Dünyada demir-çelik dalı, 2030 karbonsuzlaşma gayelerine yaklaşılırken kritik bir dönemece girdi. Düşük karbonlu demir-çelik üretimi epeyce yavaş seyrediyor, fosil yakıta dayalı yatırımlar hala dalda yüksek oranda. Çelik dalının Paris Mutabakatı gayelerine ulaşabilmesi için kömür bazlı üretim prosedürlerinden süratli formda uzaklaşılması ve düşük karbonlu teknolojilere daha güçlü yatırım yapılması gerekiyor.
Global Energy Monitor (GEM)’ün, bu yıl altıncısını yayınlandığı çelik kesimine ait raporunda 91 ülkedeki 1.293 demir-çelik tesisi incelendi. Raporda, düşük karbonlu çelik üretiminde istenilen seviyeye ulaşılamadığı vurgulandı.
Rapora nazaran, çelik dalındaki emisyonların yaklaşık yüzde 88’i kömür bazlı üretimden kaynaklanırken; dalın global CO₂ emisyonlarının ise yaklaşık yüzde 11’inden sorumlu olduğu vurgulanıyor. Bu nedenle, dünyanın net sıfır emisyon gayesine ulaşabilmesi için düşük emisyonlu teknolojilere yapılacak yatırımlar kritik kıymet taşıyor. Lakin daha az sera gazı emisyonuna neden olan çelik üretim kapasitesinin toplam içindeki hissesi son bir yılda sonlu ölçüde arttı. Fosil girdilere dayanmayan demir üretimine yönelik ilerleme de hayli yavaş seyrediyor.
Yatırımlar Düşük Karbonlu Teknolojiye Yönelmeli
İstanbul Siyasetler Merkezi Araştırmacısı Dursun Baş, mevcut karbon ağır yatırımların devam etmesi durumunda çelik bölümünün hem global hem de ulusal iklim amaçlarına ulaşmasının pek mümkün görünmediğini söyledi.
Raporda, Türkiye’nin de dahil olduğu 91 ülkedeki 1.293 demir-çelik tesisi incelendi. 2025 prestijiyle 2 milyar tonluk küresel ham çelik üretiminin yarısından fazlası tek başına Çin’e ilişkin. ABD ve Türkiye hurdaya dayalı elektrik ark ocağı (EAF) teknolojisi ile üretimde öne çıkarken öteki büyük üreticilerin birçoklarında kömüre dayalı demir cevherinden üretim (BF-BOF) hakim; Hindistan ise yeni kömür bazlı üretim yatırımlarında liste başında geliyor.
Sektörün dönüşümünün önündeki en büyük mahzurlardan biri yeni kömür bazlı çelik üretimi yatırımları ve yüksek fırınların ömrünü uzatmaya yönelik yenileme (relining) planları. Almanya, Japonya, Güney Kore ve Çin’de emisyon ticaret sistemi (ETS) ve mevcut en âlâ tekniklerin (MET) uygulama mevzuatı hayata geçirilmiş durumda. MET’lerin yaygınlaşması, hurda bazlı çelik üretimi ile yeşil hidrojen kullanılarak üretilen DRI (doğrudan indirgenmiş demir) temelli birincil çelik üretimi, düşük emisyonlu çelik üretimi için ticari olarak en erişilebilir usuller olarak tanımlanıyor.
Türkiye ise bilhassa entegre tesislerde geciken dönüşüm nedeniyle ve endüstride karbonsuzlaşma finansmanı düzenlemelerinde geride kalıyor.
Türkiye’de Çelik Tesisleri Emisyon Azaltım Potansiyeline Sahip
Baş, Türkiye’de ham çelik üreten 40’tan fazla tesisin, 2021’de yaklaşık 40 milyon ton sera gazı saldığını, bunun ülke genelindeki toplam emisyonların yüzde 10’una denk geldiğini belirtti.
Üretimin yüzde 70’ten fazlası sera gazları açısından nispeten daha ‘temiz’ sayılan hurdaya dayalı elektrik ark ocaklı tesislerde yapıldığını tabir eden Baş, bu tesislerin yenilenebilir güç yatırımları artış göstermesine rağmen kullandıkları elektriğin hala büyük ölçüde ithal kömüre dayandığını vurguluyor. Sera gazı emisyonlarının yüzde 65’inden sorumlu olan demir cevherinden üretim yapan entegre tesislerde (3 adet) ise şimdi somut bir dönüşüm yatırımı yok.
Baş: “Kapasite fazlası olan eser kümelerinde yatırımlar da artıyor. Çevresel tesir değerlendirmesi raporu onayı alan her yatırımcı, kapasite fazlası olan eser kümelerinde bile istediği yerde üretime girebiliyor ya da mevcut kapasitesini genişletebiliyor. Bu durum sera gazı emisyonlarını artırmakla birlikte etraf ve halk sıhhati için de büyük maliyetler barındırıyor. Ayrıyeten, verimlilik yatırımları yapılsa bile çelik üretimindeki artış, -sektörün sera gazlarını sınırlayan olan bir mevzuat olmadığı için- dalın kirlilik ve sera gazı emisyonu faturasını kabartmaya devam edebilir.”
Türkiye’deki çelik tesislerinde büyük bir sera gazı emisyonu azaltım potansiyeli olduğuna dikkat çeken Baş, “Bu tesislerde gereç ve güç verimliliği, metalurjik optimizasyon, dijitalleşme, yenilenebilir güce geçiş ve düzgün mühendislik uygulamalarıyla sağlanabilecek emisyon azaltım potansiyeli epey yüksek. Ne var ki 2030’a kadar bu potansiyelin hayata geçirilebilmesi, bağlayıcı bir düzenleyici çerçeveyi, faal kontrol düzeneklerini ve güçlü bir kamusal iradeyi gerektiriyor. Ayrıyeten hem entegre hem de ark ocaklı tesislerdeki üretim artışının sürmesiyle birlikte 40 milyon tonluk üretim ve emisyon doruğunun önümüzdeki yıllarda daha da yükselmesi bekleniyor. Verimlilik ve güç dönüşümü yatırımları hayata geçirilse bile üretim kapasitesindeki süratli büyüme, dalın toplam emisyonlarını artırmaya devam edebilir” dedi.
Baş, üretim kapasitesi planlaması ve elektrik ark ocaklarında yenilenebilir güç kullanımını, çelik bölümünde kısa vadeli emisyon azaltımı için en erişilebilir yollar olarak kıymetlendirdi; bu amaçlara ulaşmak için güç ve sanayi siyasetlerinin eş güdümlü biçimde kurgulanması gerektiğini de kelamlarına ekledi.
Sektörün Karbonsuzlaşması için Bağlayıcı Ulusal Plan Gerekiyor
İstanbul Siyasetler Merkezi’nin yayınladığı Türkiye Çelik Dalının Karbonsuzlaşması Siyaset ve Aktör Analizi raporunda da, dalın karbonsuzlaşmasına yönelik tekliflere yer verdiklerini söyleyen Baş, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Çelik bölümünün stratejik ve ekonomik değeri tartışmasız. Lakin bu ehemmiyet atfı, kimi bölgelerdeki/tesislerdeki çevresel ve toplumsal maliyetleri görmezden gelmek için bir kalkan olarak kullanılmamalı. Gerçek dönüşüm için, 2053’e ertelenmiş amaçlar yerine 2030-2035 yılları için sektörel bağlayıcı amaçlar konması, sera gazı ve endüstriyel kirleticiler için kamuya açık bir izin-bilgi-denetim sistemi ve çelik bölümü özelinde bir üretim planlaması şart.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
