaları sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Ayşan, bu mevzuda şunları söyledi: “Günümüzde bilim ve teknoloji çok gelişti. Bilgi ölçüsü çok arttı. Bir kişinin bu kadar bilgiye hakim olması ve kayda paha bir bilimsel bilgi üretmesi mümkün değil. Bunun şuurundayız. Bu sebeple, yıllardır birlikte çalışan; temel bilimler, mühendislik bilimleri ve klinik bilimlerden oluşan kalabalık bir araştırma kümemiz var. Şu ana kadar tiroid ve paratiroid bezleri ile ilgili birçok bilimsel makale yayınladık, birçok patent aldık. Dikkat ederseniz, günümüzde büyük bilimsel buluşların altında daima bireylerin değil, geniş, multidisipliner takımların imzası vardır. Bizim keşfimiz de bu türlü. Bugün bu gururu ferdî olarak değil, takım olarak yaşıyoruz. Grubumuzdaki her bir araştırmacının bu süreçte en az benim kadar emeği vardır. Birlikte olmasaydık ve bir grup çalışması ortaya koymasaydık asla bu noktaya gelemezdik.”
Bu keşif neleri değiştirecek?
- Tiroid bezi yalnızca T3, T4 ve Kalsitonin hormonlarını salgılayan bir doku değildir.
- Parathormon yalnızca paratiroid bezlerinden salgılanmamaktadır.
- Tiroid cerrahisinde organ esirgeyici yaklaşımlar daha sık uygulanacak, böylelikle tiroid ameliyatlarından sonra hastaların hayat kalitesi artacak.
- Tiroid ameliyatı sonrası görülen parathormon düşüklüğünün sebebi açıklanmış oldu.
- Paratiroid bezlerinin tamamının alındığı hastalarda kanda parathormonun sebep sıfırlanmadığının sebebi açıklanmış oldu.
- Tiroid kanserleri, Hashimoto, Graves üzere sık görülen tiroid hastalıklarının teşhis ve tedavisinde yeni bir periyot başlayabilir.
- Erken tanıya yönelik yeni biyobelirteçlerin geliştirilebilir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
